BrainParrot

తొలి ఎస్‌సీఓ నాగరికతా సంభాషణ వేదికను ప్రారంభించిన ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ న్యూఢిల్లీలోని పురానా ఖిలాలో తొలి షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ) నాగరికతల సంభాషణ వేదికను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ఎస్‌సీఓ సభ్య దేశాల మంత్రులు, రాయబారులు, హైకమిషనర్లు, పండితులు, కళాకారులు హాజరయ్యారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (ఎస్‌సీఓ, సాంస్కృతిక దౌత్యం); జీఎస్౧ — కళలు–సంస్కృతి/చరిత్ర (పట్టు మార్గం, బౌద్ధమతం, సాంస్కృతిక మార్పిడి)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎస్‌సీఓ: ౨౦౦౧ జూన్ ౧౫న షాంఘైలో స్థాపన; ముందు రూపం షాంఘై ఫైవ్ (౧౯౯౬); చార్టర్ అమలు ౨౦౦౩ సెప్టెంబర్ ౧౯; భారత్ ౨౦౧౭లో (పాకిస్థాన్‌తో కలిసి) చేరింది; ఇరాన్ ౨౦౨౩లో, బెలారస్ ౨౦౨౪లో చేరడంతో పది సభ్య దేశాలయ్యాయి.
  • ఎస్‌సీఓ శాశ్వత విభాగాలు: సచివాలయం (బీజింగ్); ఆర్‌ఏటీఎస్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ (తాష్కెంట్). అధికారిక భాషలు: రష్యన్, చైనీస్.
  • వేదిక స్థలం: పురానా ఖిలా, న్యూఢిల్లీ. ఇది తొలి ఎస్‌సీఓ నాగరికతల సంభాషణ వేదిక.
  • ప్రసంగంలో ఎస్‌సీఓ ౨౫వ వార్షికోత్సవాన్ని ప్రస్తావించారు.
  • సాంస్కృతిక/చారిత్రక ప్రస్తావనలు: సింధు లోయ నాగరికత–మెసొపొటేమియా వాణిజ్యం (సుమారు ౫,౦౦౦ సంవత్సరాల క్రితం); భారత్, చైనా, మధ్య ఆసియా, యూరేషియా అంతటా పట్టు మార్గం, బౌద్ధ అనుసంధాన వ్యవస్థలు.
  • పేర్కొన్న వ్యక్తులు, ప్రదేశాలు: ఫా-హియాన్, హ్యూయెన్ త్సాంగ్, ఇత్సింగ్ (చైనా బౌద్ధ యాత్రికులు), కుమారజీవుడు (కుచాలో జన్మించారు), మార్పిడి కేంద్రాలుగా నలంద, కుచా, డున్‌హువాంగ్.
  • గ్రంథాలు, జ్ఞాన ప్రవాహాలు: పంచతంత్రం పర్షియన్, అరబిక్ భాషల్లో కలీలా వ దిమ్నాగా మారింది; రామాయణం కంబోడియాలో రియామ్‌కెర్గా మారింది; బ్రహ్మగుప్తుని గణితం బాగ్దాద్‌కు చేరింది, అక్కడ అల్-ఖ్వారిజ్మీ వంటి పండితులు దాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేశారు.
  • సాంస్కృతిక సంబంధాలు: మధ్య ఆసియా మఖామ్, భారతీయ రాగం; ఖవ్వాలీపై సూఫీ ప్రభావం; చార్‌బాగ్ శైలిని తీర్చిదిద్దిన సమర్‌కండ్/హెరాత్ ఉద్యాన సంప్రదాయాలు.
  • తత్వం: వసుధైవ కుటుంబకం (ప్రపంచం ఒకే కుటుంబం); వైదిక పిలుపు "సంగచ్ఛధ్వం సంవదధ్వం సం వో మనాంసి జానతామ్" (కలిసి నడవండి, కలిసి మాట్లాడండి, మనసుల్లో సామరస్యం ఉండనివ్వండి).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఈ వేదిక కేవలం లాంఛనప్రాయ వేదిక కాదని ప్రధాని వర్ణించారు (ప్రకటనలోని అసంపూర్ణ వాక్యంలో పేర్కొన్నది).
  • ప్రసంగ నేపథ్యం: ప్రపంచ చర్చలపై యుద్ధం, అశాంతి ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్న సమయం.
  • సాంకేతికతతో ముడిపడిన ప్రతిపాదనలు: మ్యూజియంలు, గ్రంథాలయాలు, పత్రాగారాల్లోని ప్రాచీన లిఖిత ప్రతులు, అరుదైన గ్రంథాలు, పత్రాలు, కళాఖండాల డిజిటలీకరణ, అనువాదం; ఉమ్మడి చరిత్రపై ఉమ్మడి పరిశోధన; అనువాదానికి కొత్త ఊపునివ్వడానికి కృత్రిమ మేధ.
  • పేర్కొన్న ఇతర సహకార మార్గాలు: మ్యూజియంలు, సాంస్కృతిక సంస్థల ఉమ్మడి ప్రదర్శనలు; విశ్వవిద్యాలయాల మధ్య పండితుల/పరిశోధకుల మార్పిడి; పట్టు మార్గం, బౌద్ధ వారసత్వ ప్రదేశాలను కలిపే వారసత్వ సర్క్యూట్లు, సాంస్కృతిక మార్గాలు; సాంస్కృతిక పర్యాటకం; ఉమ్మడి సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు; కళాకారుల మార్పిడి.
  • యువత: స్థానిక కళాకారులు, చేతివృత్తుల వారిని భాగస్వాములను చేస్తూ, వైవిధ్యభరిత భాషలు, సాహిత్యం, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలతో మమేకమయ్యే మరిన్ని అవకాశాలు; డిజిటల్ వేదికలను ఉపయోగించే యువ కళాకారులు, రచయితలు, సినీ నిర్మాతలు.
  • సాంకేతికత అంశం: ఒకప్పుడు నెలల ప్రయాణం పట్టే అనుసంధానాలు ఇప్పుడు క్షణాల్లో సాధ్యమవుతున్నాయి.
  • వ్యాసంలో లేనివి: ఉమ్మడి ప్రకటన, సంస్థాగత యంత్రాంగం, నిధులు, కాలపరిమితి, హాజరైన దేశాలు/మంత్రుల జాబితా; ప్రతిపాదనలు సూచనలు మాత్రమే, అంగీకరించిన ఫలితాలు కావు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

సాంస్కృతిక, నాగరికత దౌత్యం ఒక సాఫ్ట్ పవర్ సాధనం. ఇది ఉమ్మడి చరిత్ర ద్వారా నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది, ఎస్‌సీఓ వంటి సమూహాల భద్రత, ఆర్థిక అజెండాకు తోడ్పడుతుంది (ప్రాథమిక అవగాహన చూడండి). భారత్‌కు మధ్య ఆసియా, యూరేషియాలతో ఉన్న సంబంధాలు పట్టు మార్గ వాణిజ్యం, బౌద్ధమత వ్యాప్తి నుంచి మొదలవుతాయి. ప్రధాని ఆ సంబంధాలను, వసుధైవ కుటుంబకం భావనను ఉపయోగించి, భారత విధానాన్ని వైవిధ్యం ఐక్యతగా మారడంగా చూపారు. వారసత్వ డిజిటలీకరణ, కృత్రిమ మేధ అనువాదం ఈ విధానంలోని కొత్త సాధనాలు.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: ద్వైపాక్షిక, ప్రాంతీయ, ప్రపంచ సమూహాలు (ఎస్‌సీఓ); భారత సాఫ్ట్ పవర్, సాంస్కృతిక దౌత్యం; జీఎస్౧ – కళలు–సంస్కృతి/ప్రాచీన చరిత్ర: వాణిజ్య మార్గాలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి (సింధు–మెసొపొటేమియా, పట్టు మార్గం, బౌద్ధమతం); జీఎస్౩ – విజ్ఞాన సాంకేతికత: వారసత్వానికి కృత్రిమ మేధ, డిజిటలీకరణ.

నేపథ్యం

షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ)

పురానా ఖిలా (వేదిక నేపథ్యం)

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సాఫ్ట్ పవర్, నాగరికత దౌత్యం: భద్రతకు ప్రాధాన్యమిచ్చే సమూహంలో నమ్మకానికి పునాదిగా ఉమ్మడి వారసత్వాన్ని (బౌద్ధమతం, పట్టు మార్గం, పంచతంత్రం, బ్రహ్మగుప్తుడు/అల్-ఖ్వారిజ్మీ వంటి జ్ఞాన బదిలీ) ప్రసంగం ముందుకు తెస్తుంది.
  • ఎస్‌సీఓ విస్తరిస్తున్న అజెండా: భద్రత ("మూడు దుష్టశక్తులు"), ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచి సంస్కృతి, ప్రజల మధ్య సంబంధాల వైపు విస్తరణ; ౨౫వ వార్షికోత్సవ సందర్భం ఇది. భారత్‌కు ఇది మధ్య ఆసియాతో అనుసంధానానికి ఒక మార్గాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
  • వారసత్వం, సాంకేతికత: డిజిటలీకరణ, అనువాదం (కృత్రిమ మేధతో సహా), ఉమ్మడి పరిశోధన తక్కువ ఖర్చుతో, వివాదరహితంగా సహకరించే మార్గాలు. పరిగణించాల్సిన అంశాలు: డిజిటల్ వారసత్వంపై మేధో సంపత్తి హక్కులు, యాజమాన్యం, భాషలు, డేటా ప్రమాణాలు.
  • నాగరికత కథనం, వైవిధ్యం: "వైవిధ్యమే ఐక్యతకు ఆధారం" అనే భావన భారత బహుళత్వాన్ని ఒక నమూనాగా చూపుతుంది. ఎస్‌సీఓ లోపల ఉన్న వ్యూహాత్మక పోటీలతో ఇది ఎలా సరిపోతుందని విమర్శకులు ప్రశ్నించవచ్చు (నిర్దిష్ట సంఘర్షణల పేర్లు చెప్పకుండానే ప్రధాని యుద్ధం, అశాంతి గురించి మాట్లాడారు).
  • పరిమితులు: ఫలితాల యంత్రాంగాలను ప్రకటన పేర్కొనలేదు, కాబట్టి వేదిక విలువ తదుపరి చర్యలపై (వారసత్వ సర్క్యూట్లు, మార్పిడులు, పర్యాటకం) ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • ముందుకు మార్గం: వేదికను సంస్థాగతం చేయడం, ఉమ్మడి డిజిటలీకరణ ప్రాజెక్టులను రూపొందించడం, వాటిని ఇప్పటికే ఉన్న సంస్థలతో (ఐసీసీఆర్, భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ, జాతీయ లిఖిత ప్రతుల మిషన్) అనుసంధానించడం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౦ మార్కులు:** "ఎస్‌సీఓ, మధ్య ఆసియాతో భారత్ సంబంధాల్లో సాంస్కృతిక, నాగరికత దౌత్యం పోషించే పాత్రను పరిశీలించండి. దీన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఆచరణాత్మక చర్యలు ఏమిటి?"

సంబంధిత అంశాలు

  • ఎస్‌సీఓ: శిఖరాగ్ర సమావేశాలు, ఆర్‌ఏటీఎస్, భారత వైఖరులు (అనుసంధానం, ఉగ్రవాదం), సభ్యత్వ విస్తరణ
  • భారత్–మధ్య ఆసియా: మధ్య ఆసియాతో అనుసంధాన విధానం, అంతర్జాతీయ ఉత్తర–దక్షిణ రవాణా కారిడార్, చాబహార్
  • పట్టు మార్గం, బౌద్ధమత వ్యాప్తి (నలంద, కుచా, డున్‌హువాంగ్), చైనా యాత్రికులు
  • భారతీయ జ్ఞాన ప్రసారం: పంచతంత్రం, ఆగ్నేయాసియాలో రామాయణం, భారతీయ గణితం–అరబ్ ప్రపంచం
  • సాఫ్ట్ పవర్ సాధనాలు: ఐసీసీఆర్, బౌద్ధ సర్క్యూట్, జాతీయ లిఖిత ప్రతుల మిషన్

అంశాలు: GS2

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

20 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో