BrainParrot

అంతుచిక్కని శాంతి (కుల్గామ్ ఆపరేషన్, జమ్మూ కశ్మీర్ హింస, రాష్ట్ర హోదా ప్రశ్న)

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 18 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • జమ్మూ కశ్మీర్‌లో సుమారు మూడు నెలల ప్రశాంతతను ఆరు రోజుల వ్యవధిలో జరిగిన హింస భగ్నం చేసింది. ౧౧ నవంబర్‌న కుల్గామ్‌లోని అఖ్రాన్‌లో కేంద్ర రిజర్వ్ పోలీసు బలగం (సీఆర్‌పీఎఫ్) చెక్‌పోస్టుపై జరిగిన ఉగ్రదాడిలో ముగ్గురు జవాన్లు గాయపడ్డారు.
  • కుల్గామ్‌లోని నివాస ప్రాంతాల్లో ముట్టడి తరహాలో సాగుతున్న ఉగ్రవాద నిరోధక ఆపరేషన్ మంగళవారం ఏడవ రోజుకు చేరింది. ఈ ఆపరేషన్‌లో లష్కర్-ఎ-తయ్యబా (ఎల్‌ఈటీ) ఉగ్రవాదికి సహకరించినట్లు అనుమానిస్తున్న స్థానిక వ్యక్తి మృతదేహం లభించింది. ఎల్‌ఈటీకి చెందిన లతీఫ్ భట్ కోసం వేట ఇంకా కొనసాగుతోంది. కిష్త్వార్‌లో ఇద్దరు జమ్మూ కశ్మీర్ పోలీసు ప్రత్యేక పోలీసు అధికారులు (ఎస్‌పీఓలు) కూడా మృతి చెందిన స్థితిలో కనిపించారు.
  • అధికార నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ (పీడీపీ) సహా పలు పార్టీలు పౌరులపై సుదీర్ఘ ఆంక్షలను విమర్శించాయి. భద్రతా చర్యలతో పాటు రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణతో ప్రారంభించి రాజకీయ చొరవ చూపాలని సంపాదకీయం కోరుతోంది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ అంతర్గత భద్రత — జమ్మూ కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాదం, తిరుగుబాటు నిరోధక చర్యలు; జీఎస్౨ రాజ్యవ్యవస్థ — కేంద్రపాలిత ప్రాంత పాలన, సమాఖ్య విధానం, రాష్ట్ర హోదా

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯: జమ్మూ కశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం (శాసనసభతో), లద్దాఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం (శాసనసభ లేకుండా); జమ్మూ కశ్మీర్‌కు అధికరణ ౨౩౯ఏ వర్తింపు; "పోలీసు", "ప్రజా వ్యవస్థ" అంశాలపై శాసనసభ చట్టం చేయలేదు.
  • ప్రత్యేక పోలీసు అధికారులు (ఎస్‌పీఓలు) జమ్మూ కశ్మీర్ పోలీసులో భాగం.
  • సీఆర్‌పీఎఫ్: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని కేంద్ర పారామిలిటరీ బలగం. సంయుక్త ఆపరేషన్లలో సైన్యానికి చెందిన రాష్ట్రీయ రైఫిల్స్ కూడా పాల్గొంటుంది.
  • లష్కర్-ఎ-తయ్యబా (ఎల్‌ఈటీ): నివేదికల్లో పేర్కొన్న, పాకిస్థాన్ కేంద్రంగా పనిచేసే ఉగ్రవాద సంస్థ.
  • జమ్మూ కశ్మీర్ ౨౦౧౯ నుంచి కేంద్రపాలిత ప్రాంతం. శాసనసభ ఎన్నికలు ౨౦౨౪లో జరిగాయి. ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి ఒమర్ అబ్దుల్లా నేతృత్వం వహిస్తున్నారు; అధికార పార్టీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ (ఎన్‌సీ).
  • పీడీపీ: పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ, నేతృత్వం మాజీ ముఖ్యమంత్రి మెహబూబా ముఫ్తీ.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • గత ఆరు రోజుల్లో వరుసగా జరిగిన ఘటనలతో మూడు నెలల ప్రశాంతత భగ్నమైంది.
  • ౧౧ నవంబర్: కుల్గామ్‌లో సీఆర్‌పీఎఫ్ చెక్‌పోస్టుపై జరిగిన దాడిలో ముగ్గురు జవాన్లు గాయపడ్డారు.
  • ౧౬ నవంబర్: కొద్ది రోజుల క్రితమే ఉగ్రవాద శ్రేణుల్లో చేరినట్లు పోలీసులు అనుమానించిన స్థానిక వ్యక్తి, కుల్గామ్ నివాస ప్రాంతాల్లో ఆరు రోజుల ముట్టడి తరహా ఆపరేషన్ తర్వాత మృతి చెందాడు.
  • ౧౧ నవంబర్‌న అదృశ్యమైనట్లు నివేదికలు వచ్చిన ఒక రోజు తర్వాత, జమ్మూ కశ్మీర్ పోలీసుకు చెందిన ఇద్దరు ఎస్‌పీఓలు కిష్త్వార్ అటవీ ప్రాంతంలో బుల్లెట్ గాయాలతో మృతి చెంది కనిపించారు. పోలీసులు, సైన్యం మౌనంగా ఉన్నాయి; పరిస్థితులపై నివేదికలు పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.
  • కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద శ్రేణుల్లో చేరే స్థానిక యువకుల సంఖ్య ఒక అంకెకు (౧౦ కంటే తక్కువకు) తగ్గిందని పోలీసులు చెబుతున్నారు.
  • ఆరు రోజుల ఆపరేషన్‌ను మెహబూబా ముఫ్తీ సామూహిక శిక్షగా అభివర్ణించారు; అది పరాయీకరణ, ఆగ్రహాన్ని పెంచుతుందన్నారు. ఎన్‌సీ ప్రతినిధి ఇమ్రాన్ నబీ దార్, మొత్తం గ్రామాలను సుదీర్ఘ ఆంక్షల్లో ఉంచారని పేర్కొన్నారు.
  • ఒమర్ అబ్దుల్లా ప్రభుత్వానికి పోలీసులపై అధికార పరిధి లేదు; ప్రభుత్వం చేతులు కట్టేసినట్లుగా ఉంది.
  • ౨౦౨౪ శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఓటర్ల భారీ భాగస్వామ్యాన్ని, రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణ అంచనాకు ఆధారంగా ఉటంకించారు.
  • ఆపరేషన్ మంగళవారం ఏడవ రోజుకు చేరింది. స్థానికులను తనిఖీ చేయడం, ఇళ్ల గాలింపు, తోటల జల్లెడ సాగాయి; ముఖ్యంగా లారూ బైపాస్ ప్రాంతంలోని ఎన్‌కౌంటర్ స్థలం వద్ద. అన్ని ప్రవేశ, నిష్క్రమణ మార్గాలను మూసివేశారు.
  • ౨౨ ఏళ్ల ఎల్‌ఈటీ ఉగ్రవాది లతీఫ్ భట్ ఆ స్థలంలో చిక్కుకుని ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. మంగళవారం మధ్యాహ్నం ఆలస్యం వరకు కాల్పుల మార్పిడి నమోదు కాలేదు.
  • లభించిన మృతదేహం కుల్గామ్‌కు చెందిన బేకరీ పనివాడు ఉమర్ నిసార్ దార్‌ది. అతను నమోదిత ఉగ్రవాది కాదు; అఖ్రాన్ చెక్‌పోస్టు దాడి కోసం ౧౧ నవంబర్‌న భట్‌తో చేరి ఉంటాడని భద్రతా సంస్థలు అనుమానిస్తున్నాయి.
  • భద్రతా సంస్థలు విడుదల చేసిన సీసీటీవీ దృశ్యాల ప్రకారం, దార్, భట్ ౧౦, ౧౧ నవంబర్‌లలో కలిసి మీర్ బజార్, అఖ్రాన్, హబ్లిష్, కిలాంలలో "సంభావ్య లక్ష్యాలను" పరిశీలిస్తూ కనిపించారు.
  • సోమవారం లారూ ఎన్‌కౌంటర్ స్థలంలో దార్ చిక్కుకుని ఉండవచ్చని అనుమానిస్తున్నారు.
  • ఎన్‌సీకి చెందిన ఇమ్రాన్ నబీ దార్, తనిఖీలు నిర్వహించే హక్కు సంస్థలకు పూర్తిగా ఉందని, అయితే వృద్ధులతో సహా మొత్తం గ్రామాలను రోజుల తరబడి ఆంక్షల్లో ఉంచడం నివారించదగినదని అన్నారు.
  • అఖ్రాన్ నౌపోరాను దాదాపు సైనిక స్థావరంగా మార్చేశారని మెహబూబా ముఫ్తీ అన్నారు. గుర్తు తెలియని తీవ్రవాదుల కోసం, సంభావ్య భద్రతా వైఫల్యాల కోసం మొత్తం జనాభాను శిక్షించడం అన్యాయమని పేర్కొన్నారు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ ప్రకారం జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ గల కేంద్రపాలిత ప్రాంతం. కానీ "ప్రజా వ్యవస్థ", "పోలీసు" అంశాలు శాసనసభ శాసన పరిధికి వెలుపలే ఉన్నాయి. అందువల్ల ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి పోలీసులపై నియంత్రణ లేదు. అందుకే ఒమర్ అబ్దుల్లా ప్రభుత్వం చేతులు కట్టేసినట్లయిందని సంపాదకీయం పేర్కొంటోంది.
  • సంపాదకీయం భద్రత-విశ్వసనీయత మధ్య సంప్రదాయ వాదనను ముందుకు తెస్తుంది. కఠిన భద్రతా చర్యలు దాడులను, స్థానిక నియామకాలను తగ్గించగలవు. కానీ అవి స్థానిక ప్రజలను దూరం చేస్తే దీర్ఘకాలిక శాంతిని దెబ్బతీస్తాయి. రాజకీయ చొరవ, రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణ, పరస్పర పూరకంగా సాగే భద్రతా-రాజకీయ ప్రక్రియలను ఇది సాధనాలుగా సూచిస్తోంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: ఉగ్రవాదం, తిరుగుబాటు నిరోధక చర్యలు, భద్రతా బలగాల పాత్ర; జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ౨౦౧౯, రాష్ట్ర హోదా; జీఎస్౪ – భద్రతా ఆపరేషన్లలో అనుపాతికత మరియు మానవ హక్కులు.

నేపథ్యం

జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంత చట్రం

కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద నిరోధక ఆపరేషన్లు (వార్తల్లోని భావనలు)

అదనపు నేపథ్యం

  • రాష్ట్ర హోదా మరియు సుప్రీంకోర్టు: అధికరణ ౩౭౦ రద్దును సమర్థించిన ౨౦౨౩ డిసెంబర్ తీర్పులో, ౨౦౨౪ సెప్టెంబర్ ౩౦ నాటికి జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని, రాష్ట్ర హోదాను వీలైనంత త్వరగా పునరుద్ధరించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. పునరుద్ధరణపై (లద్దాఖ్ మినహా) సొలిసిటర్ జనరల్ ఇచ్చిన హామీపై ఆధారపడింది. ఎన్నికల ఆదేశం ౨౦౨౪లో నెరవేరింది; రాష్ట్ర హోదా ఇంకా "ఎంతో వాగ్దానం చేసినదే"గా మిగిలిందని మూల సంపాదకీయం వర్ణిస్తోంది.
  • రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణకు జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ను (అధికరణలు ౩-౪) సవరిస్తూ పార్లమెంటు కొత్త చట్టం చేయాల్సి ఉంటుంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • భద్రతా లాభాలు – పరాయీకరణ ముప్పు: "ఉక్కు హస్తం" విధానం దాడులను, స్థానిక నియామకాలను తగ్గించింది. వీధుల్లోని నిశ్శబ్దాన్ని శాంతిగా భ్రమించరాదని, పౌర ప్రాంతాల్లో కఠినమైన ఆపరేషన్లు కొత్త మానసిక గాయాలకు దారితీసే ప్రమాదం ఉందని సంపాదకీయం హెచ్చరిస్తోంది.
  • అనుపాతికత మరియు హక్కులు: మొత్తం గ్రామాలపై సుదీర్ఘ ఆంక్షలు (తనిఖీలు, ఇళ్ల గాలింపు, మార్గాల మూసివేత) "సామూహిక శిక్ష" ఆరోపణలకు దారితీస్తున్నాయి. ఉగ్రవాద నిరోధక ఆపరేషన్లు నిఘా ఆధారితంగా ఉండాలి, పౌరులపై భారాన్ని కనిష్ఠంగా ఉంచాలి. ఇది అధికరణ ౨౧తో, జీఎస్౪ అంశాలతో ముడిపడి ఉంది.
  • సమాఖ్య మరియు రాజ్యాంగ అంతరం: పోలీసు, ప్రజా వ్యవస్థ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ ద్వారా కేంద్రం చేతిలో ఉన్నందున, ఎన్నికైన ప్రభుత్వం ఓటర్లకు జవాబుదారీగా ఉన్నా నియంత్రణ లేకుండా ఉంది. రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణ వల్ల ౨౦౨౪లో తమ భాగస్వామ్యానికి విలువ ఉందనే నమ్మకం ఓటర్లకు కలుగుతుందని సంపాదకీయం అభిప్రాయం.
  • మారుతున్న ముప్పు తీరు: హైబ్రిడ్, స్థానిక నియామకాలు (ఏ జాబితాలోనూ లేని బేకరీ పనివాడి లాంటివారు), మెరుపుదాడి తరహా చెక్‌పోస్టు దాడులను సంఘటిత బృందాల కంటే ముందే అడ్డుకోవడం కష్టం. నిఘా, సమాజ విశ్వాసం రెండూ ముఖ్యం.
  • అస్పష్ట ఘటనలు: కిష్త్వార్ ఎస్‌పీఓల మరణాలపై బహిరంగంగా వివరణ లేదు. విశ్వాసం నిలుపుకోవడానికి పారదర్శకత అవసరమని సంపాదకీయం సూచిస్తోంది.
  • పరస్పర పూరకత: జమ్మూ కశ్మీర్ రాజకీయ వర్గం తన అధికారాన్ని స్థాపించుకునేలా చేయడం, పాకిస్థాన్ మద్దతుగల ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు భద్రతా సంస్థలకు వెసులుబాటు ఇవ్వడం పరస్పర విరుద్ధం కాదని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది.
  • రాజకీయ చొరవ: ఎంతో వాగ్దానం చేసిన రాష్ట్ర హోదాతో మొదలుపెట్టి, భాగస్వాములందరితో కేంద్రం చర్చలు జరపాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "జమ్మూ కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద ఘటనలు తగ్గడాన్ని శాంతిగా భావించరాదు. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో సాధారణ పరిస్థితిని నిలబెట్టడంలో భద్రతా ఆపరేషన్లను, రాజకీయ ప్రక్రియలను ఎలా పరస్పర పూరకంగా మార్చవచ్చో పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౩౭౦ రద్దు, అధికరణ ౩ (రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ), అధికరణ ౩౭౦పై సుప్రీంకోర్టు ౨౦౨౩ డిసెంబర్ తీర్పు
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: అధికరణలు ౨౩౯, ౨౩౯ఏ, ౨౩౯ఏఏ; ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరితో పోలిక
  • అంతర్గత భద్రత: హైబ్రిడ్ తీవ్రవాదం, ఓవర్ గ్రౌండ్ వర్కర్లు, ముట్టడి-గాలింపు ఆపరేషన్లు, సీఆర్‌పీఎఫ్/సైన్యం/జమ్మూ కశ్మీర్ పోలీసుల పాత్ర; పాకిస్థాన్ మద్దతుగల ఉగ్రవాదం
  • ప్రత్యేక పోలీసు అధికారులు; సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాల) చట్టం మరియు భద్రతా ఆపరేషన్లలో మానవ హక్కులు
  • సామాజిక పోలీసింగ్ మరియు విశ్వాస నిర్మాణ చర్యలు

అంశాలు: GS3రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

18 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో