తక్కువ కర్బన పారిశ్రామిక పరివర్తనను వేగవంతం చేసేందుకు కాప్31లో లీడ్ఐటీ 3.0ను ప్రారంభించిన భారత్, స్వీడన్; లీడ్ఐటీలో కొత్త సభ్య దేశంగా చేరిన బ్రెజిల్
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
కాప్౩౧ (అంటాల్యా)లో జరిగిన పారిశ్రామిక నాయకుల రౌండ్టేబుల్ సమావేశంలో పర్యావరణ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ పరిశ్రమ పరివర్తన నాయకత్వ బృందం (లీడ్ఐటీ) మూడో దశ అయిన లీడ్ఐటీ ౩.౦ను ప్రకటించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- లీడ్ఐటీ = పరిశ్రమ పరివర్తన నాయకత్వ బృందం; ౨౦౧౯లో ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ కార్యాచరణ శిఖరాగ్ర సదస్సులో భారత్, స్వీడన్ ప్రారంభించాయి; ప్రపంచ ఆర్థిక వేదిక మద్దతు ఉంది. సచివాలయం: స్టాక్హోమ్ పర్యావరణ సంస్థ.
- లక్ష్యం: ౨౦౫౦ నాటికి నికర శూన్య పరిశ్రమ. రంగాలు: ఉక్కు, సిమెంటు, భారీ రవాణా (అల్యూమినియం, ఇతరాలు కూడా).
- భారత్–స్వీడన్ పరిశ్రమ పరివర్తన భాగస్వామ్యం: ౨వ దశలో ఉక్కు, సిమెంటు రంగాలలో పదకొండు ప్రాథమిక పైలట్ ప్రాజెక్టులు రూపొందాయి.
- పేర్కొన్న సాంకేతికతలు: హైడ్రోజన్ ఆధారిత ఇనుము తయారీ, పారిశ్రామిక వేడి విద్యుదీకరణ, కార్బన్ సంగ్రహణ, వినియోగం (సీసీయూ), క్లింకర్ ప్రత్యామ్నాయం, పారిశ్రామిక వృత్తాకార విధానం, సిమెంటు డిమాండ్ను తగ్గించడానికి కృత్రిమ మేధ.
- క్లైమేట్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్ (సీఐఎఫ్): దీని కింద దక్షిణాఫ్రికా పెట్టుబడి ప్రణాళికకు లీడ్ఐటీ మద్దతిచ్చింది. తక్కువ కార్బన్ సిమెంటుపై ఇథియోపియా భాగస్వామ్యానికి కూడా మద్దతు లభించింది.
- బ్రెజిల్ లీడ్ఐటీలో కొత్త సభ్య దేశం (అది బెలెమ్లో కాప్౩౦కు ఆతిథ్యమిచ్చింది).
- "అమలు కాప్" అనేది కాప్౩౧ అధ్యక్ష బృందం ఇచ్చిన పేరు.
గణాంకాలు, వివరాలు
- లీడ్ఐటీ ౩.౦ కాలం ౨౦౨౭–౨౦౩౦. దీని మూడు ప్రాధాన్యతలు:
- పారిశ్రామిక ప్రాజెక్టుల ద్వారా సాంకేతికత అభివృద్ధి, వ్యాప్తి
- మూలధన సమీకరణ, రిస్క్ తగ్గింపు
- కార్బన్ మార్కెట్లు, శ్రామికశక్తి పరివర్తనతో సహా సామర్థ్య నిర్మాణం, విధాన మద్దతు
- ఉక్కు, సిమెంటు, రవాణా ప్రధాన రంగాలుగా కొనసాగుతాయి; కొత్త రంగాలు, సాంకేతికతలకు వేదిక తెరిచి ఉంటుంది.
- సభ్యత్వం: ౨౦ దేశాలు, ౩౩ కంపెనీలు.
- భారత్ చేస్తున్న వాదనలు:
- ౨౦౦౫ నుంచి ౨౦౨౨ మధ్య ఉద్గార తీవ్రతలో ౩౭.౩౮% తగ్గుదల
- లక్ష్యానికి ఐదేళ్ల ముందే శిలాజేతర స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యం ౫౦%కు చేరడం
- అదనపు అటవీ కార్బన్ శోషక సామర్థ్యం సుమారు ౨.౪౪ బిలియన్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ సమానం
- రౌండ్టేబుల్ పాల్గొన్నవారు: భూపేందర్ యాదవ్, హెలీనా డిర్సెన్ (స్వీడన్), సెల్విన్ హార్ట్ (ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ కార్యాచరణ ప్రత్యేక సలహాదారు, సహాయ ప్రధాన కార్యదర్శి). తగ్గించడం కష్టమైన రంగాలపై భారత్ చేస్తున్న కృషిని హార్ట్, యూరోపియన్ యూనియన్ ప్రశంసించాయి.
- భౌగోళిక రాజకీయ సంఘర్షణలు, అస్థిర ఇంధన మార్కెట్లు, పరస్పర పోటీ అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలు మరింత సహకారానికి కారణాలని మంత్రి పేర్కొన్నారు.
- సీఐఎఫ్ కింద దక్షిణాఫ్రికా పెట్టుబడి ప్రణాళికకు, తక్కువ కార్బన్ సిమెంటుపై ఇథియోపియా భాగస్వామ్యానికి లీడ్ఐటీ మద్దతిచ్చింది. సాధ్యాసాధ్య అధ్యయనాల నుంచి పైలట్లు, ప్రదర్శన, పునరావృతం వైపు సాగాలనేది పిలుపు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- తగ్గించడం కష్టమైన రంగాలు: ఉక్కు, సిమెంటు, భారీ రవాణా రంగాలు అధిక ఉష్ణోగ్రత వేడి, ప్రక్రియ ఉద్గారాలపై ఆధారపడతాయి. కేవలం విద్యుత్తుకు మారడంతో వీటిని తగ్గించలేము. వీటికి కొత్త సాంకేతికతలు (హైడ్రోజన్ ఆధారిత ఇనుము తయారీ, వేడి విద్యుదీకరణ, కార్బన్ సంగ్రహణ, వినియోగం), అలాగే ఆర్థిక, విధాన మద్దతు అవసరం.
- అభివృద్ధి – కార్బన్ తగ్గింపు: పేదరిక నిర్మూలన, ఇంధన లభ్యత, ఉద్యోగాలు, మౌలిక సదుపాయాలు అనే భారత ప్రాధాన్యతలు తక్కువ కార్బన్ లక్ష్యాలతో పాటు ముందుకు సాగాలని మంత్రి నొక్కిచెప్పారు. ఇది "ఉమ్మడి కానీ భిన్నమైన బాధ్యతలు" విధానాన్ని, న్యాయమైన పరివర్తన సూత్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. పరివర్తన కార్మికులకు, సమాజాలకు, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలకు అవకాశాలు కల్పించాలి.
- స్వచ్ఛంద కూటములు: లీడ్ఐటీ పారిస్ ఒప్పందంలోని సహకార స్ఫూర్తి కింద పనిచేసే ప్రభుత్వ–ప్రైవేటు స్వచ్ఛంద వేదిక. ఇది ఒప్పందం కాదు, బంధనాత్మక లక్ష్యాలను విధించదు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ — పర్యావరణం: వాతావరణ మార్పు నివారణ, పరిరక్షణ; జీఎస్౩ — ఆర్థిక వ్యవస్థ: పారిశ్రామిక విధానం, పెట్టుబడి; జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంస్థలు, సమూహాలు, ఒప్పందాలు.
నేపథ్యం
పరిశ్రమ పరివర్తన నాయకత్వ బృందం (లీడ్ఐటీ)
అదనపు నేపథ్యం
- సభ్యత్వ పెరుగుదల: ౨౦౨౩లో కాప్౨౮లో లీడ్ఐటీ ౨.౦ ప్రారంభమైన సమయంలో బృందంలో ౧౮ సభ్య దేశాలు, ౨౦ కంపెనీలు ఉన్నట్లు నివేదికలు తెలిపాయి. ఇప్పుడు వ్యాసం ౨౦ దేశాలు, ౩౩ కంపెనీలు అని పేర్కొంటోంది.
- దశ ౨.౦ కాలరేఖ: లీడ్ఐటీ ౨.౦ను ప్రధాని మోదీ, స్వీడన్ ప్రధాని ఉల్ఫ్ క్రిస్టర్సన్ కాప్౨౮ (దుబాయ్)లో ౨౦౨౪–౨౬ కాలానికి కలిసి ప్రారంభించారు. దశ ౩.౦ (౨౦౨౭–౨౦౩౦) వెంటనే దానిని అనుసరిస్తుంది.
- కాప్౩౧ నేపథ్యం: కాప్౩౧ అధ్యక్ష పదవి టుర్కియే వద్ద ఉంది; చర్చల పర్యవేక్షణ ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన క్రిస్ బోవెన్ చేతిలో ఉంది. అధ్యక్ష బృందం దీనిని "అమలు కాప్"గా అభివర్ణించింది. లీడ్ఐటీ ౩.౦ను పరిచయం చేయడానికి మంత్రి ఇదే చట్రాన్ని వాడారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- మాటల నుంచి ప్రాజెక్టుల వైపు: రెండో దశలో ప్రాథమిక పైలట్ ప్రాజెక్టులు రూపొందాయి. మూడో దశ విస్తరణ, ఆర్థిక సహాయం, ఫలితాలను స్పష్టంగా లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. నిధులు పొందగల ప్రాజెక్టుల వరుస, రిస్క్ తగ్గింపు సాధనాలు, సాంకేతికత అమలు వేగం ప్రధాన పరీక్షలు.
- ఆర్థిక, సాంకేతిక అంతరం: రెండో ప్రాధాన్యత అయిన మూలధన సమీకరణ, రిస్క్ తగ్గింపు, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలలో తొలి తరహా కర్మాగారాలకు నిధులు సమకూర్చడంలోని కష్టాన్ని నేరుగా పరిష్కరిస్తుంది. మూడో ప్రాధాన్యత కార్బన్ మార్కెట్లు, శ్రామికశక్తి పరివర్తనను జోడిస్తుంది.
- గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వం: బ్రెజిల్ చేరిక దక్షిణ–దక్షిణ సహకారాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. భారత్ లీడ్ఐటీని (అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థ అయిన) స్వీడన్తో కలిసి సహ-స్థాపించింది; ఈ వేదిక దక్షిణాఫ్రికా, ఇథియోపియా వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో పనులకు మద్దతిచ్చింది.
- అభివృద్ధి – కార్బన్ తగ్గింపు సమతుల్యత: పేదరిక నిర్మూలన, ఇంధన లభ్యత, ఉద్యోగాలు, మౌలిక సదుపాయాలు తక్కువ కార్బన్ వృద్ధితో పాటు ముందుకు సాగాలి. ఉక్కు, సిమెంటు మౌలిక సదుపాయాలకు వెన్నెముక కాబట్టి వాటి కార్బన్ తగ్గింపు ఈ సమతుల్యతకు కీలకం.
- విశ్వసనీయత సూచికలు: తన నాయకత్వ వాదనకు బలంగా భారత్ ఉద్గార తీవ్రత (౨౦౦౫–౨౨ మధ్య −౩౭.౩౮%), ముందే సాధించిన ౫౦% శిలాజేతర సామర్థ్యం, ౨.౪౪ బిలియన్ టన్నుల అటవీ శోషక సామర్థ్యాన్ని ప్రస్తావిస్తోంది. ప్రధాన కొలమానం ఉద్గార తీవ్రత అని, మొత్తం ఉద్గారాలు కాదని గమనించాలి.
- పరిమితులు: లీడ్ఐటీ స్వచ్ఛందమైనది, బంధనాత్మకం కానిది; విజయం ప్రైవేటు నిబద్ధత, ఆర్థిక ప్రవాహాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జాతీయ నియంత్రణ, కార్బన్ ధరల నిర్ణయంతో పాటు కూటములు కూడా ఒక సాధనం మాత్రమే.
- ముందుకు సాగే మార్గం: పారిశ్రామిక పరివర్తన భాగస్వామ్యాలను నిర్మించడం, లీడ్ఐటీ ప్రాజెక్టులను కార్బన్ మార్కెట్ రూపకల్పనతో అనుసంధానించడం, కార్మికులకు నైపుణ్యాభివృద్ధి, న్యాయమైన పరివర్తనను ప్రణాళిక చేయడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "పారిస్ ఒప్పంద లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి తగ్గించడం కష్టమైన పారిశ్రామిక రంగాల కార్బన్ తగ్గింపు కీలకం. సవాళ్లను చర్చించండి; భారత్కు, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు మద్దతు ఇవ్వడంలో పరిశ్రమ పరివర్తన నాయకత్వ బృందం (లీడ్ఐటీ) వంటి కార్యక్రమాల పాత్రను మూల్యాంకనం చేయండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పారిస్ ఒప్పందం, జాతీయ నిర్ణీత తోడ్పాటులు, భారత నికర శూన్య నిబద్ధత; ఉమ్మడి కానీ భిన్నమైన బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలు; న్యాయమైన పరివర్తన
- హరిత హైడ్రోజన్ మిషన్; కార్బన్ మార్కెట్లు (కార్బన్ క్రెడిట్ ట్రేడింగ్ పథకం); యూరోపియన్ యూనియన్ కార్బన్ సరిహద్దు సర్దుబాటు యంత్రాంగం
- వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం (క్లైమేట్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్, హరిత వాతావరణ నిధి); భారత్ నాయకత్వంలోని మరో కూటమిగా అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి
- కాప్౩౧ సహ-అధ్యక్ష నమూనా (టుర్కియే ఆతిథ్యం ఇస్తుంది; ఆస్ట్రేలియా చర్చలకు అధ్యక్షత వహిస్తుంది), "అమలు కాప్" చట్రం
అంశాలు: GS3
17 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో