దేశీయ మరియు విదేశీ వనరుల ద్వారా ఖనిజ సరఫరాలను భద్రపరుస్తున్న భారతదేశ కీలక ఖనిజాల కార్యక్రమం: గనుల మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి శ్రీ కేశవ్ చంద్ర
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
గనుల మంత్రిత్వ శాఖ–ఫిక్కీ పరిశ్రమ ముఖాముఖి సమావేశం (మూసివేసిన తలుపుల వెనుక జరిగింది)లో గనుల కార్యదర్శి కేశవ్ చంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ సంస్కరణల ఎజెండాను వివరించారు. దేశీయ, విదేశీ మార్గాల ద్వారా సరఫరాలను భద్రపరుస్తున్నామని ఆయన చెప్పారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఎన్సీఎంఎం: కేంద్ర మంత్రివర్గ ఆమోదం ౨౯ జనవరి ౨౦౨౫; ఏడు సంవత్సరాల మిషన్ (౨౦౨౪-౨౫ నుంచి ౨౦౩౦-౩౧); గనుల మంత్రిత్వ శాఖ; కేబినెట్ కార్యదర్శి అధ్యక్షతన సాధికార కమిటీ.
- కాబిల్: నాల్కో, హెచ్సీఎల్, ఎంఈసీఎల్ సంయుక్త సంస్థ (౪౦:౩౦:౩౦); ఆదేశం విదేశాల్లో కీలక/వ్యూహాత్మక ఖనిజ ఆస్తులు; దీని అర్జెంటీనా ప్రాజెక్టు కాటమార్కా ప్రావిన్స్లో ఉంది (లిథియం).
- ౩౦ కీలక ఖనిజాలను గుర్తించారు (నవంబర్ ౨౦౨౨); వీటిలో ౨౪, ఖనులు మరియు ఖనిజాల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టం, ౧౯౫౭ మొదటి షెడ్యూల్ భాగం డిలో ఉన్నాయి; దీనివల్ల కేంద్రానికి వేలం వేసే ప్రత్యేక అధికారం ఉంటుంది.
- భావనా పత్రం శీర్షిక: ఫిక్కీ రూపొందించిన విదేశాల్లో కీలక ఖనిజాలపై పెట్టుబడులను సాధ్యం చేయడం…; ఇది దేశాల ప్రాధాన్య ఖనిజ మాత్రికను, ప్రభుత్వ సహకారం కోసం ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే శ్రేణీబద్ధ చట్రాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది.
- రెడ్ మడ్ (అల్యూమినియం పరిశ్రమ వ్యర్థం) కీలక ఖనిజాలకు సంభావ్య వనరుగా పేర్కొనబడింది.
- ఫిక్కీ = భారత వాణిజ్య, పరిశ్రమల సమాఖ్యల సమాఖ్య (పరిశ్రమల సంఘం).
గణాంకాలు, వివరాలు
- కార్యదర్శి వివరించిన వేలం సంస్కరణలు: కొన్ని ఖనిజాలకు కనీస బిడ్డర్ల అవసరాన్ని సడలించడం, ఉద్దేశ పత్రాలను (లెటర్స్ ఆఫ్ ఇంటెంట్) స్వయంచాలకంగా జారీ చేయడం.
- పేర్కొన్న సంస్కరణల ఎజెండా రంగాలు: భౌగోళిక అన్వేషణ, బాధ్యతాయుత గనుల తవ్వకం, అధునాతన శుద్ధి, పరిశోధన, పునఃచక్రీకరణ, సాంకేతికత ఆధారిత పాలన.
- ఖనిజ బ్లాకుల అభివృద్ధిలో ఎదురయ్యే కార్యాచరణ సవాళ్లను ఆయన ప్రస్తావించారు; రెడ్ మడ్ వంటి వనరుల నుంచి కీలక ఖనిజాల వెలికితీతను పరిశీలించాలని పరిశ్రమను కోరారు.
- దేశీయ, విదేశీ స్థాయిల్లో అవకాశాలను అన్వేషిస్తున్నామని ఆయన చెప్పారు.
- విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రాజెక్టుల ఆచరణీయతను మెరుగుపరిచే సహాయక యంత్రాంగాలను ఆయన నొక్కి చెప్పారు. విధాన, నియంత్రణ సంస్కరణలు, సంస్థాగత సమన్వయం, లక్ష్యిత చర్యల ద్వారా పరిశ్రమ ఆందోళనలను మంత్రిత్వ శాఖ పరిష్కరిస్తూనే ఉంటుంది.
- ఎంఓయూల నుంచి ప్రాజెక్టుల అమలు వైపు వెళ్లాలన్న పత్రం ఉద్ఘాటన కాబిల్ విదేశీ కార్యకలాపాలకు అనుగుణంగా ఉందని కార్యదర్శి అన్నారు.
- అన్వేషణ, ఖనిజ వేలాలు, గనుల కార్యకలాపాల ప్రారంభంలో జరిగిన సంస్కరణలను ఫిక్కీకి చెందిన డాక్టర్ పంకజ్ సతీజా (ఫిక్కీ గనుల కమిటీ సహ-అధ్యక్షుడు; జేఎస్డబ్ల్యూ కార్యనిర్వాహక ఉపాధ్యక్షుడు) ప్రశంసించారు.
- పెరుగుతున్న మూడు ప్రపంచ సరఫరా గొలుసు బలహీనతలను ఆయన ప్రస్తావించారు: ఎగుమతి నియంత్రణలు, దేశీయ విలువ జోడింపు నిబంధనలు, శుద్ధి సాంకేతికత పరిమితులు.
- భారత పారిశ్రామిక, ఆర్థిక భద్రతకు వైవిధ్యభరితమైన, స్థిరమైన సరఫరా గొలుసులు ముఖ్యమని ఆయన అన్నారు.
- విదేశీ ఖనిజ పెట్టుబడులకు అడ్డంకులను గుర్తించి, ఆచరణీయ పరిష్కారాలను ప్రతిపాదించడానికి ఈ పత్రం విస్తృత పరిశోధన, భాగస్వామ్య పక్షాలతో సంప్రదింపులపై ఆధారపడింది.
- బలమైన సంస్థాగత సమన్వయం, సరళీకృత అనుమతులు, విదేశీ పెట్టుబడులను దేశీయ శుద్ధి, తయారీతో అనుసంధానించడాన్ని ఈ పత్రం ఉద్ఘాటిస్తుంది.
- రచయితలు: అర్పణ్ గుప్తా (డైరెక్టర్, ఫిక్కీ), సిద్ధాంత్ చంద్ర (అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్, ఫిక్కీ); సంయుక్త కార్యదర్శి, జాతీయ కీలక ఖనిజ మిషన్ అధిపతి కదమ్ సందీప్ వసంత్ మార్గదర్శకత్వంలో.
- వార్తలో లేనివి: అమలైన విదేశీ ప్రాజెక్టులపై ఏ గణాంకమూ, ఆర్థిక సహాయ మొత్తమూ, పత్రంలోని ప్రాధాన్య దేశాల/ఖనిజాల జాబితా.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
కీలక ఖనిజాలు స్వచ్ఛ ఇంధనం, ఎలక్ట్రానిక్స్, రక్షణ వంటి రంగాలకు అవసరమైన ముడి పదార్థాలు. ఇవి ఆర్థికాభివృద్ధికి, జాతీయ భద్రతకు ముఖ్యమైనవి. అయితే వీటి లభ్యత లేకపోవడం, లేదా వెలికితీత, శుద్ధి కొన్ని భౌగోళిక ప్రాంతాల్లోనే కేంద్రీకృతం కావడం వల్ల సరఫరా గొలుసుల్లో బలహీనతలు ఏర్పడతాయి. కాబట్టి వీటిపై ఆధారపడటం ప్రమాదకరం. అందువల్ల ఖనిజ భద్రత మూడు అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది:
- దేశీయ అన్వేషణ, వేలాలు — ఖనులు మరియు ఖనిజాలు (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టం, ౧౯౫౭ ద్వారా నియంత్రితం.
- ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు/సంయుక్త సంస్థల ద్వారా, ప్రభుత్వం-ప్రభుత్వం (జీ౨జీ) ఒప్పందాల ద్వారా విదేశీ ఆస్తుల స్వాధీనం.
- ముడి ఖనిజ లభ్యత వినియోగయోగ్య సరఫరాగా మారేలా దేశీయంగా శుద్ధి, పునఃచక్రీకరణ, విలువ జోడింపు సామర్థ్యం.
ఎంఓయూలపై సంతకాల నుంచి విదేశీ ప్రాజెక్టుల అమలు వైపు, అలాగే ఆర్థిక సహాయం, సంస్థాగత సమన్వయం, అనుమతుల ద్వారా వాటిని ఆచరణీయం చేయడం వైపు విధానం కదులుతోందని ఈ వార్త సూచిస్తోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: పారిశ్రామిక విధానం, మౌలిక సదుపాయాలు, వనరుల సమీకరణ; జీఎస్౩ – విజ్ఞాన శాస్త్రం-సాంకేతికత/పర్యావరణం: స్వచ్ఛ ఇంధన సరఫరా గొలుసులు; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత ప్రయోజనాలను ప్రభావితం చేసే ద్వైపాక్షిక/బహుపాక్షిక సమూహాలు, ఒప్పందాలు.
నేపథ్యం
జాతీయ కీలక ఖనిజ మిషన్ (ఎన్సీఎంఎం)
కీలక ఖనిజాల జాబితా, చట్టపరమైన ఆధారం
ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (కాబిల్)
అదనపు నేపథ్యం
- ఇప్పటివరకు విదేశాల్లో సాధించినవి (పీఐబీ ప్రకటనల ప్రకారం): అర్జెంటీనాలోని కాటమార్కా ప్రావిన్స్కు చెందిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ కామ్యెన్తో ౧౫,౭౦౩ హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలోని ఐదు లిథియం బ్రైన్ బ్లాక్ల కోసం కాబిల్ అన్వేషణ, అభివృద్ధి ఒప్పందం చేసుకుంది; మార్చి ౨౦౨౨లో ఆస్ట్రేలియా పరిశ్రమ, విజ్ఞాన శాస్త్ర, వనరుల విభాగానికి చెందిన కీలక ఖనిజ కార్యాలయం (సీఎంఓ)తో ఎంఓయూ కుదుర్చుకుంది.
- ౨౦౨౫ నాటి పార్లమెంటు సమాధానం ప్రకారం, అరుదైన మృత్తిక, కీలక ఖనిజాల సహకారం కోసం బ్రెజిల్, డొమినికన్ రిపబ్లిక్లతో జీ౨జీ ఎంఓయూలు చేసుకునే ప్రక్రియను మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించింది.
- కీలక ఖనిజాల విలువ గొలుసును బలోపేతం చేయడానికి భారతదేశం ఖనిజ భద్రతా భాగస్వామ్యం (ఎంఎస్పీ), ఇండో-పసిఫిక్ ఆర్థిక చట్రం (ఐపీఈఎఫ్), ఐసీఈటీ, యూకే–భారత సాంకేతిక భద్రత కార్యక్రమంలో పాల్గొంటోంది.
- నమ్మదగిన వివరణాత్మక వనరుల ప్రకారం, ఐదు లిథియం బ్రైన్ బ్లాక్ల లోతైన అన్వేషణకు అర్జెంటీనా ప్రభుత్వం నుంచి కాబిల్ ౧౦ ఏప్రిల్ ౨౦౨౬న పర్యావరణ అనుమతి పొందింది. విదేశాల్లో ఇంకా ఏవైనా ప్రాజెక్టులు అమలయ్యాయా అనేది నమ్మదగిన మూలం నుంచి నిర్ధారణ కాలేదు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- విదేశీ సేకరణ ఎందుకు అవసరం: లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి అనేక ఖనిజాల దేశీయ నిల్వలు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇతర దేశాల ఎగుమతి నియంత్రణలు, విలువ జోడింపు నిబంధనలు, శుద్ధి సాంకేతికత పరిమితులు సరఫరా గొలుసులను బలహీనపరుస్తున్నాయన్నది వార్త స్వంత విశ్లేషణ. కేవలం ముడి ఖనిజ లభ్యత ఇక సరిపోదు.
- ఎంఓయూ నుంచి అమలు వరకు: భారతదేశం వద్ద అనేక ఎంఓయూలు ఉన్నాయి, కానీ పత్రం ప్రాజెక్టుల అమలుకు ప్రాధాన్యమిస్తోంది. ఇందుకు దోహదపడేవి: ఆర్థిక సహాయం, ప్రమాద భాగస్వామ్యం, అనుమతులు, ప్రభుత్వ సహకారం పొందే ప్రాధాన్య ప్రాజెక్టుల శ్రేణీబద్ధ జాబితా.
- దేశీయ శుద్ధితో అనుసంధానం: విదేశీ గనులు భారత శుద్ధి, తయారీ రంగాలకు (శుద్ధి పార్కులు, పునఃచక్రీకరణ) ముడి పదార్థాలు అందించాలి; లేకపోతే భారతదేశం ముడి పదార్థాల దిగుమతిదారుగానే మిగిలి, మూడో దేశాల శుద్ధి సంస్థలపై ఆధారపడుతుంది.
- దేశీయ సంస్కరణలు: వేలాల సరళీకరణ (కనీస బిడ్డర్ల సంఖ్య తగ్గింపు, స్వయంచాలక ఉద్దేశ పత్రాలు), బ్లాకుల కార్యకలాపాల ప్రారంభం వేగవంతం కావడం, రెడ్ మడ్, ఫ్లై యాష్, టైలింగ్స్ వంటి ద్వితీయ వనరులు (వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణ సహప్రయోజనాలు).
- సంస్థాగత రూపకల్పన: కేబినెట్ కార్యదర్శి ఆధ్వర్యంలోని సాధికార కమిటీ, కాబిల్, ఫిక్కీ వంటి పరిశ్రమ సంఘాలు మొత్తం ప్రభుత్వ విధానంతో పాటు పరిశ్రమ భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి. గనుల మంత్రిత్వ శాఖ, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ, ఆర్థిక శాఖ, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల మధ్య సమన్వయ లోపాలు ప్రమాదాలు.
- వ్యూహాత్మక, పర్యావరణ కోణం: స్వచ్ఛ ఇంధన సాంకేతికతలకు (సౌర, పవన, విద్యుత్ వాహనాలు, నిల్వ), ఉన్నత సాంకేతిక, రక్షణ పరిశ్రమలకు కీలక ఖనిజాలు ఆధారం. అదే సమయంలో గనుల తవ్వకం ప్రభావాలు, విదేశాల్లో వనరుల జాతీయవాదం వంటి సాధారణ ప్రతికూలతలూ ఉంటాయి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "భారతదేశ కీలక ఖనిజ భద్రత దేశీయ అన్వేషణపై ఆధారపడినంతగానే విదేశీ ప్రాజెక్టుల అమలుపై, దేశీయ శుద్ధి సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంది. జాతీయ కీలక ఖనిజ మిషన్, కాబిల్ పాత్రను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- ఖనులు మరియు ఖనిజాల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టం, ౧౯౫౭, దాని ౨౦౨౧/౨౦౨౩ సవరణలు; ఖనిజ వేలాలు; జిల్లా ఖనిజ ఫౌండేషన్
- ఖనిజ భద్రతా భాగస్వామ్యం, ఇండో-పసిఫిక్ ఆర్థిక చట్రం, కీలక ఖనిజ సరఫరా గొలుసులపై క్వాడ్
- అరుదైన మృత్తిక, లిథియం, కోబాల్ట్: ఉపయోగాలు, ప్రపంచ ఉత్పత్తిదారులు/శుద్ధిదారులు
- వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ: పునఃచక్రీకరణ, రెడ్ మడ్, ఫ్లై యాష్ వినియోగం
- సంబంధిత జీఎస్౨ అంశాలు: ప్రభుత్వం-ప్రభుత్వం ఎంఓయూలు, వనరుల దౌత్యం
అంశాలు: GS3
20 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో