భారత రాష్ట్రపతి
రాష్ట్రపతి భారత దేశాధినేత, భారతదేశ ప్రథమ పౌరుడు, దేశ ఐక్యత, సమగ్రత, సంఘీభావాలకు ప్రతీక. యూనియన్ ప్రతి కార్యనిర్వాహక చర్యా రాష్ట్రపతి పేరు మీదే జరుగుతుంది; అయినా భారతదేశ పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో వాస్తవ అధికారం ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రిమండలి వద్ద ఉంటుంది. నామమాత్ర, వాస్తవ కార్యనిర్వాహక వర్గం సిద్ధాంతం పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ టాపిక్లో ఉంది; ఉపరాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, గవర్నర్లకు వేర్వేరు టాపిక్లు ఉన్నాయి.
ఆధారం: NCERT, ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు; BrainParrot బృందం సమీక్షించింది. మా నోట్స్ ఎలా తయారవుతాయి
- 1. 1. రాష్ట్రపతి: ఒక చూపులో (అధికరణలు 52–78)
- 2. 2. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక
- 3. 3. అర్హతలు, ప్రమాణం, షరతులు మరియు రక్షణలు
- 4. 4. పదవీకాలం, అభిశంసన మరియు ఖాళీ
- 5. 5. అధికారాలు మరియు విధులు
- 6. 6. వీటో అధికారం
- 7. 7. ఆర్డినెన్సు జారీ అధికారం
- 8. 8. క్షమాభిక్ష అధికారం
- 9. 9. రాజ్యాంగ స్థానం మరియు విచక్షణాధికారం
- 10. 10. భారత రాష్ట్రపతులు (పట్టిక మరియు ముఖ్యాంశాలు)
- 11. మెయిన్స్ కోసం: విశ్లేషణ
- 12. త్వరిత పునశ్చరణ
- 13. సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు
1. రాష్ట్రపతి: ఒక చూపులో (అధికరణలు 52–78)
రాజ్యాంగంలోని భాగం V (అధికరణలు 52 నుంచి 78 వరకు, అధ్యాయం I "కార్యనిర్వాహక వర్గం") యూనియన్ కార్యనిర్వాహక వర్గం (Union executive) గురించి వివరిస్తుంది. ఇందులో రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, మంత్రిమండలి (Council of Ministers), భారత అటార్నీ జనరల్ (Attorney General of India) ఉంటారు.
అధికరణ 52 సరళంగా ఇలా చెబుతుంది: "భారతదేశానికి ఒక రాష్ట్రపతి ఉండాలి." అధికరణ 53(1) యూనియన్ కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని రాష్ట్రపతికి అప్పగిస్తుంది; దీనిని "ఈ రాజ్యాంగానికి అనుగుణంగా ప్రత్యక్షంగా గానీ, తనకు అధీనులైన అధికారుల ద్వారా గానీ" వినియోగించాలి. అధికరణ 53(2) రక్షణ దళాల సర్వోన్నత ఆధిపత్యాన్ని (supreme command) రాష్ట్రపతికి అప్పగిస్తుంది; దాని వినియోగం "చట్టం ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది".
| అధికరణ | విషయం |
|---|---|
| 52 | భారతదేశానికి ఒక రాష్ట్రపతి ఉండాలి |
| 53 | యూనియన్ కార్యనిర్వాహక అధికారం; రక్షణ దళాల సర్వోన్నత ఆధిపత్యం |
| 54 | రాష్ట్రపతి ఎన్నిక (ఎలక్టోరల్ కాలేజీ) |
| 55 | ఎన్నిక విధానం (ఓట్ల విలువ; ఏక బదిలీ ఓటు ద్వారా దామాషా ప్రాతినిధ్యం; రహస్య బ్యాలెట్) |
| 56 | పదవీకాలం (ఐదేళ్లు; ఉపరాష్ట్రపతికి రాజీనామా; అభిశంసన; వారసుడు బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు కొనసాగడం) |
| 57 | తిరిగి ఎన్నికయ్యేందుకు అర్హత |
| 58 | ఎన్నికకు అర్హతలు |
| 59 | రాష్ట్రపతి పదవి షరతులు |
| 60 | ప్రమాణం లేదా ప్రతిజ్ఞ (భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సమక్షంలో) |
| 61 | అభిశంసన ప్రక్రియ |
| 62 | ఖాళీని భర్తీ చేయడానికి ఎన్నిక నిర్వహించే సమయం; ఎన్నికైన వ్యక్తి పదవీకాలం |
| 65 | ఉపరాష్ట్రపతి రాష్ట్రపతిగా వ్యవహరించడం లేదా రాష్ట్రపతి విధులను నిర్వర్తించడం |
| 70 | ఇతర ఆకస్మిక పరిస్థితుల్లో రాష్ట్రపతి విధుల నిర్వహణకు పార్లమెంటు ఏర్పాటు చేయవచ్చు |
| 71 | ఎన్నికపై సందేహాలు, వివాదాలను సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయిస్తుంది |
| 72 | క్షమాభిక్షలు, శిక్ష అమలు వాయిదాలు, శిక్ష విరామాలు, శిక్ష తగ్గింపులు మంజూరు చేసే అధికారం; శిక్షలను నిలిపివేయడం, తగ్గించడం లేదా మార్చడం |
| 74 | రాష్ట్రపతికి సహాయం, సలహా ఇచ్చేందుకు మంత్రిమండలి |
| 75 | ప్రధానమంత్రి, మంత్రుల నియామకం; అభీష్టం; సమష్టి బాధ్యత |
| 76 | భారత అటార్నీ జనరల్ |
| 77 | భారత ప్రభుత్వ కార్యకలాపాల నిర్వహణ (రాష్ట్రపతి పేరు మీద చర్య) |
| 78 | రాష్ట్రపతికి సమాచారం అందించాల్సిన ప్రధానమంత్రి విధులు |
ఇతర కీలక నిబంధనలు (అధికరణలు 85–87, 111, 112, 123, 143, 361) కింది విభాగాల్లో ఉన్నాయి.
పరీక్ష సూచన: రాష్ట్రపతి ఏ సభలోనూ సభ్యుడు కానప్పటికీ, పార్లమెంటులో భాగం (అధికరణ 79: పార్లమెంటు అంటే రాష్ట్రపతి మరియు రెండు సభలు).
ఉచితంగా సైన్ అప్ చేసి ఈ నోట్లోని ప్రతి విభాగం చదవండి, అంశానికి సంబంధించిన MCQలతో సాధన చేయండి, ఫ్లాష్కార్డులతో పునశ్చరణ చేయండి.
ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి