సంయుక్త ప్రకటన: నాలుగో భారత్-జపాన్ ౨+౨ విదేశాంగ మరియు రక్షణ మంత్రుల స్థాయి సమావేశం
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
నాలుగో ౨+౨ సమావేశం ౧౯ నవంబర్ ౨౦౨౬న టోక్యోలో జరిగింది. భారత్ తరఫున రక్షణ మంత్రి రాజ్నాథ్ సింగ్, విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ పాల్గొన్నారు. జపాన్ తరఫున విదేశాంగ మంత్రి మోటెగి తోషిమిత్సు, రక్షణ మంత్రి కోయిజుమి షింజిరో పాల్గొన్నారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ౨+౨లో రక్షణ, విదేశాంగ మంత్రులు కలుస్తారు; ఇది భారత్–జపాన్ నాలుగో విడత (ఢిల్లీ ౨౦౧౯ → టోక్యో ౨౦౨౨ → ఢిల్లీ ౨౦౨౪ → టోక్యో ౨౦౨౬).
- యూనికార్న్ = యూనిఫైడ్ కాంప్లెక్స్ రేడియో యాంటెనా. ఇది "డిజైన్ విత్ జపాన్, మేక్ ఇన్ ఇండియా" ఫ్రేమ్వర్క్ కింద తొలి భారత్–జపాన్ రక్షణ సహ-అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు.
- ప్రకటన ఐపీఓఐ, మహాసాగర్లను జపాన్ నవీకరించిన "స్వేచ్ఛాయుత, బహిరంగ ఇండో-పసిఫిక్"తో (ఎఫ్ఓఐపీ) అనుసంధానిస్తుంది. ఇండో-పసిఫిక్ మహాసముద్రాల చొరవను భారత్ ౧౪వ తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ప్రకటించింది. మహాసాగర్ అంటే ప్రాంతాలవ్యాప్తంగా భద్రత, వృద్ధి కోసం పరస్పర, సమగ్ర పురోగతి.
- అవసర అంగీకారం (ఏఓఎన్) అనేది రక్షణ కొనుగోళ్లలో రక్షణ కొనుగోళ్ల మండలి ఇచ్చే తొలి ఆమోదం. యూనికార్న్కు భారత్ దీన్ని ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭ నాటికి ఇస్తుందని ఆశిస్తున్నారు.
- జపాన్–భారత్ కృత్రిమ మేధ సహకార చొరవ = "జేఏఐ". కృత్రిమ మేధలో ఇరుపక్షాలు ఒకరినొకరు "వ్యూహాత్మక పరిశోధన-అభివృద్ధి భాగస్వాములు"గా పిలిచాయి.
- కోస్ట్ గార్డ్ గ్లోబల్ సమ్మిట్ (సీజీజీఎస్) అనేది జపాన్ కోస్ట్ గార్డ్ ప్రారంభించిన ఫ్రేమ్వర్క్. దాని ౫వ విడత ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭లో భారత్లో జరుగుతుంది.
- క్షిపణి, రక్షణ సాంకేతికతల్లో రక్షణ పరిశోధన-అభివృద్ధిపై డీఆర్డీఓ (భారత్), ఏటీఎల్ఏ (జపాన్) సహకరిస్తాయి.
- జాబితా చేసిన క్వాడ్ ప్రాధాన్య రంగాలు: సముద్ర మరియు సరిహద్దు-రహిత భద్రత; ఆర్థిక సంపద మరియు భద్రత; కీలక మరియు ఉద్భవిస్తున్న సాంకేతికతలు; మానవతా సహాయం మరియు అత్యవసర స్పందన.
- భద్రతా సహకారంపై సంయుక్త ప్రకటన ౧౫వ వార్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశంలో (ఆగస్టు ౨౦౨౫) ఆమోదించబడింది. ఆర్థిక భద్రతా సహకారంపై సంయుక్త ప్రకటన ౧౬వ సమావేశంలో (జూలై ౨౦౨౬) ఆమోదించబడింది.
- దౌత్య సంబంధాలు ౨౮ ఏప్రిల్ ౧౯౫౨న ఏర్పడ్డాయి. ౭౫వ వార్షికోత్సవం ౨౦౨౭లో వస్తుంది; దీన్ని "భారత్–జపాన్ ఉమ్మడి క్షితిజాల సంవత్సరం"గా పిలుస్తున్నారు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- నాలుగో ౨+౨ ౧౯ నవంబర్ ౨౦౨౬న టోక్యోలో జరిగింది; గత ౨+౨ ౨౦౨౪లో జరిగింది.
- వార్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశాలు: ౧౫వది ఆగస్టు ౨౦౨౫లో, ౧౬వది జూలై ౨౦౨౬లో.
- ద్వైపాక్షిక విన్యాసం "వీర్ గార్డియన్ ౨౬"లో జపాన్ వాయు ఆత్మరక్షణ దళ యుద్ధ విమానాలు తొలిసారిగా భారత్ను సందర్శించాయి. జపాన్ వాయు ఆత్మరక్షణ దళ సైనిక దళాధిపతి కూడా భారత్ను సందర్శించారు.
- భారత్లోని కాల్పుల శిక్షణ మైదానాల వినియోగంపై ఉద్దేశ పత్రం. జపాన్ ఆత్మరక్షణ దళాలు తొలిసారిగా భారత మైదానాల్లో ఉపరితలం నుంచి నౌకపైకి క్షిపణి ప్రయోగంతో సహా నిజమైన కాల్పుల శిక్షణ నిర్వహిస్తాయి.
- జపాన్ తన జాతీయ భద్రతా వ్యూహం, జాతీయ రక్షణ వ్యూహం, రక్షణ నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని సవరిస్తోంది. మంత్రులు మోటెగి, కోయిజుమి భారత పక్షానికి వివరించారు.
- యూనికార్న్: భారత్ నుంచి ఏఓఎన్ ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭ నాటికి కోరబడింది.
- ౩వ భారత్–జపాన్ రక్షణ పరిశ్రమల వేదిక అక్టోబర్ ౨౦౨౬లో టోక్యోలో జరిగింది.
- సముద్ర భద్రతా సహకారంపై ఏర్పాటు పత్రం (ఆగస్టు ౨౦౨౬లో సంతకం). సంయుక్త కార్యదర్శి/డైరెక్టర్ జనరల్ స్థాయి కార్యవర్గం మందుపాతరల నిరోధక చర్యలు, నౌకా నిర్మాణం, డిజైన్లో సంభావ్య ఉమ్మడి అభివృద్ధిపై తదుపరి చర్యలు చేపడుతుంది. విస్తృత పరిధిలో సముద్ర రంగ అవగాహన, శోధన–రక్షణ, సమాచార భాగస్వామ్యం, మానవతా సహాయం, విపత్తు సహాయం ఉన్నాయి.
- పేర్కొన్న విన్యాసాలు: మలబార్ ౨౦౨౬ (జపాన్, అమెరికా, భారత్, ఆస్ట్రేలియా), జైమెక్స్౨౬; రెండూ నవంబర్లో జపాన్లో జరిగాయి. ప్రత్యేక దళాల మార్పిడులను ముందుకు తీసుకెళ్తారు. భారత్, జపాన్, ఇండోనేషియాలతో తొలి త్రైపాక్షిక నౌకాదళ పాస్ఎక్స్ ఫిబ్రవరి ౨౦౨౬లో జరిగింది.
- తొలి భారత్–జపాన్–ఫిలిప్పీన్స్ త్రైపాక్షిక ౧.౫ సంభాషణ అక్టోబర్ ౨౦౨౬లో జరిగింది.
- ప్రణాళికాబద్ధ సంభాషణలు: టేబుల్టాప్ కసరత్తుతో కూడిన కాన్సులర్ సంభాషణ; సైబర్ భద్రత అవగాహన ఒప్పందం పునరుద్ధరణ, తదుపరి సైబర్ సంభాషణ; తదుపరి అంతరిక్ష సంభాషణ (అంతరిక్ష పరిస్థితి అవగాహన, అంతరిక్షం నుంచి సముద్ర రంగ అవగాహన, అంతరిక్ష నియమాలు, ప్రమాణాలు); ఆర్థిక భద్రతపై తొలి ట్రాక్ ౧.౫ సంభాషణ, తదుపరి చర్యల యంత్రాంగం.
- ఆర్థిక భద్రత: ఆర్థిక భద్రతా సంభాషణ రెండో విడత, తొలి ప్రైవేటు రంగ ఆర్థిక భద్రతా సంభాషణ జరిగాయి. సెమీకండక్టర్లు, కీలక ఖనిజాలు, ఐసీటీ, స్వచ్ఛ ఇంధనం, ఔషధాలు ప్రాధాన్య రంగాలు.
- పేర్కొన్న ఉగ్రవాద సంస్థలు: అల్ ఖైదా, ఐసిస్/దాయెష్, లష్కరే తైబా, జైషే మహమ్మద్.
- ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి: శాశ్వత, తాత్కాలిక రెండు వర్గాల్లోనూ విస్తరణకు ఇరుపక్షాలు మద్దతిస్తున్నాయి. ఒకరి శాశ్వత సభ్యత్వ ప్రయత్నాలకు మరొకరు మద్దతిస్తారు. ౨౦౨౮–౨౯, ౨౦౩౩–౩౪లలో తాత్కాలిక సభ్యత్వ అభ్యర్థిత్వాలకు పరస్పర మద్దతును కూడా ధృవీకరించాయి.
- స్మారక కార్యక్రమాలు: ౭౫వ వార్షికోత్సవ లోగో ప్రకటించబడింది. జపాన్లోని సానో నగరంలో జరిగిన భారత్–జపాన్ క్రికెట్ మ్యాచ్ దీనికి ఆరంభోత్సవంగా నిలిచింది.
- క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశాలను, క్వాడ్ నాయకుల శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని (నవంబర్ ౨౦౨౬) స్వాగతించారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
"౨+౨" అనేది విదేశాంగ, రక్షణ మంత్రులు కలిసి సమావేశమయ్యే సంస్థాగత వేదిక. ఇది దౌత్య వ్యూహాన్ని, సైనిక వ్యూహాన్ని మిళితం చేస్తుంది. సముద్ర భద్రత, సరఫరా గొలుసులు, సాంకేతికత పరస్పరం ముడిపడిన ఇండో-పసిఫిక్ సవాళ్లకు ఇది సరిపోతుంది. భారత్కు జపాన్తో సంబంధాలు మూడు స్థిర అంశాలకు ఉపయోగపడతాయి:
- స్వేచ్ఛాయుత, బహిరంగ, నియమ-ఆధారిత వ్యవస్థ ద్వారా ఇండో-పసిఫిక్లో సమతుల్యత సాధించడం;
- కొనుగోలు కాకుండా సహ-అభివృద్ధి ద్వారా రక్షణ స్వదేశీకరణ ("మేక్ ఇన్ ఇండియా");
- విశ్వసనీయ సరఫరా గొలుసుల ద్వారా ఆర్థిక భద్రత.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్ను ప్రభావితం చేసే ద్వైపాక్షిక/బహుపాక్షిక బృందాలు, ఒప్పందాలు; జీఎస్౩ – భద్రత: రక్షణ సాంకేతికత, స్వదేశీకరణ; జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: అంతర్జాతీయ సంస్థలు (ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణ).
నేపథ్యం
భారత్–జపాన్ ౨+౨ మంత్రుల స్థాయి సంభాషణ, ప్రత్యేక వ్యూహాత్మక మరియు ప్రపంచ భాగస్వామ్యం
యూనికార్న్ (యూనిఫైడ్ కాంప్లెక్స్ రేడియో యాంటెనా)
క్వాడ్, మలబార్ విన్యాసం
అదనపు నేపథ్యం
- నాలుగో ౨+౨ సమావేశాన్ని ౨౦౨౬ చివరికల్లా టోక్యోలో నిర్వహించాలని ౧౬వ వార్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశం మంత్రులను ఆదేశించింది. ఈ సమావేశం ఆ ఆదేశాన్ని నెరవేరుస్తోంది.
- ఆర్థిక భద్రతా సంభాషణ మూడో ౨+౨ (ఆగస్టు ౨౦౨౪) ఫలితంగా ప్రారంభమైంది. నవంబర్ ౨౦౨౪లో జరిగిన దాని తొలి విడత టెలికమ్యూనికేషన్లు, స్వచ్ఛ ఇంధనం, కీలక ఖనిజాలు, ఔషధాలు, సెమీకండక్టర్లను ప్రాధాన్య రంగాలుగా గుర్తించింది. రెండో విడత ౨౦౨౬ ప్రారంభంలో జరిగింది.
- టోక్యో చర్చల వార్తా కథనాల ప్రకారం, నౌకల మరమ్మతు సౌకర్యాలకు పరస్పర ప్రవేశాన్ని అనుమతించే ఒప్పందాన్ని త్వరగా ముగించాలని ఇరుపక్షాలు కోరాయి. రాజ్నాథ్ సింగ్ ౧౮ నవంబర్న మోగామి తరగతి ఫ్రిగేట్ జేఎస్ నటోరిని పరిశీలించారని, సంభావ్య ఉమ్మడి నౌకా నిర్మాణం కోసం ఆ నౌకల డిజైన్, ఉత్పత్తి హక్కులను భారత్కు బదిలీ చేయడానికి జపాన్ ముందుకొచ్చిందని కూడా నివేదికలు తెలిపాయి.
- మలబార్ ౨౦౨౬ నవంబర్ ౫–౧౨ తేదీల్లో జరిగింది; ఇది ఈ విన్యాసానికి ౩౦వ సంవత్సరం, నాలుగు క్వాడ్ దేశాలూ పాల్గొన్న ఆరో విడత.
- ౨౦౨౬ క్వాడ్ నాయకుల శిఖరాగ్ర సమావేశంలో భారత, అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా నాయకులు కలిశారు; ౨౦౨౪ తర్వాత ఇదే తొలి క్వాడ్ నాయకుల సమావేశం.
మెయిన్స్ కోణాలు
- రక్షణ సంబంధాల సంస్థాగతీకరణ. విన్యాసాల నుంచి సహ-అభివృద్ధి, సహ-ఉత్పత్తి వైపు మార్పు జరుగుతోంది. సాక్ష్యాలు: ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭ నాటికి ఏఓఎన్ పెండింగ్తో యూనికార్న్, డీఆర్డీఓ–ఏటీఎల్ఏ పరిశోధన-అభివృద్ధి, డిజైన్ విత్ జపాన్, మేక్ ఇన్ ఇండియా ఫ్రేమ్వర్క్, భారత మైదానాల్లో తొలి నిజమైన కాల్పుల అవకాశం, ఉమ్మడి నౌకా నిర్మాణం అన్వేషణ. ఉద్దేశ పత్రం, యూనికార్న్ ఏర్పాట్లు, నౌకల మరమ్మతు ఏర్పాటు సహా అనేక అంశాలు ఇంకా "సాకారం కావాల్సినవి". అమలే అసలు పరీక్ష.
- ప్రత్యర్థి పేరు చెప్పకుండా ఇండో-పసిఫిక్ వ్యవస్థ. ప్రకటన నియమ-ఆధారిత వ్యవస్థ, సార్వభౌమత్వం, ప్రాదేశిక సమగ్రతను నొక్కి చెబుతుంది; యథాతథ స్థితిని ఏకపక్షంగా మార్చడాన్ని వ్యతిరేకిస్తుంది. పాఠంలో ఏ దేశం పేరూ లేదు. ఆర్థిక బలవంతం, "ఏకపక్ష ఎగుమతి ఆంక్షలు", మార్కెట్-రహిత పద్ధతుల వల్ల వచ్చే అధిక సామర్థ్యాన్ని కూడా సరఫరా గొలుసు ముప్పులుగా పేర్కొంటుంది. ఇది నిరోధం కాదు, సమతుల్యత, స్థితిస్థాపకత భాష.
- స్తంభంగా ఆర్థిక భద్రత. ఆర్థిక భద్రతా సహకారంపై సంయుక్త ప్రకటన, సంభాషణలు, ట్రాక్ ౧.౫ యంత్రాంగం సెమీకండక్టర్లు, కీలక ఖనిజాలు, ఐసీటీ, స్వచ్ఛ ఇంధనం, ఔషధాల్లో ప్రాజెక్టు ఆధారిత పనిని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. ఇది భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ ప్రోత్సాహంతో, దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంతో ముడిపడి ఉంది.
- చిన్న బృందాల పొరలు. ద్వైపాక్షిక కృషి క్వాడ్ను, ఆసియాన్ కేంద్రీకృత భాగస్వామ్యాలను బలోపేతం చేయాలని ఉద్దేశించబడింది: భారత్–జపాన్–ఫిలిప్పీన్స్ ౧.౫ సంభాషణ, భారత్–జపాన్–ఇండోనేషియా పాస్ఎక్స్, మలబార్, క్వాడ్ శిఖరాగ్ర సమావేశాలు. ఒప్పంద కూటమి లేకుండానే భారత్కు "చలనశీల జ్యామితి" లభిస్తుంది.
- ఉద్భవిస్తున్న రంగాలు. సముద్రగర్భ కేబుళ్లు (విశ్వసనీయ, అదనపు నెట్వర్క్లు), కృత్రిమ మేధ ఆధారిత సైబర్ భద్రత, అంతరిక్ష పరిస్థితి అవగాహన, విన్యాసాల్లో మానవ రహిత వ్యవస్థలు భద్రత సంప్రదాయ పరిధిని దాటి విస్తరిస్తోందని చూపుతున్నాయి.
- ప్రపంచ పాలన, ఉగ్రవాదం. భద్రతా మండలి శాశ్వత సీట్లకు పరస్పర మద్దతు ఉంది (జీ౪ తర్కం). సరిహద్దు ఉగ్రవాదంపై భాషలో లష్కరే తైబా, జైషే మహమ్మద్ పేర్లు ఉన్నాయి; ఇది భారత్కు దౌత్య రక్షణ ఇస్తుంది. ప్రకటన "సమన్వయ చర్య"ను, ఉగ్రవాద ఆర్థిక సహాయం, సురక్షిత స్థావరాలపై అడ్డుకట్టను ఆశిస్తుంది.
- పరిమితులు. ప్రకటన ఆకాంక్షాత్మకమైనది ("త్వరగా", "వేగవంతం", "అన్వేషించు"). రక్షణ-పారిశ్రామిక పురోగతి భారత కొనుగోళ్ల కాలపరిమితులపై, జపాన్ ఎగుమతి నియంత్రణ ఫ్రేమ్వర్క్పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ప్రకటనలో ద్వైపాక్షిక ఆర్థిక భాగస్వామ్యం ప్రధానాంశం కాదు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "భారత్–జపాన్ ౨+౨ సంభాషణ దౌత్య సమన్వయం నుంచి కార్యాచరణ, పారిశ్రామిక సహకారం వైపు మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది. రక్షణ సహ-అభివృద్ధి, ఆర్థిక భద్రత, ఇండో-పసిఫిక్ చిన్న బృందాల సందర్భంలో చర్చించి, ముందున్న సవాళ్లను గుర్తించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- క్వాడ్ (ప్రాధాన్య రంగాలు, మలబార్), ఆసియాన్ కేంద్రీయత, ఇండో-పసిఫిక్ మహాసముద్రాల చొరవ, మహాసాగర్, తూర్పు వైపు చూపు విధానం
- భారత్–జపాన్ సరఫరాలు, సేవల పరస్పర కేటాయింపు (లాజిస్టిక్స్) ఒప్పందం; రక్షణ పరికరాల బదిలీ ఒప్పందాలు
- రక్షణ కొనుగోలు విధానం (అవసర అంగీకారం, రక్షణ కొనుగోళ్ల మండలి), రక్షణలో మేక్ ఇన్ ఇండియా, డీఆర్డీఓ
- ఆర్థిక భద్రత, సరఫరా గొలుసు చొరవలు (ఉదా: సరఫరా గొలుసు స్థితిస్థాపకత చొరవ), కీలక ఖనిజాలు, సెమీకండక్టర్లు
- ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణ, జీ౪; ఐక్యరాజ్యసమితి జాబితాలోని ఉగ్రవాద సంస్థలు
అంశాలు: GS2
19 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో