फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
स्वच्छ सर्वेक्षणाच्या १०व्या आवृत्तीचा भाग म्हणून ४,७५१ नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे (यूएलबी) १० विभागांमधील १७६ उप-निर्देशकांवर मूल्यमापन करण्यात आले.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- आवृत्ती: स्वच्छ सर्वेक्षणाची १०वी आवृत्ती, गृहनिर्माण आणि शहरी कार्य मंत्रालयाद्वारे (एमओएचयूए) आयोजित.
- व्याप्ती: १० विभागांमधील १७६ उप-निर्देशकांच्या आधारे ४,७५१ नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे (यूएलबी) मूल्यांकन करण्यात आले. ३,००० पेक्षा अधिक प्रशिक्षित क्षेत्रीय मूल्यांकनकर्त्यांनी प्रत्यक्ष स्थळी सर्वेक्षणे केली, तसेच जीपीएस-सक्षम थेट (रिअल-टाइम) देखरेख ठेवण्यात आली.
- प्रक्रिया: पुरावे सादर करण्यापासून पडताळणीपर्यंत डिजिटल, पारदर्शक आणि गुणवत्ता-तपासलेली.
- पुरस्कार: ७ श्रेणींमध्ये ६० राष्ट्रीय पुरस्कार. पहिल्या ३ स्वच्छ शहरांच्या श्रेणीतून स्वच्छ शहर जोडीमध्ये विजेत्या ठरलेल्या शहरांना वगळण्यात आले आहे.
- स्वच्छ शहर जोडी (एसएसजे):
- स्वच्छ भारत अभियान-नागरी (एसबीएम-यू) २.० अंतर्गत एक प्रमुख परस्पर-शिक्षण (पीअर-लर्निंग) कार्यक्रम.
- केंद्रीय मंत्री मनोहर लाल यांनी २७ सप्टेंबर २०२५ रोजी सुरू केला.
- नागरी कचरा व्यवस्थापनातील पहिलावहिला मार्गदर्शन (मेंटॉरशिप) उपक्रम म्हणून वर्णन केले जाते.
- स्वच्छ सर्वेक्षण २०२४-२५ च्या क्रमवारीवर आधारित निवडलेल्या ३३ राज्ये/केंद्रशासित प्रदेशांतील ७० उच्च कामगिरी करणारी मार्गदर्शक शहरे आणि सुमारे १९१ मार्गदर्शित शहरे यात सहभागी आहेत.
- सप्टेंबर २०२५ मध्ये सोनीपत येथे झालेल्या राष्ट्रीय कार्यक्रमात मार्गदर्शक आणि मार्गदर्शित शहरे यांच्यात सामंजस्य करार (एमओयू) झाला.
- ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी एमओएचयूएने पहिल्या तीन जोड्या जाहीर केल्या.
- १९१ जोड्यांपैकी प्रत्येक मार्गदर्शक शहराची केवळ सर्वोत्तम कामगिरी करणारी जोडी विचारात घेतली गेली.
- पहिल्या ३ जोड्यांचे क्रमांकन मार्गदर्शक + मार्गदर्शित यांच्या एकत्रित गुणांवर करण्यात आले. मार्गदर्शित शहर मंत्रालयाच्या यादीत नसल्यास ती जोडी विचारात घेतली गेली नाही.
- मार्गदर्शक तत्त्व: गुरू–शिष्य परंपरेत रुजलेले "प्रत्येकाने एकाला शिकवावे".
संबंधित विषय
- स्वच्छ भारत अभियान-नागरी २.०, नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि ७४वी घटनादुरुस्ती, घनकचरा व्यवस्थापन.
विषय: GS2
13 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत