एप्रिल–ऑक्टोबर २०२६-२७ दरम्यानची एकत्रित निर्यात (वस्तू आणि सेवा) ५६८.८४ अब्ज अमेरिकी डॉलर असण्याचा अंदाज आहे, तर एप्रिल–ऑक्टोबर २०२५-२६ मध्ये ती ४८७.५९ अब्ज अमेरिकी डॉलर होती; अंदाजे वाढ १६.६६ टक्के.
फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
ऑक्टोबर २०२६* साठी भारताची एकूण निर्यात (वस्तू आणि सेवा एकत्रित) ८९.९९ अब्ज अमेरिकी डॉलर असण्याचा अंदाज आहे, जी ऑक्टोबर २०२५ च्या तुलनेत २९.९० टक्के सकारात्मक वाढ दर्शवते.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- मेळा व स्थळ: केंद्रीय वाणिज्य व उद्योग मंत्री पीयूष गोयल यांच्या हस्ते भारत मंडपम, नवी दिल्ली येथे ४५व्या भारतीय आंतरराष्ट्रीय व्यापार मेळ्याचे (आयआयटीएफ) २०२६ उद्घाटन झाले. अशा व्यापार संवर्धन उपक्रमांचे नेतृत्व भारतीय व्यापार संवर्धन संघटना (आयटीपीओ) करते.
- आयआयटीएफमधील घटक: एक जिल्हा, एक उत्पादन मंडप; प्रेरणा दालन; आयआयटीएफ मोबाइल ॲप.
- आकडेवारीचा आधार: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने प्रसिद्ध केलेली सेवांची ताजी आकडेवारी सप्टेंबर २०२६ ची आहे. ऑक्टोबर २०२६ ची सेवांची आकडेवारी अंदाजित आहे. एप्रिल–ऑक्टोबर २०२५-२६ आणि एप्रिल–जून २०२६-२७ चे आकडे तिमाही प्रदान संतुलन आकडेवारीच्या आधारे प्रमाणशीर पद्धतीने सुधारित करण्यात आले.
- व्यापार आकडेवारीत वस्तू आणि सेवा यांचा एकत्रित समावेश आहे. प्रसिद्धीपत्रकात पेट्रोलियम आणि रत्ने व दागिने वगळलेली कोष्टकेही आहेत. रत्ने व दागिन्यांच्या आयातीत सोने, चांदी, मोती आणि मौल्यवान/अर्ध-मौल्यवान खडे यांचा समावेश होतो.
- निर्यात, एप्रिल–ऑक्टोबर २०२६-२७ (अंदाजित): ५६८.८४ अब्ज अमेरिकी डॉलर, तर एप्रिल–ऑक्टोबर २०२५-२६ मध्ये ती ४८७.५९ अब्ज अमेरिकी डॉलर होती; वाढ १६.६६%.
- आयात, एप्रिल–ऑक्टोबर २०२६-२७: ६६२.१९ अब्ज अमेरिकी डॉलर, वाढ १६.००%.
- ऑक्टोबर २०२६ ची निर्यात: ८९.९९ अब्ज अमेरिकी डॉलर, ऑक्टोबर २०२५ च्या तुलनेत २९.९०% वाढ.
- ऑक्टोबर २०२६ ची आयात: ११०.०७ अब्ज अमेरिकी डॉलर, ऑक्टोबर २०२५ च्या तुलनेत १६.५८% वाढ.
- निष्कर्षित तफावत (वरील आकड्यांतील साधी वजाबाकी): ऑक्टोबरमधील आयात आणि निर्यात यांतील तफावत सुमारे २०.०८ अब्ज अमेरिकी डॉलर आहे. एप्रिल–ऑक्टोबरमधील तफावत सुमारे ९३.३५ अब्ज अमेरिकी डॉलर आहे.
- आयआयटीएफमध्ये मंत्र्यांनी दिलेले आकडे:
- ऑक्टोबरमधील निर्यात जवळपास ९० अब्ज डॉलर अशी सर्वकालीन उच्चांकी असल्याचे सांगण्यात आले; त्यात सुमारे ५० अब्ज डॉलर वस्तू आणि सुमारे ४० अब्ज डॉलर सेवा आहेत.
- पहिल्या सात महिन्यांतील निर्यात ५७० अब्ज डॉलर इतकी नमूद केली गेली, आणि या वर्षी १ ट्रिलियन डॉलर निर्यात उद्दिष्ट गाठण्याच्या मार्गावर भारत असल्याचे सांगितले गेले.
- "सुरू असलेल्या दोन युद्धांनंतरही" जागतिक व्यापार वाढ सुमारे ३.५% असताना या वर्षी आंतरराष्ट्रीय व्यापारात १५–१६% वाढ अपेक्षित आहे.
- आयआयटीएफचे स्वरूप: ३० पेक्षा जास्त राज्ये/केंद्रशासित प्रदेश, ३,५०० पेक्षा जास्त प्रदर्शक, ११ देश, आणि ६०० स्टार्टअप्सचे प्रदर्शन करणारे प्रेरणा दालन.
- घोषणा:
- भारत मंडपम विस्ताराच्या पुढील टप्प्यात प्रदर्शन जागा जवळपास दुप्पट होईल.
- आयटीपीओ मुक्त व्यापार करार भागीदार बाजारपेठांना लक्ष्य करून आंतरराष्ट्रीय क्षेत्र-विशिष्ट आणि बहुआयामी मेळ्यांचे नियोजन करत आहे.
- गुणवत्ता व शाश्वतता: "झिरो डिफेक्ट, झिरो इफेक्ट" हे तत्त्व, चक्रीय अर्थव्यवस्था आणि जैवविघटनशील उत्पादने.
- मुक्त व्यापार करारांना चालना: विकसित जगातील बाजारपेठा खुल्या होत असताना भारताच्या मुक्त व्यापार करारांमुळे निर्माण झालेल्या संधींचा लाभ घेण्याचे आवाहन मंत्र्यांनी निर्यातदार आणि कारागीरांना केले. त्यांनी हे २०४७ पर्यंत विकसित राष्ट्र (विकसित भारत) बनण्याच्या ध्येयाशी जोडले.
- अंमलबजावणीचा दृष्टिकोन: आयटीपीओ आणि वाणिज्य व उद्योग मंत्रालय राज्य सरकारे आणि इतर केंद्रीय मंत्रालयांसोबत संपूर्ण-सरकार दृष्टिकोनातून काम करतील.
- आयआयटीएफबद्दल मंत्र्यांची मांडणी: हा मेळा भारताचे पाच आयाम दर्शवतो: अर्थव्यवस्था, निर्यात, पायाभूत सुविधांची वाढ, १.४ अब्ज भारतीयांची मागणी आणि विविधता. दिल्लीकेंद्रित कार्यक्रमापासून तो राज्ये, उद्योग आणि उत्पादने यांच्यासाठीच्या व्यासपीठात विकसित झाला आहे.
- भाषणातील इतर दावे:
- ऑक्टोबरमधील वस्तू व सेवा कर (जीएसटी) संकलन त्या महिन्यासाठी सर्वकालीन उच्चांकी होते, आणि नोव्हेंबरमध्ये विक्रम होण्याची अपेक्षा आहे.
- निर्यात उदाहरणे: अरुणाचल प्रदेशातील किवी आणि कुल्लूहून दुबईला जाणारी सिंदूरी डाळिंबे.
- १२ वर्षांत सुमारे ५० कोटी (५०० दशलक्ष) लोकांना अत्यंत दारिद्र्यातून बाहेर काढण्यात आले.
- भारत ४ ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्था असून २०४७ पर्यंत ३० ट्रिलियन डॉलर गाठण्याची आकांक्षा आहे.
- भारताचा एकेकाळी जागतिक अर्थव्यवस्थेत ३०% पेक्षा जास्त वाटा होता.
- नॉर्थ ब्लॉक आणि साउथ ब्लॉक संकुलासाठी युगे युगीन भारत संग्रहालयाला मान्यता देण्यात आली आहे; हे जगातील सर्वात मोठे संग्रहालय असल्याचे वर्णन केले गेले.
संबंधित विषय
- प्रदान संतुलन (चालू खाते, व्यापार तूट/शिल्लक), भारताचे मुक्त व्यापार करार आणि निर्यात संवर्धन योजना.
विषय: GS3
13 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत