BrainParrot
రాజనీతిGS2

అత్యవసర నిబంధనలు

ఆధారం: NCERT, ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు; BrainParrot బృందం సమీక్షించింది. మా నోట్స్ ఎలా తయారవుతాయి

ఈ నోట్‌లో
  1. 1. 1. అత్యవసర నిబంధనలు: ఒక చూపులో
  2. 2. 2. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (అధికరణ 352)
  3. 3. 3. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి ప్రభావాలు
  4. 4. 4. ఇప్పటివరకు ప్రకటించిన జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితులు
  5. 5. 5. రాష్ట్రపతి పాలన (అధికరణ 356)
  6. 6. 6. ఆచరణలో రాష్ట్రపతి పాలన: వినియోగం, దుర్వినియోగం మరియు న్యాయస్థానాలు
  7. 7. 7. ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి (అధికరణ 360)
  8. 8. 8. 1975 అత్యవసర పరిస్థితి మరియు 44వ సవరణ రక్షణలు
  9. 9. 9. అత్యవసర నిబంధనలపై విమర్శ మరియు సమర్థన
  10. 10. మెయిన్స్ కోసం: విశ్లేషణ
  11. 11. త్వరిత పునశ్చరణ
  12. 12. సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు

1. అత్యవసర నిబంధనలు: ఒక చూపులో

ఎక్కడ ఉన్నాయి. అత్యవసర నిబంధనలు రాజ్యాంగంలోని భాగం XVIIIలో, అధికరణలు 352 నుంచి 360 వరకు ఉన్నాయి. అసాధారణ పరిస్థితిని త్వరగా ఎదుర్కొనేందుకు ఇవి యూనియన్‌కు వీలు కల్పిస్తాయి. దేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, సమగ్రత మరియు భద్రతను, దాని ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థను మరియు రాజ్యాంగాన్ని కూడా రక్షించడమే వీటి ప్రకటిత ఉద్దేశం.

శాంతిలో సమాఖ్య, సంక్షోభంలో ఏకకేంద్రం. అత్యవసర పరిస్థితిలో కేంద్రం సర్వశక్తిమంతమవుతుంది, రాష్ట్రాలు దాని నియంత్రణలోకి వస్తాయి. సమాఖ్య నిర్మాణం ఎలాంటి అధికారిక సవరణ లేకుండానే ఏకకేంద్రంగా మారుతుంది. అమెరికా సమాఖ్య వ్యవస్థ యొక్క "బిగుతైన అచ్చు"కు భిన్నంగా, రాజ్యాంగం "కాల, పరిస్థితుల అవసరాలకు అనుగుణంగా ఏకకేంద్రంగానూ, సమాఖ్యగానూ" ఉండగలదని డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు (Constituent Assembly) చెప్పారు (రాజ్యాంగ ముఖ్య లక్షణాలు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ చూడండి).

మూడు రకాల అత్యవసర పరిస్థితులు: పోలిక.

అంశంజాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (352)రాష్ట్రపతి పాలన (356)ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి (360)
ఆధారంయుద్ధం, బాహ్య దురాక్రమణ లేదా సాయుధ తిరుగుబాటు (లేదా వీటి ఆసన్న ప్రమాదం)ఒక రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం వైఫల్యం (అధికరణ 365 ద్వారా కూడా)భారతదేశం లేదా దానిలోని ఏదైనా భాగం యొక్క ఆర్థిక స్థిరత్వానికి లేదా పరపతికి ముప్పు
రాజ్యాంగంలోని పదం"అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటన""అత్యవసర పరిస్థితి" అనే పదాన్ని రాజ్యాంగం ఉపయోగించదు; వాడుకలో "రాష్ట్ర అత్యవసర పరిస్థితి" లేదా "రాజ్యాంగ అత్యవసర పరిస్థితి""ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి"
పార్లమెంటు ఆమోదం గడువుఒక నెలరెండు నెలలురెండు నెలలు
అవసరమైన మెజారిటీప్రత్యేక (మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ + హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులు), ప్రతి సభలోసాధారణసాధారణ
ఆమోదం తర్వాత కాలంఆరు నెలలు, ప్రతి ఆరు నెలలకు పొడిగించవచ్చుఆరు నెలలు, ప్రతి ఆరు నెలలకు పొడిగించవచ్చుఉపసంహరించే వరకు నిరవధికం
గరిష్ఠ కాలంలేదుమూడేళ్లు (44వ సవరణలోని రెండు షరతులు నెరవేరకపోతే ఒక ఏడాది)లేదు
లోక్‌సభ ఉపసంహరణను బలవంతం చేయగలదాఅవును (తిరస్కరణ తీర్మానం, సాధారణ మెజారిటీ)లేదులేదు
ప్రాథమిక హక్కులపై ప్రభావంఅవును (అధికరణలు 358, 359)ఏదీ లేదుఏదీ లేదు
ఇప్పటివరకు ఉపయోగంమూడుసార్లు (1962, 1971, 1975)130కి పైగా సార్లు (కేం.పా. ప్రాంతాల కాలాలతో కలిపి)ఎప్పుడూ లేదు

భాగం XVIIIలోని అధికరణలు.

అధికరణవిషయం
352అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటన (జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి)
353అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటన ప్రభావం (కార్యనిర్వాహక ఆదేశాలు; పార్లమెంటు అధికారాలు)
354అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటన అమల్లో ఉండగా రాబడుల పంపిణీ
355బాహ్య దురాక్రమణ మరియు అంతర్గత అలజడి నుంచి రాష్ట్రాలను రక్షించాల్సిన యూనియన్ కర్తవ్యం
356రాష్ట్రాల్లో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం వైఫల్యం (రాష్ట్రపతి పాలన)
357అధికరణ 356 కింద జారీ అయిన ప్రకటన మేరకు శాసనాధికారాల వినియోగం
358అత్యవసర పరిస్థితుల్లో అధికరణ 19 సస్పెన్షన్
359అత్యవసర పరిస్థితుల్లో భాగం IIIలోని హక్కుల అమలు సస్పెన్షన్
359Aపంజాబ్‌కు భాగం III వర్తింపు (59వ సవరణ, 1988 ద్వారా చేర్చారు; 63వ సవరణ, 1989 ద్వారా తొలగించారు)
360ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి

భాగం XVIIIకి వెలుపల (భాగం XIXలో) ఉన్న అధికరణ 365 రాష్ట్రపతి పాలనకు రెండో మార్గం (విభాగం 5).

ఆలోచనలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయి.

  • భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 (Government of India Act, 1935) ప్రాథమిక పథకాన్ని అందించింది (చారిత్రక నేపథ్యం చూడండి). అధికరణ 356ను ఆ చట్టంలోని సెక్షన్ 93 నమూనాలో రూపొందించారు; దాని కింద గవర్నర్ ఒక ప్రావిన్సు పరిపాలనను స్వాధీనం చేసుకోగలిగేవారు; రాజ్యాంగం ఈ అధికారాన్ని గవర్నర్‌కు బదులు రాష్ట్రపతికి ఇచ్చింది.
  • అత్యవసర పరిస్థితిలో ప్రాథమిక హక్కుల సస్పెన్షన్‌ను జర్మనీ వైమర్ రాజ్యాంగం (Weimar Constitution) నుంచి స్వీకరించారు (రాజ్యాంగ ముఖ్య లక్షణాలు చూడండి).
  • ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి అధికరణ అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల జాతీయ పునరుద్ధరణ చట్టం (National Recovery Act) "నమూనాను దాదాపుగా అనుసరిస్తుంది" అని అంబేడ్కర్ అన్నారు; అది అమెరికా అధ్యక్షుడికి విస్తృత ఆర్థిక అధికారాలు ఇచ్చిన మహా మాంద్యం కాలపు చట్టం (విభాగం 7).

వివాదాస్పద అధ్యాయం. రాజ్యాంగ పరిషత్తులో హెచ్.వి. కామత్ "పోలీసు రాజ్యం" (Police State) ఏర్పడుతుందని భయపడ్డారు, కాగా టి.టి. కృష్ణమాచారి ఈ అధ్యాయాన్ని రాజ్యాంగానికి "రక్షణ కవాటం" (safety valve) అని సమర్థించారు (విభాగం 9).

పరీక్ష సూచన: మూడు అత్యవసర పరిస్థితులనూ కేంద్ర మంత్రిమండలి సలహాపై రాష్ట్రపతి ప్రకటిస్తారు. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితికి మాత్రమే ఆ సలహా తప్పనిసరిగా కేబినెట్ లిఖితపూర్వక నిర్ణయం అయి ఉండాలి (అధికరణ 352(3)).

2. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (అధికరణ 352)
3. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి ప్రభావాలు
4. ఇప్పటివరకు ప్రకటించిన జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితులు
5. రాష్ట్రపతి పాలన (అధికరణ 356)
6. ఆచరణలో రాష్ట్రపతి పాలన: వినియోగం, దుర్వినియోగం మరియు న్యాయస్థానాలు
7. ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి (అధికరణ 360)
8. 1975 అత్యవసర పరిస్థితి మరియు 44వ సవరణ రక్షణలు
9. అత్యవసర నిబంధనలపై విమర్శ మరియు సమర్థన
మెయిన్స్ కోసం: విశ్లేషణ
త్వరిత పునశ్చరణ
సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు
పూర్తి నోట్, MCQలు, ఫ్లాష్‌కార్డులు పొందండి

ఉచితంగా సైన్ అప్ చేసి ఈ నోట్‌లోని ప్రతి విభాగం చదవండి, అంశానికి సంబంధించిన MCQలతో సాధన చేయండి, ఫ్లాష్‌కార్డులతో పునశ్చరణ చేయండి.

ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి