BrainParrot

పీఎంఏవై-యు 2.0 కింద సీఎస్ఎంసీ 11వ సమావేశానికి గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పట్టణ వ్యవహారాల విభాగం కార్యదర్శి అధ్యక్షత వహించారు

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

౧౯ నవంబర్ ౨౦౨౬న జరిగిన ౧౧వ సమావేశంలో పీఎంఏవై-యు ౨.౦ కింద కేంద్ర మంజూరు, పర్యవేక్షణ కమిటీ (సీఎస్ఎంసీ) ౧౧ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ౧.౭౫ లక్షల ఇళ్లను మంజూరు చేసింది. నిబంధనల అమలుకు లోబడి ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్రల్లో మరో ౧.౫ లక్షల ఇళ్లకు సూత్రప్రాయ ఆమోదం కూడా ఇచ్చింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — సంక్షేమ పథకాలు, గృహనిర్మాణం, పట్టణ పాలన; జీఎస్౧ — పట్టణీకరణ

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • పీఎంఏవై-యు ౨.౦ను ౨౦౨౪ సెప్టెంబర్‌లో ప్రారంభించారు. అదనంగా ౧ కోటి అర్హులైన ఈడబ్ల్యూఎస్/ఎల్ఐజీ/ఎంఐజీ కుటుంబాలకు తోడ్పడటం దీని లక్ష్యం. దీనికి నాలుగు విభాగాలు ఉన్నాయి: బీఎల్‌సీ, ఏహెచ్‌పీ, ఏఆర్‌హెచ్, ఐఎస్ఎస్.
  • పథకం కింద అద్దె గృహాలు పట్టణ వలస కార్మికులకు, ఉద్యోగినులకు, పట్టణ పేదలకు ఉపయోగపడతాయి.
  • అమలు నిర్మాణం: రాష్ట్రస్థాయిలో ఎస్ఎల్ఏసీ/ఎస్ఎల్ఎస్ఎంసీ, కేంద్రస్థాయిలో సీఎస్ఎంసీ. ౧౧వ సీఎస్ఎంసీకి పట్టణాభివృద్ధి విభాగం కార్యదర్శి అధ్యక్షత వహించారు.
  • ఇళ్లకు జియో-ట్యాగింగ్ పర్యవేక్షణ విధానంలో భాగం. పథకం మహిళా సాధికారతను ప్రధానాంశంగా ఉంచుతుంది.
  • ఐఎస్ఎస్ కేంద్ర రంగ పథకం; మిగిలినవి కేంద్ర ప్రాయోజితం.
  • పీఎంఏవై-యు ౨.౦ గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ౧౧వ సీఎస్ఎంసీ సమావేశం ౧౯ నవంబర్ ౨౦౨౬న జరిగింది. బీఎల్‌సీ, ఏహెచ్‌పీ విభాగాల్లో ౧.౭౫ లక్షల ఇళ్లు మంజూరయ్యాయి. సూత్రప్రాయ ఆమోదం: మరో ౧.౫ లక్షల ఇళ్లకు.
  • రాష్ట్రాల వారీ మంజూరు: అస్సాం ౪,౮౪౧; గోవా ౬; గుజరాత్ ౫,౭౯౩; మధ్యప్రదేశ్ ౧౦,౯౧౩; మహారాష్ట్ర ౧౯,౭౭౮; ఒడిశా ౨,౬౮౧; పుదుచ్చేరి ౯౩౭; రాజస్థాన్ ౪,౫౭౨; తమిళనాడు ౧౪,౩౫౦; ఉత్తరప్రదేశ్ ౧,౦౧,౪౯౩; పశ్చిమ బెంగాల్ ౧౦,౧౫౯. ఉత్తరప్రదేశ్ ఒక్కటే మంజూరులో సుమారు ౫౮% (వ్యాసంలోని గణాంకాల నుంచి రాబట్టినది).
  • సూత్రప్రాయ ఆమోదాలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ౧,౨౭,౩౪౯, మహారాష్ట్ర ౨౨,౪౮౪. ఇవి నిబంధనల అమలుకు, పథక మార్గదర్శకాలకు కట్టుబడి ఉండటానికి లోబడి ఉంటాయి.
  • పీఎంఏవై-యు ౨.౦ కింద మొత్తం మంజూరు ౨౪.౧౫ లక్షలకు పైగా ఇళ్లు.
  • పీఎంఏవై-యు, పీఎంఏవై-యు ౨.౦ కలిపి ౧.౨౯ కోట్ల ఇళ్లు మంజూరయ్యాయి, ౧.౦౧ కోటి పూర్తయ్యాయి. అంటే సుమారు ౨౮ లక్షల ఇళ్లు మంజూరై ఇంకా పూర్తికాలేదు (రాబట్టినది).
  • సమావేశానికి హాజరైనవారు: కుమార్ రవికాంత్ సింగ్ (సంయుక్త కార్యదర్శి, మిషన్ డైరెక్టర్, హెచ్‌ఎఫ్‌ఏ); సంజీత్ (సంయుక్త కార్యదర్శి, ఆర్థిక సలహాదారు); వైభవ్ రుండ్వాల్ (డైరెక్టర్, హెచ్‌ఎఫ్‌ఏ); రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మిషన్ డైరెక్టర్లు.
  • ఆదేశాలు: ఖర్చును వేగవంతం చేయడం, మంజూరైన నిధులను సమర్థంగా వినియోగించడం; లబ్ధిదారులకు, సంస్థలకు నిధులను సకాలంలో విడుదల చేయడం; పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేయడం; ఇళ్లకు జియో-ట్యాగింగ్; పెండింగ్‌లో ఉన్న అన్ని దరఖాస్తులను నిర్ణీత గడువుల్లో ధ్రువీకరించడం; సమగ్ర అందుబాటు గృహనిర్మాణ విధానాలను రూపొందించడం, తప్పనిసరి సంస్కరణలు చేపట్టడం.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

ఇక్కడి స్థిర భావన "అందరికీ ఇళ్లు" అనే సంక్షేమ, పట్టణీకరణ విధానం. గృహనిర్మాణం రాష్ట్ర జాబితాలో ఉంది. అయినప్పటికీ కేంద్రం దీనికి నిధులు ఇస్తూ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంగా రూపొందించింది. లబ్ధిదారుల గుర్తింపు, భూమి, అనుమతుల బాధ్యత రాష్ట్రాలది. సీఎస్ఎంసీ కేంద్రం తరఫున మంజూరు, పర్యవేక్షణ చేసే సంస్థ. అందుకే ఈ వార్త ప్రాజెక్టుల మంజూరు, నిధుల వినియోగం, రాష్ట్రాల సంస్కరణల (అందుబాటు గృహనిర్మాణ విధానాలు) చుట్టూ తిరుగుతుంది. కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల్లో సహకార సమాఖ్యవాదం పనిచేసే సాధారణ సాధనాలు ఇవే.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – బలహీన వర్గాల సంక్షేమ పథకాలు, కేంద్ర-రాష్ట్ర అమలు; జీఎస్౧ – సమాజం: పట్టణీకరణ, పేదరికం; జీఎస్౩ – మౌలిక సదుపాయాలు: గృహనిర్మాణం

నేపథ్యం

ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన – పట్టణ ౨.౦ (పీఎంఏవై-యు ౨.౦)

కేంద్ర మంజూరు, పర్యవేక్షణ కమిటీ (సీఎస్ఎంసీ)

అదనపు నేపథ్యం

  • మంజూరు వేగం: ౩వ సీఎస్ఎంసీ సమావేశంలో (౨౦౨౫ జూన్ ౧౮) ౨.౩౫ లక్షల ఇళ్లను ఆమోదించారు. దీంతో పీఎంఏవై-యు ౨.౦ కింద మొత్తం ౭.౧౦ లక్షలకు (౭,౦౯,౯౭౯) చేరింది. ౧౧వ సమావేశం నాటికి సంచిత సంఖ్య ౨౪.౧౫ లక్షలకు పైగా పెరిగింది.
  • విధాన సంస్కరణపై ఇంతకు ముందు ఇచ్చిన ఆదేశం: ఆ సమావేశంలో గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి పెద్ద రాష్ట్రాలు అందుబాటు గృహనిర్మాణ విధానాన్ని సిద్ధం చేయాలని, ఏహెచ్‌పీ ప్రతిపాదనలు తీసుకురావాలని కోరారు. మహారాష్ట్ర విధానాన్ని అధ్యయనం చేయాలని సూచించారు.
  • సంస్కరణ షరతు: పీఎంఏవై-యు ౨.౦ ప్రయోజనాలు పొందాలంటే రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థల భాగస్వామ్యాన్ని నిర్ధారించాలి. సంస్కరణలతో కూడిన అందుబాటు గృహనిర్మాణ విధానాన్ని తప్పనిసరిగా రూపొందించాలి. ఈ విధానాన్నే ౧౧వ సీఎస్ఎంసీ రాష్ట్రాలు రూపొందించాలని మళ్లీ కోరింది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • విస్తృతి, అమలు అంతరం: ౧.౨౯ కోట్లు మంజూరు కాగా ౧.౦౧ కోటి పూర్తయ్యాయి. దీంతో సుమారు ౨౮ లక్షల ఇళ్లు పైప్‌లైన్‌లో మిగిలాయి. ఖర్చు, నిధుల విడుదల, జియో-ట్యాగింగ్‌పై కార్యదర్శి ఇచ్చిన ఒత్తిడి ఈ అమలు అంతరాన్ని పరిష్కరించడానికే.
  • ప్రాంతీయ కేంద్రీకరణ: ఈ విడతలో సగానికి పైగా ఉత్తరప్రదేశ్‌కు దక్కింది; గోవాకు ౬ ఇళ్లు మాత్రమే. కేటాయింపు సమాన పంపిణీ కంటే డిమాండ్‌ను, ప్రాజెక్టుల సంసిద్ధతను ఎక్కువగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్రల ఆమోదాలు నిబంధనల అమలుకు లోబడిన సూత్రప్రాయ ఆమోదాలు మాత్రమే.
  • సమాఖ్యవాదం: కేంద్రం మంజూరు చేసి, నిధులు ఇస్తుంది. రాష్ట్రాలు సంస్కరణలు చేపట్టి అందుబాటు గృహనిర్మాణ విధానాలను రూపొందించాలి. షరతులతో కూడిన ఆమోదాలు రాష్ట్రస్థాయి సంస్కరణల కోసం కేంద్రం మంజూరును ఒక సాధనంగా వాడుతున్నట్లు చూపిస్తాయి.
  • సమ్మిళితత్వం: పథకం మహిళా సాధికారతను ప్రధానాంశంగా ఉంచుతుంది, ఈడబ్ల్యూఎస్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది. అద్దె గృహాల ద్వారా బలహీన వర్గాలను, పట్టణ వలస కార్మికులను చేరుతుంది.
  • పట్టణీకరణ: అద్దె, అందుబాటు గృహాలు నగరాలకు వలసలను, మురికివాడల పెరుగుదలను పరిష్కరిస్తాయి. నాణ్యత లేదా నివాస స్థితి పరంగా ఫలితాలను ఈ ప్రకటన నివేదించలేదు.
  • పర్యవేక్షణ, పారదర్శకత: జియో-ట్యాగింగ్, దరఖాస్తుల ధ్రువీకరణ వల్ల లీకేజీ, పునరావృతం తగ్గుతాయి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు రాష్ట్రస్థాయి సామర్థ్యం, సంస్కరణలపై ఆధారపడతాయి. ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన – పట్టణ ౨.౦ అమలును ఆధారంగా చేసుకుని దీనిని పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • పీఎంఏవై-యు (మొదటిది), పీఎంఏవై-గ్రామీణ్; స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్, అమృత్
  • కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు – కేంద్ర రంగ పథకాలు; సహకార సమాఖ్యవాదం
  • పట్టణ స్థానిక సంస్థలు, ౭౪వ రాజ్యాంగ సవరణ
  • మురికివాడల విధానం; రెరా, అందుబాటు గృహనిర్మాణం
  • సంక్షేమ పంపిణీలో జియో-ట్యాగింగ్, ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (డీబీటీ)

అంశాలు: GS2

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

20 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో