BrainParrot
इतिहासGS1

भारत आणि जग: सांस्कृतिक संपर्क (सुमारे इ.स. 1200 पर्यंत)

काही नंतरच्या धर्मशास्त्रांनी “खाऱ्या समुद्रां”ना ओलांडण्याविरुद्ध किंवा जेथे कृष्णमृग फिरतो ती भूमी सोडण्याविरुद्ध इशारा दिला; ही बंदी कदाचित प्रामुख्याने ब्राह्मणांसाठी अभिप्रेत होती. प्रत्यक्ष व्यवहार उलट चालला. हडप्पा काळापासून व्यापारी भारतीय वस्तू मेसोपोटेमियात घेऊन गेले. नंतर भिक्खू रेशीम मार्गाने चालत चीनला गेले, पुरोहित आणि व्यापारी मोसमी वाऱ्यांसह जहाजाने जावा आणि मेकाँगकडे गेले, आणि राजांनी पर्शिया आणि चीन यांच्याशी दूतमंडळांची देवाणघेवाण केली. ही देवाणघेवाण दोन्ही दिशांनी चालली. आशियाई समाजांनी भारतीय धर्म, लिपी, भाषा, कला आणि राजसत्तेच्या कल्पना स्वीकारल्या आणि त्यांना नवे रूप दिले, आणि भारताला नाणी, घोडदळ, रेशीम उत्पादन, खगोलशास्त्र आणि नव्या हस्तकला मिळाल्या. शेजारच्या लोकांनी जे घेतले त्याची नक्कल केली नाही: अंकोर आणि बोरोबुदूर यांना कोणताही अचूक भारतीय आदर्श नाही. हा विषय प्रदेशानुसार सूत्रे एकत्र आणतो; तपशील कंसात नावे दिलेल्या कालखंडनिहाय विषयांत आहेत.

आधार: NCERT आणि प्रमाणित पाठ्यपुस्तके; BrainParrot टीमने तपासलेले. आम्ही नोट्स कशा तयार करतो

या नोटमध्ये
  1. 1. 1. संपर्काची माध्यमे
  2. 2. 2. पश्चिम आशिया आणि भूमध्य प्रदेश
  3. 3. 3. मध्य आशिया आणि अफगाणिस्तान
  4. 4. 4. चीन, कोरिया आणि जपान
  5. 5. 5. तिबेट आणि हिमालयीन प्रदेश
  6. 6. 6. श्रीलंका
  7. 7. 7. आग्नेय आशिया
  8. 8. 8. ‘भारतीयीकरण’ (Indianisation) वाद
  9. 9. 9. भारताला काय मिळाले
  10. 10. 10. बातम्यांत सांस्कृतिक संपर्क (नोव्हेंबर 2026 च्या स्थितीनुसार)
  11. 11. मुख्य परीक्षेसाठी: विश्लेषण
  12. 12. झटपट उजळणी
  13. 13. परीक्षेतील सामान्य सापळे

1. संपर्काची माध्यमे

माध्यमवाहककाय पोहोचलेठळक उदाहरणे
व्यापारगुजरात, तमिळ प्रदेश, कलिंग आणि बंगालमधील व्यापारी आणि श्रेणी (मणिग्रामम्, ऐन्नूर्रुवर)वस्तू, नाणी, तसेच पंथ आणि कथामेसोपोटेमियातील मेलुहा; रोमन व्यापार; सुवर्णभूमी आणि सुवर्णद्वीप येथील सागरी प्रवास
बौद्ध धर्मप्रचारक मोहिमाराजांनी पाठवलेले किंवा स्वतःहून प्रवास करणारे भिक्खूग्रंथ, अवशेष, मूर्ती, विहारातील आचारनियम, चित्रकलाअशोकाच्या मोहिमा; कनिष्काचे धर्मप्रचारक; चीनमधील कुमारजीव आणि बोधिधर्म; तिबेटमधील अतिश
ब्राह्मण पुरोहित आणि विद्वानस्थानिक राज्यकर्त्यांनी बोलावलेले पुरोहितसंस्कृत, वैदिक आणि पौराणिक विधी, धर्मशास्त्रे, मंदिरातील विधी, राज्याभिषेककंबोडिया, चंपा आणि इंडोनेशियातील संस्कृत अभिलेख
राज्यकर्ते आणि राज्येदूतमंडळे, युद्धे, दानेयुती, परदेशातील देवस्थानांना आश्रयहर्ष आणि तांग दरबार; बालपुत्रदेवासाठी देवपालाचे दान
स्थायिक आणि विजेतेभारतात आलेले ग्रीक, शक, पार्थियन, कुषाण; परदेशांत स्थायिक झालेले भारतीयराज्यकर्ते भारतीय समाजात सामावले गेले; परदेशी बंदरांत भारतीय कुटुंबेकँटन आणि आग्नेय आशियाई बंदरांतील भारतीय

विजयामुळे नव्हे. श्रीविजयवरील 1025 मधील चोल हल्ल्याचा अपवाद वगळता, कोणत्याही भारतीय विजयाने भारतीय संस्कृती परदेशात नेली नाही. मध्य आशिया, चीन, श्रीलंका आणि ब्रह्मदेश येथे ती प्रामुख्याने बौद्ध धर्म आणि व्यापार यांद्वारे पोहोचली; आग्नेय आशियातील बहुतांश भागात ती ब्राह्मणी पंथांद्वारे पोहोचली, जे व्यापारी आणि पुरोहित यांनी नेले आणि स्थानिक राज्यकर्त्यांनी स्वीकारले. चीन, कोरिया आणि तिबेटमधील तीर्थयात्रीही नालंदा आणि विक्रमशीला येथे अध्ययनासाठी येत.

2. पश्चिम आशिया आणि भूमध्य प्रदेश
3. मध्य आशिया आणि अफगाणिस्तान
4. चीन, कोरिया आणि जपान
5. तिबेट आणि हिमालयीन प्रदेश
6. श्रीलंका
7. आग्नेय आशिया
8. ‘भारतीयीकरण’ (Indianisation) वाद
9. भारताला काय मिळाले
10. बातम्यांत सांस्कृतिक संपर्क (नोव्हेंबर 2026 च्या स्थितीनुसार)
मुख्य परीक्षेसाठी: विश्लेषण
झटपट उजळणी
परीक्षेतील सामान्य सापळे
संपूर्ण नोट, MCQ आणि फ्लॅशकार्ड मिळवा

मोफत साइन अप करून या नोटचा प्रत्येक विभाग वाचा, विषयाशी संबंधित MCQ सोडवून सराव करा आणि फ्लॅशकार्डने उजळणी करा.

मोफत सुरुवात करा