ఉత్తర భారతం, దక్కన్లోని స్వదేశీ రాజవంశాలు: శుంగులు, కణ్వులు, ఖారవేలుడు, శాతవాహనులు
చివరి మౌర్యుడైన బృహద్రథుని అతని సొంత సేనాధిపతే దాదాపు క్రీ.పూ. 185లో హతమార్చినప్పుడు, సామ్రాజ్యమంతటినీ ఏ ఒక్క శక్తీ చేజిక్కించుకోలేదు. గంగా లోయలో, మధ్య భారతంలో రెండు బ్రాహ్మణ కుటుంబాలు ఒకదాని తరువాత ఒకటి పాలించాయి: శుంగులు, కణ్వులు. అశోకుడు జయించిన కళింగలో చేది (చేతి) రాజైన ఖారవేలుడు ఆ ప్రాంతాన్ని మళ్లీ శక్తిమంతంగా మార్చాడు. దక్కన్లో శాతవాహనులు ఆ పీఠభూమిలోని తొలి పెద్ద రాజ్యాన్ని నిర్మించారు; అది క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం తొలి భాగం వరకు కొనసాగింది. ఇండో-గ్రీకులు, శకులు, కుషాణుల గురించి విదేశీ రాజవంశాల అంశంలో చర్చిస్తారు; ఈ అంశం నాలుగు స్వదేశీ శక్తులను అనుసరిస్తుంది.
ఆధారం: NCERT, ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు; BrainParrot బృందం సమీక్షించింది. మా నోట్స్ ఎలా తయారవుతాయి
- 1. 1. మౌర్యానంతర నేపథ్యం, ఆధారాలు
- 2. 2. శుంగులు (సుమారు క్రీ.పూ. 185–73)
- 3. 3. కణ్వులు (సుమారు క్రీ.పూ. 73–28)
- 4. 4. ఖారవేలుడు, కళింగ చేదులు
- 5. 5. శాతవాహనులు: రాజకీయ చరిత్ర
- 6. 6. శాతవాహన రాజ్యం, సమాజం, ఆర్థిక వ్యవస్థ
- 7. 7. నాలుగు రాజవంశాల పోలిక
- 8. 8. ఒక చూపులో కాలక్రమం
- 9. 9. వార్తల్లో (2026 నవంబర్ నాటికి)
- 10. మెయిన్స్ కోసం: విశ్లేషణ
- 11. త్వరిత పునశ్చరణ
- 12. సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు
1. మౌర్యానంతర నేపథ్యం, ఆధారాలు
మౌర్యుల "ప్యాకేజీ" అయిన ఇనుప పనిముట్లు, నాణేలు, కాల్చిన ఇటుక, రచన, పట్టణాలు ప్రావిన్సులకు వ్యాపించాయి; దాంతో ఆ ప్రావిన్సులు ఇక తమ సొంత రాజ్యాలను నిలబెట్టుకోగలిగాయి. ఫలితంగా ప్రాంతీయ రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి; అవి మౌర్య సామ్రాజ్యం కంటే చిన్నవైనా, తమ తమ ప్రాంతాల్లో మరింత లోతుగా వేళ్లూనుకున్నాయి.
| ఆధారం | రకం | ఇది మనకు తెలిపేది |
|---|---|---|
| పురాణాలు (మత్స్య, వాయు, విష్ణు తదితరాలు) | భవిష్యత్ కాలంలో చెప్పిన వంశావళి జాబితాలు | శుంగ, కణ్వ, "ఆంధ్ర" రాజుల జాబితాలు; గ్రంథాల మధ్య తేడాలు ఉన్నాయి |
| బాణుడి హర్షచరితం (క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం) | సంస్కృత గద్య జీవిత చరిత్ర | చివరి మౌర్యుడి పతనం, చివరి శుంగుడి పతనం |
| కాళిదాసు మాళవికాగ్నిమిత్రం | సంస్కృత నాటకం | విదిశలో అగ్నిమిత్రుడు; యవనులతో యుద్ధం |
| పతంజలి మహాభాష్యం | సంస్కృత వ్యాకరణం | సాకేతం, మాధ్యమికలపై యవనుల దాడులు |
| దివ్యావదానం | బౌద్ధ సంస్కృత కథలు | హింసించారనే సంప్రదాయం |
| ధనదేవుని అయోధ్య శాసనం; హేలియోడోరస్ స్తంభం | శాసనాలు | రెండు అశ్వమేధాలు; బేస్నగర్లో గ్రీకు రాయబారి |
| హాథీగుంఫా శాసనం (Hathigumpha inscription), ఉదయగిరి (ఒడిశా) | బ్రాహ్మీ లిపిలో ప్రాకృతం, 17 పంక్తులు | ఖారవేలుని పాలన, సంవత్సరం వారీగా |
| నానేఘాట్, నాసిక్ (నాశిక్) గుహ శాసనాలు | బ్రాహ్మీ లిపిలో ప్రాకృతం | శాతవాహన రాజులు, యజ్ఞాలు, విజయాలు, దానాలు |
| శాతవాహన నాణేలు | ఎక్కువగా సీసం, పొటిన్ | రాజులు, ప్రాంతాలు, ఓడ నాణేలు |
| ప్లినీ, ఎరిత్రియన్ సముద్ర పెరిప్లస్ (Periplus of the Erythraean Sea) | క్లాసికల్ రచయితలు | ఆంధ్ర సైన్యం, పట్టణాలు; ఓడరేవులు, వాణిజ్యం |
ఉచితంగా సైన్ అప్ చేసి ఈ నోట్లోని ప్రతి విభాగం చదవండి, అంశానికి సంబంధించిన MCQలతో సాధన చేయండి, ఫ్లాష్కార్డులతో పునశ్చరణ చేయండి.
ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి