जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया / जीएस३ — अर्थव्यवस्था: ऊर्जा सुरक्षाइराणकडून अमेरिकेसोबतच्या चर्चेत विलंब; हॉर्मुझ बंदचकतारच्या मध्यस्थांमार्फत कळवलेल्या इराणच्या "सात दिवसांच्या योजने"नुसार, अमेरिकेने सागरी नाकेबंदी उठवली, तेल-निर्यातीवरील निर्बंध शिथिल केले, गोठवलेली मालमत्ता मुक्त केली आणि सर्व आघाड्यांवरील शत्रुत्व थांबवले, तर इराण सात दिवसांत हॉर्मुझची सामुद्रधुनी स्वतःच्या नियंत्रणाखाली पुन्हा खुली करेल. इराणमधील महागाई सप्टेंबरमध्ये ७३.६% वर पोहोचली, आणि मंगळवारी ब्रेंट कच्चे तेल २% नी वाढून प्रतिबॅरल १११.६९ अमेरिकी डॉलर झाले.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियायेमेनमधील अल-आलम शिबिरावर हुथींचा हल्लाशबवा प्रांतातील अल-आलम प्रशिक्षण शिबिरातील मृत भरती झालेल्यांची संख्या ७३ वर गेली; सर्वांचे वय १८ ते २० वर्षे होते. तीन महिन्यांपूर्वी लढाई तीव्र झाल्यापासूनचा हा सर्वाधिक प्राणघातक हल्ला आहे. ब्रिटन सौदी अरेबियाला दिलेले लष्करी सहकार्य वाढवत असून त्यात आता रॉयल एअर फोर्सच्या "संरक्षणात्मक" हवाई गस्तींचा समावेश आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेन युद्धरशियाच्या हल्ल्यांत युक्रेनमध्ये ९ ठारझेलेन्स्की अमेरिका आणि युरोपकडून अधिक मदत मागण्यासाठी ओस्लोमध्ये होते. क्रेमलिनचे प्रवक्ते पेस्कोव्ह म्हणाले की, मॉस्कोला लवकरच रशियात अमेरिकी दूतांसोबत बैठक घेण्याची आशा आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / जीएस२ — आरोग्यकेनियात इबोलाकेनियात इबोलाचा आठवा रुग्ण आढळल्यानंतर अमेरिकेने केनियासाठीचा प्रवास सल्ला स्तर २ वरून स्तर ३ वर नेला. पहिला रुग्ण काँगो लोकशाही प्रजासत्ताकातून परतलेला एक पुरुष होता, जो ५ ऑक्टोबर रोजी नैरोबीत मरण पावला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: शांघाय सहकार संघटनादुशान्बे येथे २५व्या शांघाय सहकार संघटना शासनप्रमुख परिषदेत राजनाथ सिंहत्यांनी दहशतवादाची "संपूर्ण परिसंस्था" नष्ट करण्याचे आवाहन केले आणि २०२६-२०३० च्या बहुपक्षीय व्यापार व आर्थिक सहकार्य कृती आराखड्याला पाठिंबा दिला. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय उत्तर-दक्षिण वाहतूक मार्गिका आणि चाबहार बंदराचा पुरस्कार केला, तसेच भारत आयोजित करणार असलेल्या पहिल्या शांघाय सहकार संघटना सभ्यता संवाद मंचासाठी सदस्य देशांना निमंत्रित केले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: व्यापारभारत-न्यूझीलंड मुक्त व्यापार करार लागू२७ एप्रिल रोजी स्वाक्षरी झालेला हा भारताचा १७वा कार्यरत मुक्त व्यापार करार असून पाच वर्षांत अमलात आलेला सातवा आहे. यामुळे वस्त्रोद्योग आणि चामडे यांसारख्या श्रमप्रधान वस्तूंना करमुक्त प्रवेश मिळतो. न्यूझीलंडने १५ वर्षांत २० अब्ज अमेरिकी डॉलरची थेट परकीय गुंतवणूक करण्याचे वचन दिले आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध / जीएस३ — अर्थव्यवस्था: व्यापारभारत-ब्रिटन सर्वंकष आर्थिक व व्यापार करार: उत्तर इंग्लंडकडून प्रादेशिक चालना२०२५ मध्ये भारत-ब्रिटन द्विपक्षीय व्यापार ११.७% नी वाढून ४७.४ अब्ज पौंडांवर पोहोचला. वाणिज्य मंत्री पीयूष गोयल यांनी लंडनमध्ये प्रकाशित केलेली यूके-इंडिया बिझनेस कौन्सिलची "सर्वंकष आर्थिक व व्यापार करार व्यवसाय वापर पुस्तिका" उद्योगांना, विशेषतः एमएसएमईंना, शुल्कसवलतींचा दावा करण्यास आणि उत्पत्तीच्या नियमांची पूर्तता करण्यास मदत करते.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: भारतीय डायस्पोराकुशल स्थलांतरित कामगारांवर अमेरिकेची कडक कारवाईइन्फोसिस, टीसीएस, विप्रो आणि कॉग्निझंट यांसारख्या कंपन्यांना पर्म (PERM) कामगार प्रमाणन कार्यक्रमातून निलंबित करण्यात आले आहे. यंदा त्यांनी पर्मच्या २% पेक्षा कमी अर्ज दाखल केले होते. सप्टेंबर २०२५ मध्ये लादलेले १,००,००० अमेरिकी डॉलरचे एच-१बी शुल्क जून २०२६ मध्ये संघीय न्यायालयांनी रद्द ठरवले.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: खाणकाम / महत्त्वाची खनिजेराष्ट्रीय खनिज धोरण, २०१९ चा आढावा घेतला जाणारखाण मंत्रालय अतिरिक्त सचिवांच्या अध्यक्षतेखाली नऊ सदस्यीय समिती स्थापन करत असून ती दोन महिन्यांत शिफारशी सादर करेल. महत्त्वाची खनिजे, पुनर्चक्रीकरण आणि खोल समुद्रातील संसाधने हे केंद्रबिंदू आहेत. हा आढावा खाणी व खनिजे (विकास व नियमन) अधिनियम, १९५७ चे पुनर्रचन करण्याच्या योजनेसोबत सुरू असून तो राष्ट्रीय महत्त्वाची खनिजे अभियानानंतर होत आहे.
जीएस३ — कृषी: साखर किंमत निर्धारणकर्नाटकातील ऊस उत्पादकांचे संकटसाखरेची किमान विक्री किंमत १४ फेब्रुवारी २०१९ पासून ३१ रुपये प्रति किलोवरच कायम आहे, तर उसाची रास्त व किफायतशीर किंमत प्रतिटन २,७५० रुपयांवरून ३,६५० रुपयांवर गेली. कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांनी केंद्राला किमान विक्री किंमत सुधारण्याची आणि उसावर आधारित इथेनॉलला खरेदी निविदांतून वगळण्याच्या निर्णयाचा पुनर्विचार करण्याची विनंती केली.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था / विज्ञान-तंत्रज्ञान: विद्युत वाहनांकडे संक्रमणभारताचे पुढील गतिशीलता प्रारूप म्हणून रेट्रोफिटिंगया मतलेखात पंतप्रधान सूर्य घर योजनेला विकेंद्रित वितरणाचे आदर्श प्रारूप म्हणून मांडले आहे: ६३ लाखांहून अधिक कुटुंबे, ३४,०००+ सूचीबद्ध विक्रेते आणि ४.६ लाख रोजगार. यूपीआयशी जोडलेली देयके आठ देशांमध्ये सुरू आहेत, तर आणखी २३ देशांशी डिजिटल पायाभूत सुविधांचे करार झाले आहेत.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: कृत्रिम बुद्धिमत्ताओपन-वेट एआय मॉडेलओपन-वेट म्हणजे प्रशिक्षित पॅरामीटर डाउनलोड करता येतात; हे पूर्णपणे ओपन-सोर्स असण्यासारखे नाही. भारतातील प्रयत्नांमध्ये सर्वम एआय (सर्वम ३० अब्ज आणि १०५ अब्ज), आयआयटी मद्रासमधील एआय४भारत आणि भारतजेन यांचा उल्लेख आहे.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: अंतराळआदित्य-एल१ चे व्हीईएलसी कोरोनाचे डॉप्लर वेग प्रतिमा तयार करतेभारताच्या पहिल्या सौर मोहिमेवरील, भारतीय खगोलभौतिकी संस्थेच्या शास्त्रज्ञांसोबत विकसित केलेले व्हिजिबल एमिशन लाइन कोरोनाग्राफ सूर्य-पृथ्वी रेषेवरील कोरोनल मास इजेक्शनच्या (सीएमई) प्रसाराचा अंदाज घेऊ शकते. हा अभ्यास ॲस्ट्रोफिजिकल जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला.
जीएस३ — विज्ञान-तंत्रज्ञान: जैवतंत्रज्ञानकॅटफिशमध्ये संसर्गजन्य कर्करोग आढळलाकुत्रे, टास्मानियन डेव्हिल आणि द्विकवची (शिंपले) यांच्यानंतर प्राण्यांमध्ये नोंदवलेला हा चौथा संक्रमणीय कर्करोग आहे. मेम्फ्रेमॅगॉग सरोवरातील सुमारे ३०% तपकिरी बुलहेड कॅटफिशमध्ये मेलेनोमा आढळतो, जो जिवंत गाठींच्या पेशींच्या रूपात पसरतो (अभ्यास नेचरमध्ये).
जीएस३ — पर्यावरण: हवामान बदलउष्णता-वादळे: प्रचंड उष्णतेच्या लाटांची नवी संकल्पना"वेरा" नावाचे उष्णता-वादळ २०२३-२४ मध्ये ३६७ दिवस टिकले आणि जगाच्या जवळपास ८५% भागावर पसरले. २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू झालेल्या सध्याच्या "रायमुंडो"ने ग्रहाच्या जवळपास तीन-चतुर्थांश भागाला स्पर्श केला आहे. उष्णता-वादळांचा कालावधी १९६० च्या दशकातील सुमारे दोन महिन्यांवरून २००० च्या सुरुवातीच्या दशकात नऊ महिन्यांपर्यंत वाढला.
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनदूरसंचार मनोऱ्यांची हवामानविषयक असुरक्षिततादूरसंचार विभाग आणि राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण यांच्यासोबत केलेल्या आपत्ती-प्रतिरोधक पायाभूत सुविधा आघाडीच्या अभ्यासात आसाम, गुजरात, ओडिशा, तमिळनाडू आणि उत्तराखंड यांचा समावेश होता. तमिळनाडूतील ४८,४१६ मनोऱ्यांपैकी ५७% मनोऱ्यांना चक्रीवादळी वाऱ्याचा उच्च किंवा अतिउच्च धोका आहे, तर आसाममधील १८,३८८ मनोऱ्यांपैकी ८३% मनोरे अतिउच्च वाऱ्याच्या क्षेत्रांत आहेत.
जीएस३ — पर्यावरण / कृषीकेरळममधील भातशेती संवर्धनकेरळ भातशेती जमीन व पाणथळ संवर्धन अधिनियम, २००८ असूनही भाताखालील क्षेत्र ८.८२ लाख हेक्टर (१९७४-७५) वरून १.७६ लाख हेक्टर (२०२४-२५) इतके, म्हणजे सुमारे ८०% घटले. मतलेखात नियमितीकरण, अपूर्ण माहिती-संग्रह आणि महसूल विभागाची नियामक व कमावणारा अशी दुहेरी भूमिका (२०२४ पर्यंत नियमितीकरणातून १,६०६ कोटी रुपयांपर्यंत) यांना जबाबदार धरले आहे.
जीएस२ — प्रशासन / जीएस३ — पर्यावरण: खाणकाम आणि आदिवासी हक्कओडिशातील सिजिमाली बॉक्साईट आंदोलनेखाणविरोधी आंदोलकांच्या अटकेबद्दल कार्यकर्त्यांनी राज्यपाल ब्रज मोहन राम यांना निवेदन दिले. सिजिमाली खाणपट्टा २०२३ मध्ये वेदांताला देण्यात आला होता, आणि नियमगिरी येथे ग्रामसभांनी खाणकाम नाकारले होते याकडे कार्यकर्त्यांनी लक्ष वेधले.
जीएस१ — समाज / जीएस२ — राज्यव्यवस्थाराष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ १०१ व्या वर्षात आणि भागवत यांचे विजयादशमी भाषणशताब्दी वर्षाची सांगता २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी झाली; ५५,६८३ ठिकाणी ८८,९४९ दैनिक शाखा आहेत. देशांतर्गत आंदोलनांचा परकीय शक्तींकडून गैरफायदा घेतला जाऊ शकतो असा इशारा भागवत यांनी दिला आणि ओटीटी मंचांवर अंकुश आणण्याची मागणी केली. मतलेखात संघाने उपासना स्थळ अधिनियम, १९९१ च्या उल्लंघनांना विरोध करावा असे आवाहन केले आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: आमदारांचा पक्षांतर व विलीनीकरण, दहावी अनुसूचीमेघालयात यूडीपीकडून तीन आमदारांची हकालपट्टीया तिन्ही आमदारांनी मेघालय लोकशाही आघाडी सरकारचे नेतृत्व करणाऱ्या नॅशनल पीपल्स पार्टीमध्ये विलीनीकरणाची मागणी केली. अध्यक्ष थॉमस ए. संगमा यांना मिळालेला हा पाचवा विलीनीकरण अर्ज आहे, आणि युनायटेड डेमोक्रॅटिक पार्टीच्या १२ पैकी आठ आमदार नुकतेच भारतीय जनता पक्षात दाखल झाले आहेत.
जीएस२ — प्रशासन: जनगणनासुधारित जनगणना नियमांवर माकपसुधारणांमुळे राज्य/केंद्रशासित प्रदेश सरकारांना खासगी संस्थांचे शिक्षक, सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम/बँक कर्मचारी आणि "कोणत्याही योग्य व्यक्ती"ची गणनाकार म्हणून नेमणूक करता येते. भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचे (मार्क्सवादी) सरचिटणीस एम. ए. बेबी यांनी राष्ट्रपतींना पत्र लिहून राजकीय हेतूने नेमणुका होण्याचा इशारा दिला.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायपालिका / जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनचोरबागान चेंगराचेंगरीबाबत कोलकाता उच्च न्यायालयसर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार कार्यरत न्यायाधीश अशा चौकशीचे नेतृत्व करू शकत नसल्याने, न्यायालयाने निवृत्त न्यायाधीशांच्या अध्यक्षतेखाली चौकशी आयोग नेमण्याचे निर्देश दिले. १७ ऑक्टोबर रोजी चोरबागान येथील दुर्गापूजा मंडपात झालेल्या चेंगराचेंगरीत १९ जणांचा मृत्यू झाला.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: मूलभूत हक्ककॉकरोच जनता पार्टीच्या नेत्यांची न्यायालयीन कोठडी आणि अनुच्छेद २१विशेष कार्यकारी दंडाधिकाऱ्यांनी सार्वजनिक सुव्यवस्थेच्या कारणावरून कोठडी वाढवल्यानंतर कॉकरोच जनता पार्टीच्या सहसंयोजकांनी दिल्ली उच्च न्यायालयात धाव घेतली. अधिसूचनेतून वगळलेल्या आंदोलन स्थळी, जंतर मंतरमध्ये, प्रवेश केल्याबद्दल त्यांना १३ ऑक्टोबर रोजी अटक झाली होती; केवळ नियामक उल्लंघनामुळे सार्वजनिक सुव्यवस्थेला धोका सिद्ध होत नाही, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: न्यायपालिका / समाजअल्पवयीन मुलाच्या प्राणघातक वाहन चालवण्याबाबत कर्नाटक उच्च न्यायालय२०२० मध्ये १४ वर्षांच्या मुलाच्या अपघातात तिघांचा मृत्यू झाल्यानंतर, पालकांच्या उत्तरदायित्वावर भर देत न्यायालयाने वडिलांना भारतीय दंड संहिता कलम ३०४ भाग-२ (खुनाचे प्रमाण नसलेले सदोष मनुष्यवध) मधून मुक्त करण्यास नकार दिला.
जीएस२ — सामाजिक न्याय: दिव्यांगत्वदिव्यांग व्यक्तींचे हक्क (सुधारणा) नियम, २०२६ चा मसुदाकलम ४० मधील सुलभतेबाबतच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानंतर दिव्यांग व्यक्तींचे हक्क अधिनियम, २०१६ अंतर्गत जारी. एका दिव्यांग संघटनेची मागणी आहे की पर्यायी व संवर्धित संवाद उपकरणे आणि कृत्रिम अवयव यांना अत्यावश्यक साहाय्यक उत्पादने म्हणून वर्गीकृत करावे.
जीएस२ — आरोग्य / प्रशासनभारतीय अन्न सुरक्षा व मानके प्राधिकरणाचा एचएफएसएस नियमनाचा मसुदा७ ऑगस्ट २०२६ च्या मसुद्यानुसार, घन अन्नपदार्थात प्रति १०० ग्रॅम ४.२ ग्रॅमपेक्षा जास्त चरबी, ३ ग्रॅमपेक्षा जास्त साखर किंवा ०.६२५ ग्रॅमपेक्षा जास्त मीठ असल्यास तो उच्च चरबी, साखर किंवा मीठयुक्त मानला जातो. केरळमला हा मसुदा अंतिम व्हावा असे वाटते, जेणेकरून राज्यांना शाळांजवळ एचएफएसएस पदार्थांची विक्री मर्यादित करता येईल; केरळम "ईट राइट स्कूल" कार्यक्रमही राबवते.
जीएस२ — आरोग्य: औषध नियमनकेरळमधील एसएमए औषध वादएसएटी रुग्णालयाने सांगितले की ते केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटनेने मंजूर केलेले जेनेरिक रिस्डिप्लाम (नॅटको) वितरित करत आहे, ज्याची किंमत रोशच्या पेटंटप्राप्त आवृत्तीपेक्षा (प्रति ६० मिली बाटली ६.३ लाख रुपये) ९७% कमी आहे. स्पायनल मस्क्युलर ॲट्रोफीवरील मोफत उपचारासाठी सार्वजनिक निधी वापरणारे केरळ हे एकमेव राज्य आहे.
जीएस२ — प्रशासन: ग्रामीण रोजगारतमिळनाडूची 'वेट्री १५०' योजनाविकसित भारत-रोजगार व आजीविका हमी अभियान (ग्रामीण) (व्हीबी-जी राम जी) अंतर्गत १२५ दिवस काम पूर्ण करणाऱ्या नोंदणीकृत असुरक्षित ग्रामीण कुटुंबांना राज्य-निधीतून २५ अतिरिक्त दिवसांचे काम.
जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा: अमली पदार्थ / संघराज्यवादपंजाबमध्ये अमित शाह; अमली पदार्थ हा निवडणूक मुद्दाआम आदमी पक्षाच्या सरकारने मानसा येथे १३ ऑक्टोबर रोजी झालेल्या अमली पदार्थविरोधी कार्यकर्ते परमिंदर सिंग झोटा यांच्या हत्येच्या सीबीआय चौकशीची घोषणा केली. शाह म्हणाले की २०,००० कोटी रुपयांपर्यंतचे अमली पदार्थ जप्त करण्यात आले आहेत, आणि त्यांनी मुख्यमंत्र्यांना इतर दोन प्रकरणे सीबीआयकडे सोपवण्याचे आवाहन केले.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: वक्फ / जीएस१ — वारसादिल्लीतील रेस कोर्स मशिदीला बेदखल करण्याची नोटीसही मशीद १९७७ पासून अधिसूचित वक्फ मालमत्ता आणि सूचीबद्ध वारसा स्थळ आहे. मीरवाईझ उमर फारूक यांनी ही नोटीस वक्फ सुधारणांना असलेल्या त्यांच्या विरोधाशी जोडली.
जीएस२ — प्रशासन: जम्मू-काश्मीरजम्मू-काश्मीरचे 'दरबार स्थलांतर'राजधानीचे श्रीनगरहून जम्मूला होणारे वार्षिक स्थलांतर जाहीर करण्यात आले असून २ नोव्हेंबर रोजी जम्मूमध्ये कार्यालये पुन्हा सुरू होतील. २०२१ नंतर ही प्रथा बंद झाली होती आणि २०२५ मध्ये ओमर अब्दुल्ला सरकारने ती पुन्हा सुरू केली.
जीएस३ — पायाभूत सुविधा: रेल्वेबंगळुरू-मुंबई वंदे भारत स्लीपर१ नोव्हेंबर (कर्नाटक राज्योत्सव) रोजी सुरू होण्याची शक्यता असून ती आठवड्यातून सहा दिवस धावेल. रेल्वे मंडळाने अद्याप या सेवेची अधिसूचना काढलेली नाही.