ప్రచురణ:
మూలం: ది హిందూ, 18 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- మరణశిక్షపై ప్రపంచవ్యాప్త మారటోరియం ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా భారత్ ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఓటు వేసింది. ఇది భారత్ గతంలో తీసుకున్న వైఖరికి అనుగుణంగానే ఉంది.
- మరణశిక్షను కొనసాగించడం న్యాయపరమైన రక్షణలతో కూడిన సార్వభౌమ నిర్ణయమని భారత్ సమర్థించుకుంటోంది. ఆ రక్షణలు ఆచరణలో పనిచేయడం లేదని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. ఉరిశిక్షల అమలును అధికారికంగా నిలిపివేయాలని, మరణశిక్ష చట్టాలను సమీక్షించాలని కోరుతోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౨౧ (జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ) మరణశిక్షపై పరిమితులకు రాజ్యాంగ ఆధారం. అధికరణలు ౭౨, ౧౬౧ రాష్ట్రపతికి, గవర్నర్లకు క్షమాభిక్ష అధికారాలను ఇస్తాయి.
- "అరుదైన వాటిలోకెల్లా అరుదైన" సిద్ధాంతం: బచన్ సింగ్ వర్సెస్ పంజాబ్ రాష్ట్రం (౧౯౮౦).
- భారత న్యాయ కమిషన్ ౨౬౨వ నివేదిక (౨౦౧౫), న్యాయమూర్తి ఎ.పి. షా నేతృత్వంలో: ఉగ్రవాదం, యుద్ధం చేయడం తప్ప మిగతా అన్ని నేరాలకు మరణశిక్షను రద్దు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది.
- భారతీయ న్యాయ సంహిత (బీఎన్ఎస్) కింద మరణశిక్ష విధించదగిన నేరాల సంఖ్యను పార్లమెంటు పెంచింది.
- సెషన్స్ కోర్టుల మరణశిక్షలకు హైకోర్టు ధ్రువీకరణ అవసరం.
- మరణశిక్ష ఖైదీలను సుప్రీంకోర్టు విడుదల చేసిన (౨౦౧౬–౨౦౨౫) అంశంలో సంపాదకీయం ఉదహరించిన ఆధారం ప్రాజెక్ట్ ౩౯ఎ.
గణాంకాలు, వివరాలు
- భారత్ చివరిసారిగా ౨౦౨౦లో దోషులకు ఉరిశిక్ష అమలు చేసింది (ఢిల్లీ సామూహిక అత్యాచారం, హత్య కేసు).
- ౨౦౨౫ డిసెంబర్ ౩౧ నాటికి ౫౭౪ మంది మరణశిక్ష ఖైదీలుగా ఉన్నారు. ఇది ౨౦౧౬ తర్వాత అత్యధికం. దీనికి కారణం విచారణ కోర్టుల తీర్పులేనని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
- ప్రాజెక్ట్ ౩౯ఎ ప్రకారం, ౨౦౧౬–౨౦౨౫ మధ్య సుప్రీంకోర్టు ౩౮ మందిని మరణశిక్ష ఖైదు నుంచి విడుదల చేసింది. వారు సగటున ఎనిమిదేళ్లు అక్కడ గడిపారు. కొందరు రెండు దశాబ్దాలకు పైగా అనుభవించారు.
- సంపాదకీయం ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టు మరణశిక్షను క్రమంగా మరింతగా పరిమితం చేస్తోంది.
- ప్రపంచంలో భారత్ కంటే ఎక్కువ మందికి ఉరిశిక్ష అమలు చేసేవి కొద్ది దేశాలే.
- ఉదహరించిన పరిశోధనలలో యావజ్జీవ ఖైదుతో పోలిస్తే అదనపు నిరోధక ప్రభావానికి ఎలాంటి ఆధారం కనిపించలేదు.
- ౨౦౧౫ న్యాయ కమిషన్ నివేదిక (న్యాయమూర్తి ఎ.పి. షా) మరణశిక్ష "రాజ్యాంగబద్ధంగా చెల్లుబాటయ్యే ఏ శిక్షా లక్ష్యాన్నీ సాధించడంలో విఫలమవుతోంది" అని పేర్కొంది. ఉగ్రవాదం, యుద్ధం చేయడం తప్ప మిగతా అన్ని నేరాలకు రద్దును సిఫార్సు చేసింది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- మరణశిక్ష అనేది జీవించే హక్కు (అధికరణ ౨౧), శిక్షా చట్టం (భారతీయ శిక్షాస్మృతి, ఇప్పుడు భారతీయ న్యాయ సంహిత), కార్యనిర్వాహక క్షమాభిక్ష అధికారాలు కలిసే చోట ఉంది. సుప్రీంకోర్టు దీన్ని "అరుదైన వాటిలోకెల్లా అరుదైన" కేసులలో మాత్రమే అనుమతిస్తుంది. సెషన్స్ కోర్టులు విధించిన మరణశిక్షలను హైకోర్టు ధ్రువీకరించాలని కూడా నిర్దేశిస్తుంది.
- లోపం లేని ప్రక్రియ అసాధ్యమన్నదే సంపాదకీయ వాదన. లోపభూయిష్ఠ సాక్ష్యాలు, తప్పుడు సాక్ష్యం, సమర్థుడైన న్యాయవాది అందుబాటులో అసమానత వంటివి తప్పు లేదా అసంగత ఫలితాలకు దారితీస్తాయి. పైగా ఈ శిక్షను వెనక్కి తీసుకోలేము.
- అంతర్జాతీయంగా భారత్ చెప్పే వైఖరి ఇది: ప్రతి దేశానికి తన న్యాయవ్యవస్థను, శిక్షలను నిర్ణయించుకునే సార్వభౌమ హక్కు ఉంది. మరణశిక్షను అంతర్జాతీయ చట్టం నిషేధించలేదు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: న్యాయవ్యవస్థ, హక్కులు (అధికరణ ౨౧), కార్యనిర్వాహక క్షమాభిక్ష (అధికరణలు ౭౨/౧౬౧); జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: అంతర్జాతీయ సంస్థలలో (ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సభ) భారత్ వైఖరులు; జీఎస్౨/జీఎస్౪ – నేర న్యాయ సంస్కరణలు, శిక్ష నైతికత.
నేపథ్యం
భారత్లో మరణశిక్ష చట్రం
ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సభ మారటోరియం తీర్మానం
భారత న్యాయ కమిషన్, మరణశిక్ష
అదనపు నేపథ్యం
- మారటోరియంపై ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సభ తీర్మానం (ఎ/ఆర్ఇఎస్/౭౯/౧౭౯) ౨౦౨౪ డిసెంబర్ ౧౭న ఆమోదం పొందింది. అనుకూలంగా ౧౩౦ ఓట్లు, వ్యతిరేకంగా ౩౨, తటస్థంగా ౨౨ వచ్చాయి.
- ౨౦౨౨లో మారటోరియం ముసాయిదాను మూడో కమిటీ ఆమోదించింది. అనుకూలంగా ౧౨౬, వ్యతిరేకంగా ౩౭ ఓట్లు వచ్చాయి, ౨౪ మంది తటస్థంగా ఉన్నారు. భారత్ వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది.
- మరణశిక్షలను ఉన్నత న్యాయస్థానం ధ్రువీకరించాలని, నిందితుడు ఉన్నత న్యాయస్థానానికి లేదా సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేసుకోవచ్చని కూడా భారత్ ఐక్యరాజ్యసమితికి తెలిపింది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సార్వభౌమత్వం – అంతర్జాతీయ ప్రమాణం: భారత్ ఐక్యరాజ్యసమితి ఓటు తన న్యాయవ్యవస్థను నిర్ణయించుకునే హక్కుపై ఆధారపడింది. న్యాయపరమైన ఉరిశిక్షలకు, న్యాయేతర హత్యలకు మధ్య తేడా చూపడంలోని చట్టబద్ధతను సంపాదకీయం అంగీకరిస్తుంది. అయితే ఉరిశిక్ష ఎదుర్కొనేవారికి న్యాయ ప్రక్రియ రక్షణ ఇస్తుందన్న వాదన బలహీనమని భావిస్తుంది.
- వ్యవస్థ లోపభూయిష్ఠత:
- లోపభూయిష్ఠ సాక్ష్యాలు, తప్పుడు సాక్ష్యం, సమర్థ న్యాయ ప్రాతినిధ్యం అందుబాటులో అసమానత — ఇవన్నీ ఫలితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
- సుప్రీంకోర్టు ౩౮ మందిని (౨౦౧౬–౨౦౨౫) సగటున ఎనిమిదేళ్ల తర్వాత మరణశిక్ష ఖైదు నుంచి విడుదల చేయడం విచారణ కోర్టు తప్పులు పట్టుబడుతున్నాయని చూపుతుంది. కానీ సుదీర్ఘ వేదన తర్వాతే అది జరుగుతోంది.
- విచారణ కోర్టులు ఇప్పటికీ ఈ శిక్షను విధిస్తున్నాయి. అందుకే మరణశిక్ష ఖైదీల సంఖ్య ౨౦౧౬ తర్వాత అత్యధికంగా (౫౭౪) ఉంది.
- శిక్షాపరమైన ప్రజాకర్షణ: లైంగిక హింసపై ఆగ్రహం తర్వాత ప్రత్యేకించి, భారతీయ న్యాయ సంహిత కింద పార్లమెంటు మరణశిక్ష నేరాలను విస్తరించింది. ఇది ప్రజాగ్రహానికి స్పందన మాత్రమే అని సంపాదకీయం అంటుంది. బలహీనమైన పోలీసింగ్, తక్కువ శిక్షా రేట్లను ఇది సరిదిద్దదు. నిజానికి నిరోధక శక్తిని బలహీనపరిచేవి అవే.
- హింస తీవ్రత పెరిగే ప్రమాదం: ప్రాణాపాయం లేని నేరాలకు అత్యంత కఠిన శిక్షలు విధిస్తే నేరస్థులు హింసను పెంచే అవకాశముందని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. సాక్షులను చంపడం కూడా అందులో ఉంది.
- ముందుకు మార్గం (సంపాదకీయం):
- ఉరిశిక్షల అమలును అధికారికంగా నిలిపివేయాలి. శిక్షా చట్టాలను, మరణశిక్ష ఖైదీల పట్ల వ్యవహారాన్ని సమీక్షించడానికి కమిషన్ను నియమించాలి.
- ఉద్దేశపూర్వక హత్య లేని నేరాలను ఈ శిక్ష నుంచి మినహాయించాలి.
- దర్యాప్తు, ప్రాసిక్యూషన్, న్యాయ సహాయాన్ని మెరుగుపరుస్తూ చట్టంలో రద్దు చేయాలి.
- ప్రతి దృక్కోణం: నిరోధక శక్తి కోసం, ఉగ్రవాదం, అత్యంత క్రూర నేరాలపై ప్రజాభిప్రాయం కోసం శిక్షను కొనసాగించాలని దాని మద్దతుదారులు వాదిస్తారు. ౨౦౧౫ న్యాయ కమిషన్ కూడా తన రద్దు సిఫార్సు నుంచి ఉగ్రవాదం, యుద్ధం చేయడాన్ని బయట ఉంచింది.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "న్యాయపరమైన రక్షణలను సాకుగా చూపుతూ భారత్ మరణశిక్షను కొనసాగిస్తోంది, ఐక్యరాజ్యసమితి మారటోరియంను వ్యతిరేకిస్తోంది. మరణశిక్షల తాజా ధోరణులు, న్యాయ కమిషన్ సిఫార్సుల ఆధారంగా ఈ రక్షణలు సరిపోతాయో లేదో విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- క్షమాభిక్ష పిటిషన్లు: అధికరణలు ౭౨/౧౬౧, జాప్యం, క్షమాభిక్షపై సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు
- అధికరణ ౨౧ న్యాయశాస్త్రం; పౌర, రాజకీయ హక్కుల అంతర్జాతీయ ఒడంబడిక (ఐసీసీపీఆర్), దాని రెండో ఐచ్ఛిక ప్రోటోకాల్
- పోలీసు సంస్కరణలు, సాక్షుల రక్షణ, న్యాయ సహాయం (జాతీయ న్యాయ సేవల ప్రాధికార సంస్థ (నల్సా) / న్యాయ సేవల ప్రాధికార సంస్థల చట్టం)
- భారతీయ న్యాయ సంహిత, నేర చట్టాల సమగ్ర మార్పు; శిక్షాపరమైన ప్రజాకర్షణ
- భారత న్యాయ కమిషన్: విధులు, నివేదికలు
అంశాలు: GS2రాజనీతి
18 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో