పీసీ&పీఎన్డీటీ చట్టం, ౧౯౯౪ అమలును సమీక్షించిన కేంద్రీయ పర్యవేక్షణ మండలి ౩౨వ సమావేశం
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి జె.పి. నడ్డా కేంద్ర పర్యవేక్షణ మండలి (సీఎస్బీ) ౩౨వ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. మండలి పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ చట్టం, ౧౯౯౪ అమలును సమీక్షించింది. లింగ ఆధారిత లింగ ఎంపికను, రోగనిర్ధారణ సాంకేతికత దుర్వినియోగాన్ని ఎలా అరికట్టాలో చర్చించింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- చట్టం: గర్భధారణ పూర్వ, గర్భస్థ దశ రోగనిర్ధారణ పద్ధతుల (లింగ ఎంపిక నిషేధ) చట్టం, ౧౯౯౪. సాధారణంగా "పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ" అంటారు (౨౦౦౩లో సవరించబడింది).
- సీఎస్బీ = సెక్షన్ ౭; రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంత పర్యవేక్షణ మండళ్లు = సెక్షన్ ౧౬ఎ; సముచిత ప్రాధికార సంస్థలు, సలహా కమిటీలు = సెక్షన్ ౧౭.
- సీఎస్బీకి కేంద్ర ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రి పదవిరీత్యా అధ్యక్షుడు. ఆరోగ్య కార్యదర్శి ఉపాధ్యక్షుడు. కనీసం ఆరు నెలలకు ఒకసారి సమావేశం కావాలి.
- జన్యు క్లినిక్లు, సలహా కేంద్రాలు, ప్రయోగశాలలకు ప్రవర్తనా నియమావళిని రూపొందించడం సీఎస్బీ సెక్షన్ ౧౬ విధుల్లో ఒకటి.
- సమావేశంలో బేటీ బచావో బేటీ పఢావో (బీబీబీపీ)ని పరిపూరక కార్యక్రమంగా ప్రస్తావించారు. తగ్గుతున్న బాల లింగ నిష్పత్తిని పరిష్కరించడానికి మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ నాయకత్వంలో దీన్ని ౨౦౧౫లో ప్రారంభించారు.
- మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖకు కేంద్ర సహాయ మంత్రి సావిత్రి ఠాకూర్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. కేంద్ర ఆరోగ్య కార్యదర్శి పుణ్య సలిల శ్రీవాస్తవ. అనుప్రియా పటేల్ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ సహాయ మంత్రి.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఇది సీఎస్బీ ౩౨వ సమావేశం. ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి జె.పి. నడ్డా అధ్యక్షత వహించారు.
- ఆదేశం: నమోదైన సదుపాయాల క్రమం తప్పని తనిఖీలను, ఉల్లంఘనలపై తక్షణ తదుపరి చర్యలను రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు నిర్ధారించాలి.
- అజెండా అంశాలు: ఆర్థికేతర నియంత్రణ సంస్కరణలపై ఉన్నతస్థాయి కమిటీ సిఫారసులు; డిజిటల్ ప్రక్రియలు; సముచిత ప్రాధికార సంస్థల సామర్థ్య నిర్మాణం; వైద్య వృత్తి నిపుణులతో భాగస్వామ్యం; లక్ష్యిత జోక్యాలు; రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మధ్య ఉత్తమ పద్ధతుల పంపిణీ.
- సమతుల్య లింగ నిష్పత్తి "మహిళా నేతృత్వ అభివృద్ధి"కి కీలకమని సహాయ మంత్రి అనుప్రియా పటేల్ (ఆరోగ్యం) అన్నారు. విద్యకు, ఆలోచనా ధోరణిలో మార్పుకు ఆమె ప్రాధాన్యమిచ్చారు.
- ఆడపిల్లకు విలువ ఇవ్వడంలో బీబీబీపీ పాత్రను, నిరంతర అవగాహన, సమాజ భాగస్వామ్యాన్ని సహాయ మంత్రి సావిత్రి ఠాకూర్ (మహిళా శిశు అభివృద్ధి) ప్రస్తావించారు.
- కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయానికి, సమగ్ర విధానం కోసం మంత్రిత్వ శాఖ డిజిటల్ కార్యక్రమాల వినియోగానికి, వైద్య వృత్తి నిపుణులతో నిరంతర భాగస్వామ్యానికి ఆరోగ్య కార్యదర్శి శ్రీవాస్తవ ప్రాధాన్యమిచ్చారు.
- రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు చేపట్టిన అమలు కార్యకలాపాలను నడ్డా గమనించారు. చట్టాన్ని బలోపేతం చేయడానికి విధాన నిర్ణేతలు, నియంత్రణ సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, అమలు సంస్థలు, ఇతర భాగస్వాములు నిరంతర నిర్మాణాత్మక చర్చ జరపాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు.
- లింగ అంతరాన్ని తగ్గించడానికి ఇప్పటికే తీసుకున్న కార్యాచరణ అంశాలను కూడా సహాయ మంత్రి అనుప్రియా పటేల్ ప్రస్తావించారు.
- ఆడపిల్ల హక్కులు, విలువపై నిరంతర శ్రద్ధ ఉండాలని ఆరోగ్య కార్యదర్శి శ్రీవాస్తవ కూడా నొక్కిచెప్పారు.
- ఉద్భవిస్తున్న సవాళ్లకు అనుగుణంగా చట్టం ముందుకు సాగేలా చూడడమే సభ్యుల సూచనల లక్ష్యం.
- నడ్డా ముగింపు మాట: సాంకేతికత ఆరోగ్య సంరక్షణను, సామాజిక సమ్మిళితత్వాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లాలి. లింగ ఎంపికకు లేదా లింగ వివక్షకు అది దోహదపడకూడదు.
- ప్రకటనలో లేనివి: జనన సమయ లింగ నిష్పత్తి గణాంకాలు లేవు, ప్రాసిక్యూషన్లు, తనిఖీలు, రద్దయిన నమోదులపై సమాచారం లేదు, ఉన్నతస్థాయి కమిటీ నిర్దిష్ట సిఫారసులు గానీ కాలపరిమితులు గానీ లేవు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- సాంకేతికత సాయంతో జరిగే ఆడ భ్రూణ హత్యకు భారతదేశ చట్టపరమైన సమాధానం పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ చట్టం. ఇది గర్భస్థ దశ రోగనిర్ధారణను కేవలం నిషేధించదు, నియంత్రిస్తుంది. లింగ ఎంపిక, లింగ నిర్ధారణను నిషేధిస్తుంది. అయితే నమోదు, రికార్డుల నిర్వహణ, తనిఖీల పరిధిలో చట్టబద్ధమైన రోగనిర్ధారణ వినియోగాన్ని అనుమతిస్తుంది.
- అమలు అనేక అంచెల్లో జరుగుతుంది. కేంద్ర పర్యవేక్షణ మండలి (జాతీయ విధానం, సమీక్ష) → రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంత పర్యవేక్షణ మండళ్లు (ఇవి సముచిత ప్రాధికార సంస్థలను సమీక్షిస్తాయి) → సముచిత ప్రాధికార సంస్థలు (ఏఏలు, వాస్తవంగా అమలు చేసేవి). వీటికి సలహా కమిటీలు సహాయపడతాయి.
- అమలు రాష్ట్రాల ఆరోగ్య శాఖల ద్వారా సాగుతుంది. కాబట్టి ఫలితాలు కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం, తనిఖీ సామర్థ్యం, ఏఏలు కేసులు పెట్టడానికి చూపే సుముఖతపై ఆధారపడతాయి. అందుకే మండలి క్రమానుగతంగా సమావేశమై రాష్ట్రాలను చర్య తీసుకోవాలని కోరుతుంది.
- ఆరోగ్యం ప్రధానంగా రాష్ట్ర జాబితా అంశం. ఈ చట్టం కేంద్ర చట్టమైనా, అందుకే కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం ముఖ్యం.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౧ – సమాజం: మహిళలు, జనాభా, తగ్గుతున్న లింగ నిష్పత్తి | జీఎస్౨ – సామాజిక న్యాయం: సంక్షేమ చట్టాలు, ఆరోగ్యం, చట్టబద్ధ సంస్థలు | జీఎస్౨ – పాలన: కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం
నేపథ్యం
పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ చట్టం, ౧౯౯౪
కేంద్ర పర్యవేక్షణ మండలి (సీఎస్బీ)
రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంత పర్యవేక్షణ మండళ్లు, సముచిత ప్రాధికార సంస్థలు
అదనపు నేపథ్యం
- అన్ని ఆర్థికేతర రంగ నియంత్రణలు, ధ్రువీకరణలు, లైసెన్సులు, అనుమతులను సమీక్షించడానికి ఆర్థికేతర నియంత్రణ సంస్కరణలపై ఉన్నతస్థాయి కమిటీని కేంద్ర బడ్జెట్ ౨౦౨౫-౨౬లో ప్రకటించారు. ఏడాదిలోపు సిఫారసులు చేయాలని నిర్దేశించారు.
- విశ్వాసం ఆధారిత ఆర్థిక పాలన, వ్యాపార సౌలభ్యం, ముఖ్యంగా తనిఖీలు, నిబంధనల పాటింపు విషయాల్లో, దీని ప్రకటిత లక్ష్యం.
- ఈ ఉన్నతస్థాయి కమిటీని నీతి ఆయోగ్ ఏర్పాటు చేసింది. ౨౦౨౬ మార్చిలో ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ దాని సిఫారసులకు అనుగుణంగా ఆహార భద్రత సంస్కరణలను ఆమోదించింది. అవి: ఎఫ్ఎస్ఎస్ఏఐ నమోదులు, లైసెన్సులకు శాశ్వత చెల్లుబాటు; నమోదు, లైసెన్సింగ్ కోసం అధిక టర్నోవర్ పరిమితులు; ప్రమాద ఆధారిత తనిఖీ విధానం. ఉన్నతస్థాయి కమిటీ అజెండా ఇప్పటికే ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ నియంత్రణను ఎలా ప్రభావితం చేస్తోందో ఇది చూపిస్తుంది.
- ఉన్నతస్థాయి కమిటీ సిఫారసుల్లో ఏవి పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ చట్టానికి సంబంధించినవో ప్రకటనలో లేదు. నిబంధనల పాటింపును సులభతరం చేసే అజెండా, క్రమం తప్పని తనిఖీల ఒత్తిడితో ఎలా సరిపోతుందో కూడా చెప్పలేదు. ఈ వైరుధ్యాన్ని మూలాల్లోని వాస్తవంగా కాక, విశ్లేషణాత్మక అంశంగా కింద ప్రస్తావించారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- చట్టాన్ని మించి సాగుతున్న సాంకేతికత. "మారుతున్న సాంకేతిక పరిస్థితి"కి అనుగుణంగా చట్టాన్ని మార్చాలన్న నడ్డా పిలుపు వెనుక చరిత్ర ఉంది. గర్భధారణ పూర్వ ఎంపిక, అల్ట్రాసౌండ్ను సవరణ ద్వారా చట్టంలో చేర్చారు. కొత్త డిజిటల్, పోర్టబుల్ రోగనిర్ధారణ పరికరాలు అదే అమలు ప్రశ్నను లేవనెత్తుతాయి.
- అమలే బలహీనమైన లింకు. క్రమం తప్పని తనిఖీలు, ఉల్లంఘనలపై తక్షణ తదుపరి చర్యలపై మండలి ఇచ్చిన ఆదేశం ఏఏ స్థాయిలో లోపాలున్నాయని సూచిస్తోంది. సమావేశంలో ఏఏల సామర్థ్య నిర్మాణం, డిజిటల్ ప్రక్రియలు (ఉదాహరణకు ట్రాకింగ్, నమోదు) చర్చకు వచ్చాయి. కానీ ప్రకటనలో ఫలితాల సమాచారం లేదు.
- నియంత్రణ – వ్యాపార సౌలభ్యం. ఉన్నతస్థాయి కమిటీ ఆదేశం తేలికైన, విశ్వాసం ఆధారిత నిబంధనల పాటింపుపై దృష్టి పెడుతుంది. ఈ చట్టం మాత్రం చొరబాటు స్వభావమున్న తనిఖీ, రికార్డుల నిర్వహణపై ఆధారపడుతుంది. ఉన్నతస్థాయి కమిటీతో ముడిపడిన ఏ మార్పుకైనా, నియంత్రణ సడలింపు నిరోధక శక్తిని బలహీనపరచకుండా రక్షణలు అవసరం (విశ్లేషణాత్మక అంశం).
- వైద్యులు భాగస్వాములు. వైద్య వృత్తి నిపుణులతో భాగస్వామ్యానికి కార్యదర్శి, సభ్యులు ప్రాధాన్యమిచ్చారు. కఠినమైన అమలు వైద్యులను దూరం చేయవచ్చు, బలహీనమైన అమలు చట్టాన్ని నీరుగారుస్తుంది. అందుకే చర్చకు, ప్రవర్తనా నియమావళికి ప్రాధాన్యం.
- మూల కారణం సామాజికమే. విద్యపై, ఆలోచనా ధోరణిపై పటేల్ దృష్టి, బీబీబీపీ, సమాజ భాగస్వామ్యంపై ఠాకూర్ దృష్టి మగపిల్లల పట్ల ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తాయి. చట్టం ఒక్కటే దీన్ని సరిదిద్దలేదు. అవగాహన, బాలికల విద్య, ఆర్థిక సాధికారత వీటికి పూరకాలు.
- సమాఖ్య కోణం. ఆరోగ్యం రాష్ట్ర జాబితా అంశం కాబట్టి కేంద్రం సీఎస్బీ ద్వారా సలహా ఇవ్వగలదు, సమీక్షించగలదు మాత్రమే. అమలు అధికారాలు రాష్ట్రాల వద్దే ఉంటాయి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨/జీఎస్౧, ౧౫ మార్కులు:** "పీసీ అండ్ పీఎన్డీటీ చట్టం, ౧౯౯౪ ఉన్నప్పటికీ, అనేక రాష్ట్రాల్లో భారతదేశ లింగ నిష్పత్తి ఆందోళనకరంగానే ఉంది. దాని అమలులోని లోపాలను పరిశీలించి, ఉద్భవిస్తున్న రోగనిర్ధారణ సాంకేతికతల యుగంలో దాన్ని బలోపేతం చేయడానికి సంస్థాగత, సామాజిక చర్యలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- బాల లింగ నిష్పత్తి – జనన సమయ లింగ నిష్పత్తి (జనగణన, ఎస్ఆర్ఎస్, ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్); బేటీ బచావో బేటీ పఢావో; మిషన్ శక్తి
- రాజ్యాంగ ఆధారాలు: అధికరణ ౧౫(౩), అధికరణ ౩౯(ఎ)/(ఇ), అధికరణ ౫౧ఎ(ఇ)
- ఎంటీపీ చట్టం, సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతికత, సరోగసీ నియంత్రణ
- రాష్ట్ర జాబితా అంశంగా ఆరోగ్యం: ఏడో షెడ్యూల్ నమోదులు; జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్
- నియంత్రణ సంస్కరణ: జన్ విశ్వాస్ (నేరరహితీకరణ), వ్యాపార సౌలభ్య అజెండా
అంశాలు: GS1
19 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో