BrainParrot
చరిత్రGS1

ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్ర: శీఘ్ర సూచిక (శాసనాలు, నాణేలు, యాత్రికులు, కాలక్రమం)

ఎలా ఉపయోగించాలి: మొత్తం కోర్సుకు పునశ్చరణ పట్టిక ఇది; ప్రతి విలువ అంశాల నోట్స్‌తో సరిపోతుంది, ప్రతి వరుస వెనుక ఉన్న కథను ఆ నోట్స్ చెబుతాయి.

ఆధారం: NCERT, ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాలు; BrainParrot బృందం సమీక్షించింది. మా నోట్స్ ఎలా తయారవుతాయి

ఈ నోట్‌లో
  1. 1. 1. ప్రధాన శాసనాలు: మాస్టర్ పట్టిక
  2. 2. 2. రాజధానులు, నగరాలు, ప్రధాన ప్రదేశాలు (ప్రస్తుత స్థానాలు)
  3. 3. 3. ఏమి కనుగొన్నారు, లిపి పఠనం చేశారు లేదా తవ్వారు — ఎవరు
  4. 4. 4. నాణేలు: క్రమం, లక్షణాలు
  5. 5. 5. విదేశీ యాత్రికులు, రచయితలు
  6. 6. 6. రాజవంశ కాలక్రమ పట్టిక (సుమారు క్రీ.పూ. 600–క్రీ.శ. 1300)
  7. 7. 7. సాహిత్య ఆధారాలు: శీఘ్ర పట్టిక
  8. 8. 8. మొదటివి, అత్యంత తొలివి, ఏకైకవి
  9. 9. 9. ముఖ్య తేదీలు (కాలక్రమం)
  10. 10. 10. సాధారణ గందరగోళాలు: ఒకే రకమైన పేర్లు
  11. 11. సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు

1. ప్రధాన శాసనాలు: మాస్టర్ పట్టిక

అశోకుని శాసనాలు ప్రత్యేకంగా చెప్పనిచోట బ్రాహ్మి లిపిలో ప్రాకృతంలో ఉంటాయి; గుప్తుల శాసనాలు బ్రాహ్మి లిపిలో సంస్కృతంలో ఉంటాయి, చాలా శాసనాలకు గుప్త శకం ప్రకారం తేదీలు ఉన్నాయి (గుప్త సంవత్సరం + 319 = క్రీ.శ.).

1.1 మౌర్యుల కాలం

శాసనంరాజు / వంశంస్థలం (ప్రస్తుత)విషయం / ప్రాముఖ్యం
బృహత్ శిలా శాసనాలు (14, I–XIV)అశోకుడుషాబాజ్‌గఢీ, మాన్సెహ్రా (పాకిస్థాన్); కాందహార్ (ఆఫ్ఘనిస్థాన్); కల్సి (ఉత్తరాఖండ్); గిర్నార్ (గుజరాత్); సోపారా (మహారాష్ట్ర); ధౌలి, జౌగడ (ఒడిశా); ఎర్రగుడి (ఆంధ్రప్రదేశ్); సన్నతి (కర్ణాటక)షాబాజ్‌గఢీ, మాన్సెహ్రాలలో ఖరోష్ఠి, కాందహార్‌లో గ్రీకు. శిలా శాసనం III: యుక్తులు, రజ్జుకులు, ప్రాదేశికులు (జిల్లా స్థాయి అధికారులు) ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు పర్యటిస్తారు; శిలా శాసనం XII: శాఖల మధ్య సహనం; శిలా శాసనం XIII: కళింగ యుద్ధం, పశ్చాత్తాపం, ఐదుగురు గ్రీకు రాజులు
ప్రత్యేక (కళింగ) శిలా శాసనాలు (2)అశోకుడుఒడిశాలోని ధౌలి (ఖోర్ధా జిల్లా), జౌగడశిలా శాసనాలు XI–XIII స్థానంలో ఉన్నాయి; "మనుషులందరూ నా సంతానం"; ధౌలి: శాసనాల పైన శిలలో చెక్కిన ఏనుగు ముందు భాగం (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం)
లఘు శిలా శాసనాలుఅశోకుడుఎక్కువగా మధ్య భారతదేశం, దక్కన్; కర్ణాటకలోని రాయచూరు జిల్లాలో మస్కిఅత్యంత తొలి శాసనాలలో ఉన్నాయి; వ్యక్తిగత విశ్వాసం; అశోకుని పేరును కొన్నిసార్లు "అశోక" అని పేర్కొనేవి ఇవి మాత్రమే: మస్కి (1915లో దొరికింది, దొరికిన నాలుగింటిలో మొదటిది), గుజ్జర్రా, నిట్టూరు, ఉడెగోళం
భాబ్రూ (కలకత్తా–బైరాట్) శాసనంఅశోకుడురాజస్థాన్‌లోని బైరాట్ (విరాటనగరం)సంఘానికి ఉద్దేశించినది; ఏడు బౌద్ధ గ్రంథాల పేర్లు చెబుతుంది; బహిరంగంగా బౌద్ధ శాసనం
బృహత్ స్తంభ శాసనాలు (7)అశోకుడుగంగా మైదానంలోని స్తంభాలు: ఢిల్లీ–తోప్రా, ఢిల్లీ–మీరట్, అలహాబాద్–కోసం, లౌరియా–అరరాజ్, లౌరియా–నందన్‌గఢ్, రాంపుర్వాచివరి శాసనాలు; స్తంభ శాసనం VII ఢిల్లీ–తోప్రాలో మాత్రమే (ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ దీన్ని ఫిరోజ్ షా కోట్లాకు తరలించాడు)
లఘు స్తంభ శాసనాలు: సంఘ భేద, రాణి, రుమ్మిందేయి, నిగాలి సాగర్అశోకుడుసారనాథ్, సాంచీ, అలహాబాద్–కోసం; నేపాల్‌లోని లుంబిని, కపిలవస్తురాణి శాసనం: తీవరుని తల్లి కారువాకి ఇచ్చిన కానుకలు; రుమ్మిందేయి: 20వ సంవత్సరంలో సందర్శన, లుంబినికి బలి నుంచి మినహాయింపు, భాగ ఎనిమిదో వంతుకు తగ్గింపు
కాందహార్ ద్విభాషా శాసనం (షర్-ఇ-కునా; 1958లో దొరికింది)అశోకుడుకాందహార్, ఆఫ్ఘనిస్థాన్గ్రీకు, అరామిక్ భాషలలో; గ్రీకు, ఇరానియన్ భాషలు చదివే ప్రజలకు ధమ్మ సందేశం
బరాబర్ గుహ శాసనాలుఅశోకుడుబిహార్‌లోని జహానాబాద్ జిల్లాఆజీవకులకు గుహలు; మనుమడు దశరథుడు నాగార్జుని గుహలను ఇచ్చాడు
సోహగౌరా రాగి రేకు; మహాస్థాన్ శాసనంమౌర్య కాలంఉత్తర్ ప్రదేశ్‌లోని గోరఖ్‌పూర్ జిల్లా; బంగ్లాదేశ్‌లోని బోగ్రా జిల్లాగిడ్డంగుల ద్వారా కరవు సహాయం

1.2 మౌర్యానంతర కాలం

శాసనంరాజు / వంశంస్థలం (ప్రస్తుత)విషయం / ప్రాముఖ్యం
హేలియోడోరస్ (గరుడ) స్తంభంఇండో-గ్రీకు ఆంటియాల్కిడాస్ రాయబారి, శుంగ భాగభద్రుని వద్దకు; క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం చివరి కాలంమధ్యప్రదేశ్‌లోని విదిశ జిల్లా, బేస్‌నగర్ఒక గ్రీకువాడు తనను భాగవతుడుగా చెప్పుకున్నాడు; వాసుదేవునికి గరుడ స్తంభం
హాథీగుంఫా ("ఏనుగు గుహ")కళింగకు చెందిన ఖారవేలుడు (చేది/మహామేఘవాహన), సుమారు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంఒడిశాలోని ఖోర్ధా జిల్లా, భువనేశ్వర్ సమీపంలోని ఉదయగిరి కొండప్రాకృతం, 17 పంక్తులు; 13వ సంవత్సరం వరకు సంవత్సరం వారీగా పాలన; జైన వందనం; నంద కాలువ
నానేఘాట్ గుహ శాసనంరాణి నాగనిక (మొదటి శాతకర్ణి), సుమారు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంమహారాష్ట్రలోని పుణె జిల్లా, జున్నర్ సమీపంలోని పశ్చిమ కనుమల కనుమరాజ నామాల వరుసలో సిముకుడు మొదటి; అశ్వమేధం, రాజసూయం
నాసిక్ ప్రశస్తిగౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి తల్లి గౌతమీ బాలశ్రీ; క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంమహారాష్ట్రలోని నాశిక్‌లో పాండవలేణి గుహలుశకులు, యవనులు, పహ్లవుల నాశకుడు; ఏక-బమ్హన; అతని తల్లి వేయించినది
ఉషవదాతుని నాసిక్ శాసనంశక నహపానుని అల్లుడు; క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంమహారాష్ట్రలోని గోవర్ధనం (నాసిక్)నేతగాళ్ల శ్రేణులతో 3,000 కార్షాపణాలు (2,000 సంవత్సరానికి 12 శాతం చొప్పున)
తఖ్త్-ఇ-బహి శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 45)పార్థియన్ గోండోఫెర్నెస్పాకిస్థాన్‌లోని ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలో మర్దాన్ సమీపంలోవాయవ్యంలో పార్థియన్ పాలనకు ప్రధాన ఆధారం
రబాతక్ శాసనం (1993లో దొరికింది)కుషాణ కనిష్కుడుఉత్తర ఆఫ్ఘనిస్థాన్గ్రీకు లిపిలో బాక్ట్రియన్; వంశావళి కుజుల → వీమ తక్తు → వీమ కడ్ఫిసెస్ → కనిష్కుడు; అతని శకంలో 1వ సంవత్సరం
జునాగఢ్ (గిర్నార్) శిలా శాసనం (శక సంవత్సరం 72, సుమారు క్రీ.శ. 150)మొదటి రుద్రదాముడు (పశ్చిమ క్షత్రప)గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ (అశోకుని శాసన శిలాఖండం)శుద్ధ సంస్కృతంలో మొదటి దీర్ఘ శాసనం; సువిశాఖుడు వెట్టి చాకిరీ, అదనపు పన్నులు లేకుండా సుదర్శన సరస్సును పునర్నిర్మించాడు
మాంగులం శాసనంపాండ్య నెడుంచెళియన్, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంతమిళనాడులోని మదురై జిల్లాతమిళ-బ్రాహ్మి; క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక పాండ్య రాజు పేరు చెబుతుంది
పుగలూర్ శాసనాలుచేర (ఇరుంపొరై వంశం)తమిళనాడులోని కరూర్ సమీపంలోతమిళ-బ్రాహ్మి; చేర రాజుల మూడు తరాలు

1.3 గుప్తులు, సమకాలీనులు

శాసనంరాజు / వంశంస్థలం (ప్రస్తుత)విషయం / ప్రాముఖ్యం
అలహాబాద్ స్తంభం (ప్రయాగ ప్రశస్తి)సముద్రగుప్తుడు; రచన హరిషేణుడుఉత్తర్ ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ (ప్రయాగరాజ్) కోట; ఒక అశోకుని స్తంభంపైజయాలు, ప్రతి రాజుల వర్గం పట్ల అనుసరించిన విధానం; అశోకుని శాసనాలు, జహంగీర్ శాసనం కూడా ఉన్నాయి
ఎరణ్ శాసనాలుసముద్రగుప్తుడు; బుధగుప్తుడు (స్తంభం, సుమారు క్రీ.శ. 484); భానుగుప్తుడు (స్మారక స్తంభం, క్రీ.శ. 510)మధ్యప్రదేశ్‌లోని సాగర్ జిల్లా, ఎరణ్క్రీ.శ. 510: గోపరాజు భార్య చితిపై అతని వెంట వెళ్లింది, సతికి తేదీ గల అత్యంత తొలి శాసన ఆధారం
మెహ్రౌలీ ఇనుప స్తంభంరాజు "చంద్ర", సాధారణంగా రెండవ చంద్రగుప్తునిగా గుర్తిస్తారుఢిల్లీలోని కుతుబ్ సముదాయంవంగలో, సింధుకు ఆవల విజయాలు; తుప్పు పట్టని ఇనుము
మందసౌర్ (దశపురం) ప్రశస్తి, వత్సభట్టి రచనమొదటి కుమారగుప్తుడు (సామంతుడు బంధువర్ముడు)మధ్యప్రదేశ్‌లోని మందసౌర్లాట నుంచి వచ్చిన పట్టు నేతగాళ్లు క్రీ.శ. 436లో సూర్య దేవాలయం నిర్మించారు, క్రీ.శ. 473లో దానికి మరమ్మతు జరిగింది
దామోదర్‌పూర్ రాగి రేకులుమొదటి కుమారగుప్తుడు, బుధగుప్తుడుబంగ్లాదేశ్‌లోని దినాజ్‌పూర్ ప్రాంతం (ప్రాచీన పుండ్రవర్ధనం)భూమి అమ్మకపు రికార్డులు; పుండ్రవర్ధనం గవర్నర్‌లు (ఉపరికుడు); జిల్లా మండలి
భితరి స్తంభంస్కందగుప్తుడుఉత్తర్ ప్రదేశ్‌లోని ఘాజీపూర్ జిల్లా, సైద్‌పూర్పుష్యమిత్రులను ఓడించాడు; హూణులతో సంఘర్షణ
జునాగఢ్ శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 455–458)స్కందగుప్తుడు (గవర్నర్ పర్ణదత్తుడు, కుమారుడు చక్రపాలితుడు)గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ (అదే గిర్నార్ శిల)సుదర్శన సరస్సుకు మళ్లీ మరమ్మతు; సౌరాష్ట్రపై గుప్తుల పట్టు
ఇందోర్ రాగి రేకుస్కందగుప్తుడుఉత్తర్ ప్రదేశ్‌లోని బులంద్‌షహర్ జిల్లా, ఇందోర్ (మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఇండోర్ కాదు)నూనె తీసే వృత్తిదారుల శ్రేణి
మందసౌర్ (సోండని) స్తంభాలు (సుమారు క్రీ.శ. 532)మాళ్వాకు చెందిన యశోధర్ముడు (ఔలికర)మధ్యప్రదేశ్‌లో మందసౌర్ సమీపంలోని సోండనిమిహిరకులునిపై విజయం; "గుప్తులు కూడా అనుభవించని" భూములు
హరహ శాసనం (క్రీ.శ. 554)మౌఖరి ఈశానవర్మ—మహారాజాధిరాజు బిరుదును ధరించిన మొదటి మౌఖరి

1.4 గుప్తానంతర, ద్వీపకల్ప, తొలి మధ్యయుగ శాసనాలు

శాసనంరాజు / వంశంస్థలం (ప్రస్తుత)విషయం / ప్రాముఖ్యం
బాదామి కొండ శాసనం (క్రీ.శ. 543, శక 465)చాళుక్య మొదటి పులకేశికర్ణాటకలోని బాగల్‌కోట్ జిల్లా, బాదామికర్ణాటకలో శక సంవత్సరం ప్రకారం తేదీ గల అత్యంత తొలి శాసనం
తాళగుంద శాసనంకదంబకర్ణాటకలోని శివమొగ్గ జిల్లామయూరశర్మ, కాంచీ ఘటిక కథ
హల్మిడి శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 450)కదంబ (కాకుస్థవర్మను ప్రస్తావిస్తుంది)కర్ణాటకలోని హాసన్ జిల్లా, బేలూరు తాలూకాతెలిసిన అత్యంత తొలి కన్నడ రికార్డు
మంకాణి రేకులు (క్రీ.శ. 595–596)—గుజరాత్స్థాన విలువ అంకెలు గల, భారతదేశంలో తేదీ గల అత్యంత పురాతన శాసనం
బాన్స్‌ఖేరా (క్రీ.శ. 628), మధుబన్ (క్రీ.శ. 631) రాగి రేకులుహర్షుడు (22, 25 సంవత్సరాలు)షాజహాన్‌పూర్ జిల్లా; తూర్పు ఉత్తర్ ప్రదేశ్భూదానాలు; బాన్స్‌ఖేరా రేకుపై హర్షుని స్వంత సంతకం ఉంది
ఐహోళె శాసనం (క్రీ.శ. 634)రెండవ పులకేశి; రచన జైన కవి రవికీర్తికర్ణాటకలోని బాగల్‌కోట్ జిల్లా, ఐహోళెలోని మేగుతి ఆలయంతొలి కన్నడ లిపిలో సంస్కృతం; నర్మదా నది తీరంలో హర్షుని వెనక్కి తిప్పికొట్టడం; కాళిదాసు, భారవి పేర్లు ఉన్నాయి
మండగపట్టు శాసనంపల్లవ మొదటి మహేంద్రవర్మతమిళనాడులోని విల్లుపురం జిల్లాచిత్రకారపులి, చైత్యకారి, గుణభర, విచిత్రచిత్త, మత్తవిలాస బిరుదులు; "ఇటుక, కలప, లోహం, సున్నపు మిశ్రమం లేని" ఆలయం
రేనాటి చోళ శాసనాలు (సుమారు క్రీ.శ. 575)రేనాటి చోళులుఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కడప ప్రాంతంలో కలమళ్ల, ఎర్రగుడిపాడుతెలుగు శాసనాలలో అత్యంత తొలివి
ఖలీంపూర్ రాగి రేకుపాల ధర్మపాలుడు—మాత్స్యన్యాయాన్ని అంతం చేయడానికి గోపాలుడు రాజుగా ఎన్నికయ్యాడు (సుమారు 750)
నలంద రాగి రేకుపాల దేవపాలుడుబిహార్‌లోని నలందసువర్ణద్వీపానికి చెందిన శైలేంద్ర బాలపుత్రదేవుడు నిర్మించిన విహారానికి ఐదు గ్రామాలు
గ్వాలియర్ ప్రశస్తిప్రతీహార మిహిర భోజుడుమధ్యప్రదేశ్‌లోని గ్వాలియర్రెండవ నాగభటుని చక్రాయుధునిపై విజయం; మొదటి నాగభటుడు అరబ్బులకు వ్యతిరేకంగా
చతుర్భుజ ఆలయ శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 876)—మధ్యప్రదేశ్‌లోని గ్వాలియర్ కోట"270", "50" సంఖ్యలలో వృత్తాకార సున్నా
ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు (క్రీ.శ. 919, 921)చోళ మొదటి పరాంతకుడుతమిళనాడులోని కాంచీపురం జిల్లా, ఉత్తరమేరూరులోని వైకుంఠ పెరుమాళ్ ఆలయంబ్రహ్మదేయ సభ: 30 వార్డులు, వయసు 35–70, కుడవోలై చీటీ
కరందై రేకులు; ఆనైమంగళం (లైడెన్) రేకులుమొదటి రాజేంద్ర చోళుడు; లైడెన్ రేకులను ఇచ్చినవాడు మొదటి రాజరాజ చోళుడు, మొదటి రాజేంద్ర చోళుని కాలంలో చెక్కించారులైడెన్ రేకులు: తమిళనాడులోని నాగపట్టినం; నెదర్లాండ్స్‌లోని లైడెన్ నుంచి తిరిగి వచ్చాయి (2026 మే 16న)తమిళం, సంస్కృతం: శ్రీవిజయ రాజు నిర్మించిన చూడామణి విహారానికి ఆనైమంగళం గ్రామం
యూపం (యజ్ఞ స్తంభం) శాసనాలురాజు మూలవర్మఇండోనేషియాసంస్కృతం; వైదిక, పౌరాణిక క్రతువులను నమోదు చేస్తాయి

1.5 శాసనాలు, దానాలలోని పదాలు

పదంఅర్థం
కుల్యవాప, ద్రోణవాపగుప్తుల కాలపు బెంగాల్ రేకులలోని భూమి కొలతలు, పొలం విత్తడానికి అవసరమైన విత్తనం ఆధారంగా నిర్ణయించేవి
మహత్తరుడుగ్రామ పెద్ద లేదా గ్రామ నాయకుడు
విష్టిప్రభుత్వం వసూలు చేసే వెట్టి (చెల్లింపు లేని) శ్రమ
బలి, భాగపన్నులు (రుమ్మిందేయి శాసనం)
ఘటికఆలయాలకు అనుబంధంగా ఉండే వైదిక విద్యా కళాశాల
తనియూర్ఒకే ప్రత్యేక యూనిట్‌గా నడిచే చాలా పెద్ద గ్రామం (చోళ)
ఏరిపట్టిచెరువు భూమి: దాని ఆదాయంతో గ్రామ చెరువు నిర్వహణ ఖర్చు చెల్లించేవారు (చోళ)

పరీక్ష సూచన: జునాగఢ్‌లోని ఒకే గిర్నార్ శిలాఖండంపై మూడు వంశాల రికార్డులు ఉన్నాయి: అశోకుని శిలా శాసనాలు, రుద్రదాముని సంస్కృత రికార్డు (సుమారు క్రీ.శ. 150), స్కందగుప్తుని రికార్డు (క్రీ.శ. 455–458). సుదర్శన సరస్సును చంద్రగుప్త మౌర్యుని కాలంలో పుష్యగుప్తుడు నిర్మించాడు, అశోకుని కాలంలో తుషాస్ఫుడు కాలువలు చేర్చాడు.

2. రాజధానులు, నగరాలు, ప్రధాన ప్రదేశాలు (ప్రస్తుత స్థానాలు)
3. ఏమి కనుగొన్నారు, లిపి పఠనం చేశారు లేదా తవ్వారు — ఎవరు
4. నాణేలు: క్రమం, లక్షణాలు
5. విదేశీ యాత్రికులు, రచయితలు
6. రాజవంశ కాలక్రమ పట్టిక (సుమారు క్రీ.పూ. 600–క్రీ.శ. 1300)
7. సాహిత్య ఆధారాలు: శీఘ్ర పట్టిక
8. మొదటివి, అత్యంత తొలివి, ఏకైకవి
9. ముఖ్య తేదీలు (కాలక్రమం)
10. సాధారణ గందరగోళాలు: ఒకే రకమైన పేర్లు
సాధారణ పరీక్షా ఉచ్చులు
పూర్తి నోట్, MCQలు, ఫ్లాష్‌కార్డులు పొందండి

ఉచితంగా సైన్ అప్ చేసి ఈ నోట్‌లోని ప్రతి విభాగం చదవండి, అంశానికి సంబంధించిన MCQలతో సాధన చేయండి, ఫ్లాష్‌కార్డులతో పునశ్చరణ చేయండి.

ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి