BrainParrot

सरकारने नियमांत सुधारणा केली; सुसंगत वाहनांमध्ये ई१०० वापरण्यास परवानगी

GS3संपूर्ण नोटप्रकाशित: · अद्ययावत:

स्रोत: द हिंदू, 27 ऑक्टोबर, 2026

सारांश

  • रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालयाने केंद्रीय मोटार वाहन नियम, १९८९ मध्ये सुधारणा करून १००% पर्यंत इथेनॉल असलेल्या इथेनॉल इंधनांना (ई१००) परवानगी दिली. यामुळे पेट्रोल, इथेनॉल मिश्रणे किंवा शुद्ध इथेनॉलवर चालणाऱ्या फ्लेक्स-फ्यूएल वाहनांचा मार्ग खुला होतो.
  • या सुधारणा नियम ११५ (उत्सर्जन मानके) आणि नियम ११५ई (उत्सर्जन चाचणी) यांच्याशी संबंधित आहेत. नियम ११५ मधील अनेक तक्त्यांत आता ई८५ सोबत ई१०० चा समावेश झाला आहे.
  • मंत्रालयाने वाहनचालकांना आश्वस्त केले की सध्याच्या वाहनांना इंधन बदलण्याची किंवा त्यात फेरबदल करण्याची गरज नाही. ई८५/ई१०० हे केवळ मूळ उपकरण उत्पादकांनी (ओईएम) फ्लेक्स-फ्यूएल वाहने म्हणून रचलेल्या वाहनांसाठीच आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस३ — अर्थव्यवस्था/ऊर्जा, पर्यावरण, विज्ञान-तंत्रज्ञान (जैवइंधन, फ्लेक्स-फ्यूएल वाहने)

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये

  • रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालय हे प्राधिकरण आहे; सुधारित नियम म्हणजे केंद्रीय मोटार वाहन नियम, १९८९ मधील नियम ११५ आणि ११५ई.
  • ई१०, ई२०, ई८५ आणि ई१०० म्हणजे अनुक्रमे १०%, २०%, ८५% पर्यंत आणि १००% (जवळजवळ शुद्ध) इथेनॉलचा वाटा.
  • ई८५/ई१०० केवळ ओईएमने रचलेल्या, प्रमाणित फ्लेक्स-फ्यूएल वाहनांपुरते मर्यादित आहे. ई१० किंवा ई२० शी सुसंगतता म्हणजे ई८५ साठी योग्यता नव्हे.
  • वाहनचालकांनी इंधन-सुसंगतता स्टिकर आणि मालकाची नियमावली (ओनर्स मॅन्युअल) तपासावी.
  • फ्लेक्स-फ्यूएल तंत्रज्ञान ब्राझील आणि अमेरिकेत आधीच वापरले जाते.
  • ई१०० ऊसाचा रस, मळी, मका किंवा खराब झालेले धान्य यांसारख्या कच्च्या मालाचे किण्वन करून तयार केले जाते.

आकडेवारी आणि तपशील

  • एप्रिल २०२५ पासून ई२० हे मुख्य (डीफॉल्ट) इंधन आहे.
  • मे २०२६ मध्ये सरकारने ई२० पेक्षा जास्त इथेनॉल-पेट्रोल मिश्रणांचे विनिर्देश अधिसूचित केले: ई२२, ई२५, ई२७ आणि ई३०.
  • इंधन वर्गीकरणातील दुरुस्तीमुळे २०% इथेनॉल मिसळलेल्या गॅसोलीनसाठी आधीचे ई१० हे नाव बदलून ई२० केले आहे.
  • मंत्रालयाचे निवेदन: या अधिसूचनेनुसार सध्याच्या वाहनमालकांना आता किंवा भविष्यात ई८५ वर जाण्याची किंवा वाहनात बदल करण्याची गरज नाही.
  • आयसीसीटीचे व्यवस्थापकीय संचालक अमित भट्ट: ओईएम आता समर्पित फ्लेक्स-फ्यूएल वाहने रचू शकतात, प्रमाणित करू शकतात आणि त्यांना प्रकार-मान्यता मिळवू शकतात.
  • सुधारित कायदेशीर बाबी: नियम ११५ आणि नियम ११५ई; स्पष्टीकरणात्मक टिपेनुसार ई८५ किंवा ई१०० ओईएमने रचलेल्या फ्लेक्स-फ्यूएल वाहनांमध्येच वापरले जावे.

स्थिर–गतिशील दुवा

  • जैवइंधन धोरणाचा उद्देश कच्च्या तेलाची आयात कमी करणे, कच्च्या मालाच्या मागणीतून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे आणि उत्सर्जन घटवणे हा आहे. भारतात इथेनॉल मिश्रण हे त्याचे मुख्य साधन आहे.
  • इंधन पुरवठा आणि वाहन तंत्रज्ञान यांनी एकत्र पुढे जाणे आवश्यक आहे. जास्त मिश्रणांसाठी सुसंगत साहित्य आणि इंजिन नियंत्रण प्रणाली असलेली वाहने लागतात, म्हणून वाहन प्रमाणन नियमांतील सुधारणा हे सक्षमकारी पाऊल आहे. बाजारापूर्वी नियम येतात.
  • लेखात उद्धृत केलेल्या आयसीसीटीच्या अधिकाऱ्याच्या मते हे "सक्षमकारी पाऊल आहे, बाजारातील परिणाम नव्हे". उत्पादकांना प्रमाणनाचा मार्ग मिळतो, पण त्यातून मागणी किंवा इंधन पुरवठा आपोआप निर्माण होत नाही.

अभ्यासक्रमाशी संबंध: जीएस३ – अर्थव्यवस्था: ऊर्जा/पायाभूत सुविधा, कृषी संबंध; जीएस३ – पर्यावरण: प्रदूषण, हवामान बदल शमन; जीएस३ – विज्ञान-तंत्रज्ञान: जैवइंधन.

पार्श्वभूमी

केंद्रीय मोटार वाहन नियम, १९८९

फ्लेक्स-फ्यूएल वाहन आणि इथेनॉल मिश्रणे

अधिक संदर्भ

  • याबाबतचे पीआयबी प्रकाशन २६ ऑक्टोबर २०२६ चे आहे. सुधारणा २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी राजपत्रात प्रकाशित झाल्या आणि तत्काळ लागू झाल्या.
  • फ्लेक्स-फ्यूएल तंत्रज्ञान ब्राझील आणि अमेरिका यांसारख्या देशांत आधीच वापरात आहे.
  • वाहन प्रमाणन आणि वापरासाठी ई८५, ई१०० आणि बी१०० बायोडिझेल यांचा समावेश करण्याचा प्रस्ताव मसुदा सुधारणेत आधी मांडला होता.
  • अधिसूचनेत बायोडिझेलशी संबंधित तरतुदीही अद्ययावत केल्या आहेत आणि तांत्रिक दुरुस्त्या केल्या आहेत. काही उत्सर्जन मानकांतील सुधारित एकूण वाहन वजन मर्यादा ३,५०० किलो आहे.
  • ई८५/ई१०० हे बाजारात सर्वसाधारणपणे उपलब्ध असलेल्या किंवा आतापर्यंत वापरलेल्या इतर वाहनांसाठी लागू होणार नाही.

मेन्सचे पैलू

  • ऊर्जा सुरक्षा: देशांतर्गत इथेनॉलचा जास्त वापर केल्याने कच्च्या तेलाची आयात आणि किमतीतील चढउतारांचा धोका कमी होतो. लेखानुसार एप्रिल २०२५ मध्ये ई२० हे मुख्य इंधन झाले आणि मे २०२६ मध्ये ई३० पर्यंतची मिश्रणे निर्दिष्ट केली गेली. वाहन नियमांमुळे आता मागणी केवळ मिश्रणापलीकडे समर्पित फ्लेक्स-फ्यूएल वाहनांकडे जाऊ शकते.
  • शेती अर्थव्यवस्था: ऊस, मका आणि खराब धान्य यांच्या मागणीमुळे शेतकरी आणि मद्यार्क कारखान्यांना आधार मिळतो. विशेषतः ऊसासाठी पाण्याचा जास्त वापर आणि अन्न विरुद्ध इंधन असा तडजोडीचा मुद्दा आहे.
  • पर्यावरण: उत्सर्जनातील फायदे कच्चा माल आणि उत्पादन प्रक्रियेवर अवलंबून असतात, म्हणून धुराड्यातील आकड्यांपेक्षा जीवनचक्र उत्सर्जन अधिक महत्त्वाचे आहे.
  • ग्राहक संरक्षण: वाहनचालक जुन्या वाहनांत अयोग्य मिश्रणे भरतील हा धोका आहे. यामुळेच मंत्रालयाचे स्पष्टीकरण, सुसंगतता स्टिकर आणि वापर ओईएमने रचलेल्या वाहनांपुरता मर्यादित करणारी स्पष्टीकरणात्मक टीप आहे.
  • बाजाराची सज्जता: ही सुधारणा सक्षमकारी पाऊल आहे. यशासाठी वाहन मॉडेल, इंधन वितरण पायाभूत सुविधा, इथेनॉल पुरवठा आणि किंमत यांची गरज आहे. हे "बाजारातील परिणाम नव्हे" हे आयसीसीटीचे विधान नियम आणि प्रत्यक्ष स्वीकार यांतील अंतर दर्शवते.
  • तंत्रज्ञान/उद्योग: लेखानुसार ओईएमना आता प्रमाणनाचा मार्ग उपलब्ध झाला आहे. नियम उत्पादक कोणती वाहने रचतील हे ठरवतात, पण प्रत्यक्ष विक्री बाजारातील मागणी आणि इंधन उपलब्धतेवर अवलंबून असते.

संभाव्य मेन्स प्रश्न

**जीएस३ (अर्थव्यवस्था/पर्यावरण), १० गुण:** "भारताचे तेल आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी फ्लेक्स-फ्यूएल वाहने आणि जास्त इथेनॉल मिश्रणांना प्रोत्साहन दिले जात आहे. यातील संधी आणि आव्हाने स्पष्ट करा."

संबंधित विषय

  • राष्ट्रीय जैवइंधन धोरण २०१८ (आणि २०२२ ची सुधारणा); इथेनॉल मिश्रित पेट्रोल कार्यक्रम
  • मोटार वाहन अधिनियम १९८८; बीएस-६ मानके; प्रकार-मान्यता
  • द्वितीय पिढीचे (२जी) इथेनॉल आणि इथेनॉलसाठी वस्तू व सेवा कर/किंमत सहाय्य
  • भारताचे कच्च्या तेलाच्या आयातीवरील अवलंबित्व; पॅरिस करार आणि राष्ट्रीय स्तरावर निश्चित योगदान लक्ष्ये
  • पर्याय म्हणून हरित हायड्रोजन, सीएनजी आणि विद्युत वाहन धोरण

विषय: GS3विज्ञान व तंत्रज्ञान

या नोट्स कशा लिहिल्या आणि तपासल्या जातात →

27 ऑक्टोबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत