BrainParrot

స్వావలంబన దిశగా భారతదేశం చారిత్రక ముందడుగు: దేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ హెచ్5ఎన్1 బర్డ్ ఫ్లూ వ్యాక్సిన్‌ను భోపాల్‌లో జాతికి అంకితం చేసిన కేంద్ర మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ భోపాల్‌లో హెచ్౫ఎన్౧ ఏవియన్ ఇన్‌ఫ్లుయెంజాకు వ్యతిరేకంగా భారతదేశపు తొలి స్వదేశీ కోళ్ల టీకాను దేశానికి అంకితం చేశారు. ఈ టీకాను భోపాల్‌లోని ఐసీఏఆర్-ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ అభివృద్ధి చేసింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — శాస్త్ర సాంకేతికం (జీవసాంకేతికత/పశువైద్యం), వ్యవసాయం మరియు పశుసంవర్ధకం; జీఎస్౨ — ఆరోగ్యం/వన్ హెల్త్

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఈ టీకా ఏవియన్ ఇన్‌ఫ్లుయెంజా (హెచ్౫ఎన్౧)కు వ్యతిరేకంగా భారతదేశపు తొలి స్వదేశీ కోళ్ల టీకా. దీన్ని భోపాల్‌లోని ఐసీఏఆర్-ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ అభివృద్ధి చేసింది. ఈ సంస్థ మధ్యప్రదేశ్‌లో ఉంది, ఐసీఏఆర్ కింద బీఎస్ఎల్-౩ అధిక నియంత్రణ సౌకర్యం.
  • ఎన్ఏడీసీపీ: ఎఫ్ఎండీ, బ్రూసెల్లోసిస్‌లకు వ్యతిరేకంగా ౨౦౧౯లో మథురలో ప్రారంభం; ౧౦౦% కేంద్ర నిధులు.
  • ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ గతంలో రూపొందించిన స్వదేశీ టీకాలు (వ్యాసం ప్రకారం): గంబోరో వ్యాధి, బ్రూసెల్లా అబార్టస్ ఎస్-౧౯ డెల్టా, క్లాసికల్ స్వైన్ ఫీవర్ మరియు ఆఫ్రికన్ స్వైన్ ఫీవర్.
  • 'లంపి-ప్రోవ్యాక్‌ఇండ్' స్వదేశీ లంపీ స్కిన్ వ్యాధి టీకా; దీన్ని హిస్సార్, ఇజ్జత్‌నగర్‌లోని శాస్త్రవేత్తలు అభివృద్ధి చేశారు.
  • పశువులకు ఆర్థిక నష్టం కలిగించే వ్యాధులుగా పేర్కొన్నవి ఎఫ్ఎండీ, లంపీ స్కిన్ వ్యాధి (ఎల్ఎస్‌డీ), బ్రూసెల్లోసిస్ మరియు పెస్టే డెస్ పెటిట్స్ రూమినెంట్స్ (పీపీఆర్). పీపీఆర్ గొర్రెలు, మేకలను ప్రభావితం చేస్తుంది.
  • భారతదేశంలో తొలి హెచ్౫ఎన్౧ వ్యాప్తి: ౨౦౦౬, నవాపూర్, మహారాష్ట్ర.
  • హెచ్౫ఎన్౧ క్షీరదాలకు, మానవులకు సంక్రమించగలదు (జంతుజన్య వ్యాధి).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • టీకా ధర ఒక్కో మోతాదుకు ₹౧–౨. ఈ రకం పక్షిజ్వరానికి ప్రపంచంలోనే తొలి టీకాగా దీన్ని వర్ణించారు.
  • భోపాల్‌లో కొత్త ప్రయోగశాల: ₹౩౦౦ కోట్లు (అంచనా).
  • భారతదేశ జీడీపీలో పశుసంవర్ధకం వాటా ౧౪%; కోళ్ల రంగం మరో ౧% వాటా కలిగి ఉంది. పశువులను రైతులకు క్రమం తప్పకుండా నెలవారీ ఆదాయాన్నిచ్చే 'కదిలే ఏటీఎంలు'గా వర్ణించారు.
  • సగటు వార్షిక నష్టాలు (మంత్రి చెప్పిన గణాంకాలు): ఎఫ్ఎండీ ₹౨౨,౦౦౦ కోట్లు; ఎల్ఎస్‌డీ ₹౨౦,౦౦౦ కోట్లు; బ్రూసెల్లోసిస్ ₹౯,౨౧౨ కోట్లు; పీపీఆర్ ₹౪,౬౮౩ కోట్లు. మొత్తం కలిపి సుమారు ₹౫౬,౦౦౦ కోట్లు.
  • ౨౦౦౬ నవాపూర్ వ్యాప్తి: ౧౦ లక్షల కోళ్లు చనిపోయాయి, మరిన్ని లక్షల కోళ్లను వధించి పాతిపెట్టారు. ౨౦౨౧లో సుమారు ౯ లక్షల కోళ్లు, "ఈ ఏడాది" (౨౦౨౬) ౨ లక్షల కోళ్లు చనిపోయాయి.
  • ౨౦౦౬ నుంచి ౫౦౦కు పైగా పక్షిజ్వర వ్యాప్తులు.
  • జాతీయ పశు వ్యాధుల నియంత్రణ కార్యక్రమం కింద ౧౪౭ కోట్ల ౧౬ లక్షల ఉచిత ఎఫ్ఎండీ టీకా మోతాదులు ఇచ్చారు. బ్రూసెల్లోసిస్ నియంత్రణలో ఉందని చెబుతున్నారు.
  • ౨౦౨౨ ఎల్ఎస్‌డీ వ్యాప్తి: ౩౨.౮ లక్షల పశువులకు సోకింది, ౧.౮౬ లక్షల మరణాలు సంభవించాయి.
  • ప్రధాని నేతృత్వంలోని కార్యదళం ద్వారా తొమ్మిది నెలల్లో రెండు స్వదేశీ కోవిడ్-౧౯ టీకాలు అభివృద్ధి చేశారు; దీన్ని ఉదాహరణగా పేర్కొన్నారు.
  • పరిశోధన బృందం: డా. ఎస్. నాగరాజన్, డా. మనోజ్ కుమార్, డా. సి. తోష్, డా. హెచ్. వి. మురుగ్కర్, డా. అనికేత్ సన్యాల్, డా. సెంథిల్ కుమార్ డి., డా. నవీన్ కుమార్ మరియు డా. యోగిశారధ్య ఆర్. డా. అనికేత్ సన్యాల్ ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ డైరెక్టర్; ఐసీఏఆర్ డైరెక్టర్ జనరల్ డా. ఎం. ఎల్. జాట్ హాజరయ్యారు.
  • పరిశోధకులపై జీవభద్రతా నిబంధనలు: ప్రయోగశాల నుంచి బయటకు వెళ్లడానికి ముందు, తరువాత శానిటైజేషన్, స్నానానికి రోజుకు ౧౨౦ లీటర్ల నీరు, పరిశోధన కాలంలో ఇంట్లో పెంపుడు జంతువులు లేకుండా ఉండటం. వారు నెలల తరబడి వారాంతాల్లో కూడా పనిచేశారు.
  • టీకా అభివృద్ధి జరిగిన చోటే శాస్త్రవేత్తలకు గుర్తింపు ఇవ్వడానికి ప్రారంభోత్సవాన్ని ఢిల్లీలో కాకుండా భోపాల్‌లో నిర్వహించారు.
  • విదేశాల్లో రాజ్యాంగ సంస్థలను, భారతీయ సామర్థ్యాలను ప్రశ్నిస్తున్నారంటూ మంత్రి ప్రతిపక్ష నాయకులను విమర్శించారు. ఇది విధాన విషయం లేని రాజకీయ వాక్చాతుర్యం.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

స్థిర భావన ఏమిటంటే, పశువ్యాధుల నియంత్రణ ఆర్థిక సమస్య మాత్రమే కాదు, ప్రజారోగ్య సమస్య కూడా. అత్యంత వ్యాధికారక ఏవియన్ ఇన్‌ఫ్లుయెంజా (హెచ్‌పీఏఐ) కోళ్ల మందలను, రైతుల ఆదాయాన్ని నాశనం చేస్తుంది. ఇది క్షీరదాలకు, మానవులకు కూడా సోకవచ్చు. అందువల్ల పశు ఆరోగ్య శాస్త్రం మహమ్మారి సన్నద్ధతతో ముడిపడి ఉంది ("వన్ హెల్త్" విధానం). స్వదేశీ టీకా తయారీ సామర్థ్యం మూడు కారణాల వల్ల ముఖ్యం. ఇది దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. భారతదేశంలో వ్యాపిస్తున్న వైరస్‌కు అనుగుణంగా టీకాలోని స్ట్రెయిన్‌ను సరిపోల్చడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. చిన్న రైతులకు భరించగలిగే స్థాయిలో ఖర్చును ఉంచుతుంది. ఇది శాస్త్ర సాంకేతికంలో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ భావనతో ముడిపడి ఉంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – శాస్త్ర సాంకేతికం: సాంకేతికత స్వదేశీకరణ, జీవసాంకేతికత అనువర్తనాలు | జీఎస్౩ – వ్యవసాయం: పశుసంవర్ధక ఆర్థిక శాస్త్రం, పశువ్యాధుల నియంత్రణ | జీఎస్౨ – ఆరోగ్యం: జంతుజన్య వ్యాధులు మరియు వన్ హెల్త్

నేపథ్యం

ఐసీఏఆర్-జాతీయ అత్యంత భద్రతా పశు వ్యాధుల సంస్థ (ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ), భోపాల్

జాతీయ పశు వ్యాధుల నియంత్రణ కార్యక్రమం (ఎన్ఏడీసీపీ)

అదనపు నేపథ్యం

  • ఈ టీకా ఐసీఏఆర్-ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ అభివృద్ధి చేసిన, కోళ్ల కోసం నిష్క్రియాత్మక హెచ్౫ఎన్౧ (క్లేడ్ ౨.౩.౨.౧ఎ) హెచ్‌పీఏఐ టీకా. ౨౦౦౬లో తొలిసారి గుర్తించినప్పటి నుంచి హెచ్౫ఎన్౧, హెచ్౫ఎన్౮ ఉప రకాలకు కలిపి ౫౦౦కు పైగా వ్యాప్తులు నమోదయ్యాయని పత్రికా సమాచార కార్యాలయం పేర్కొంది.
  • భారతదేశంలో పక్షిజ్వర వ్యాప్తులలో ఎక్కువ భాగానికి ఈ క్లేడే కారణమని, దీనికి ప్రత్యేకంగా వాణిజ్య టీకా ఇంతకుముందు అందుబాటులో లేదని జీకేటుడే నివేదించింది.
  • విధాన కోణం: దేశీయ కోళ్లలో హెచ్‌పీఏఐకి భారతదేశం "గుర్తించి వధించే" విధానాన్ని అనుసరిస్తోందని, నివారణ కోసం హెచ్౫ఎన్౧ టీకాను అనుమతించదని జీకేటుడే పేర్కొంది. కొత్త టీకా దృష్ట్యా ఈ విధానాన్ని సవరించారా అనేది విశ్వసనీయ మూలం నుంచి నిర్ధారణ కాలేదు. పోలికకు, తక్కువ వ్యాధికారక హెచ్౯ఎన్౨ స్ట్రెయిన్‌కు వ్యతిరేకంగా టీకాలకు పశుసంవర్ధక మరియు పాడి పరిశ్రమ శాఖ (డీఏహెచ్‌డీ) విధానం అనుమతించింది; ఆ టీకా స్ట్రెయిన్‌ను ఐసీఏఆర్-ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ సరఫరా చేస్తుంది.
  • పత్రికా సమాచార కార్యాలయం ఇచ్చిన తాజా ఎన్ఏడీసీపీ గణాంకాలు: ౧౪౭.౧౬ కోట్ల ఎఫ్ఎండీ మోతాదులు ఇచ్చారు. నమోదైన ఎఫ్ఎండీ వ్యాప్తులు ౨౦౧౯లో ౧౩౨ నుంచి ౨౦౨౫ నాటికి ౪౦కి, బ్రూసెల్లోసిస్ వ్యాప్తులు ౨౦౧౯లో ౨౨ నుంచి ౨౦౨౫లో ౧౫కి తగ్గాయి.
  • ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ అంతర్జాతీయ స్థానం: రిండర్‌పెస్ట్ వైరస్ పదార్థాన్ని సురక్షితంగా ఉంచడానికి గుర్తింపు పొందిన ఆరు ప్రపంచ సౌకర్యాలలో ఇది ఒకటి (కేటగిరీ ఎ రిండర్‌పెస్ట్ హోల్డింగ్ ఫెసిలిటీ, డబ్ల్యూఓఏహెచ్–ఎఫ్‌ఏఓ).

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఆర్థిక ప్రాధాన్యం: ఎఫ్ఎండీ, ఎల్ఎస్‌డీ, బ్రూసెల్లోసిస్, పీపీఆర్‌ల వల్ల కలిగే ₹౫౬,౦౦౦ కోట్ల సంయుక్త వార్షిక నష్టం, అలాగే జీడీపీలో ౧౪% (పశుసంవర్ధకం), ౧% (కోళ్ల రంగం) వాటాలు వ్యాధి నియంత్రణ గ్రామీణ ఆదాయాలను ఎందుకు కాపాడుతుందో చూపుతాయి. చౌక టీకాలు (మోతాదుకు ₹౧–౨) చిన్న రైతులకు అందుబాటును పెంచుతాయి.
  • పునరావృతమయ్యే వ్యాప్తులు: ౨౦౦౬ నుంచి ౫౦౦కు పైగా వ్యాప్తులు స్థానికంగా స్థిరపడిన సమస్యకు సాక్ష్యం. ౨౦౨౧, ౨౦౨౬లలో కూడా మరణాలు, వధ నష్టాలు పునరావృతమయ్యాయి (౨౦౦౬లో ౧౦ లక్షలు; ౨౦౨౧లో సుమారు ౯ లక్షలు; ఈ ఏడాది ౨ లక్షలు).
  • శాస్త్ర సాంకేతికంలో స్వావలంబన: కోవిడ్ టీకాలు, ఎల్ఎస్‌డీ టీకా (లంపి-ప్రోవ్యాక్‌ఇండ్), ఎన్ఐహెచ్ఎస్ఏడీ గత టీకాలు ఉదాహరణలుగా పేర్కొన్నారు. ఇలాంటి పనికి బీఎస్ఎల్-౩ ప్రయోగశాల వాతావరణం ముందస్తు అవసరం, ₹౩౦౦ కోట్ల ప్రయోగశాల సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.
  • వన్ హెల్త్ మరియు జంతుజన్య ప్రమాదం: ఏవియన్ ఇన్‌ఫ్లుయెంజా క్షీరదాలకు, మానవులకు వ్యాపించగలదు; అందువల్ల కోళ్లకు టీకా వేయడం వ్యవసాయపరమైన చర్యే కాక ప్రజారోగ్య చర్య కూడా.
  • విధాన ప్రశ్న (విశ్లేషణాత్మకం): వధ ఆధారిత విధానం నుంచి టీకాల విధానానికి మారడం వల్ల వాణిజ్యం, నిఘా పరమైన ప్రభావాలు ఉంటాయి. టీకా వేసిన మందల వల్ల వ్యాప్తి గుర్తింపు, ఎగుమతి ధ్రువీకరణ సంక్లిష్టం కావచ్చు. స్పష్టమైన నియంత్రణ మార్గం అవసరం. దీన్ని సమాధానాల్లో పరిగణించదగిన అంశంగా చూడండి, నివేదించిన వాస్తవంగా కాదు.
  • సంస్థాగత సామర్థ్యం: శాస్త్రవేత్తల అంకితభావం, జీవభద్రతా క్రమశిక్షణ అధిక నియంత్రణ పరిశోధనలోని మానవ కోణాన్ని చూపుతాయి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "పశువైద్య టీకాల స్వదేశీ అభివృద్ధి జీవనోపాధులను కాపాడి, ప్రజారోగ్య సన్నద్ధతను బలోపేతం చేయగలదు. పక్షిజ్వరం, ఇతర పశువ్యాధులకు వ్యతిరేకంగా భారతదేశంలో ఇటీవలి పరిణామాలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • జాతీయ పశు వ్యాధుల నియంత్రణ కార్యక్రమం మరియు పశు ఆరోగ్యం, వ్యాధి నియంత్రణ కార్యక్రమం
  • వన్ హెల్త్ విధానం / జాతీయ వన్ హెల్త్ మిషన్; జంతుజన్య వ్యాధులు
  • జీవభద్రతా స్థాయిలు (బీఎస్ఎల్-౧ నుంచి బీఎస్ఎల్-౪ వరకు) మరియు జీవభద్రత
  • ఐసీఏఆర్, పశుసంవర్ధక మరియు పాడి పరిశ్రమ శాఖ పాత్ర
  • రిండర్‌పెస్ట్ నిర్మూలన మరియు డబ్ల్యూఓఏహెచ్

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

20 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో