BrainParrot

రబీ ౨౦౨౬-౨౭ కోసం పోషక ఆధారిత సబ్సిడీ రేట్లు

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౧న ప్రభుత్వం రబీ ౨౦౨౬-౨౭ కోసం ఫాస్ఫాటిక్ మరియు పొటాసిక్ (పీ అండ్ కే) ఎరువులకు ఎన్‌బీఎస్ రేట్లను ఆమోదించింది. ఇవి ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧ నుంచి ౨౦౨౭ మార్చి ౩౧ వరకు వర్తిస్తాయి. ఎరువులు, ఇన్‌పుట్‌ల అంతర్జాతీయ ధరల్లో ఇటీవలి ధోరణులను ఈ ఆమోదానికి కారణంగా పేర్కొన్నారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — ఆర్థిక వ్యవస్థ (వ్యవసాయం: ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీలు, ఎరువుల విధానం)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎన్‌బీఎస్ పథకం: ౨౦౧౦ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి అమల్లో ఉంది. ఫాస్ఫాటిక్, పొటాసిక్ ఎరువులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
  • పరిధిలోని పోషకాలు: నత్రజని (ఎన్), భాస్వరం (పీ), పొటాషియం (కే), సల్ఫర్ (ఎస్).
  • రేట్లను ఏడాదికి రెండుసార్లు, ఖరీఫ్, రబీ సీజన్లకు నిర్ణయిస్తారు. ఇవి ౨౮ రకాల పీ అండ్ కే ఎరువులకు వర్తిస్తాయి.
  • పీ అండ్ కే రంగం: నియంత్రణ రహితం. కంపెనీలు ఎంఆర్‌పీని "సహేతుక స్థాయిల్లో" నిర్ణయిస్తాయి, ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణకు లోబడి.
  • రబీ ౨౦౨౬-౨౭ రేట్లు: ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౧న ఆమోదం, ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧ నుంచి ౨౦౨౭ మార్చి ౩౧ వరకు వర్తింపు.
  • సాధారణ ఎన్‌బీఎస్‌కు అదనంగా డీఏపీపై బస్తాకు స్థిరంగా ₹౧,౩౫౦ ప్రత్యేక నిబంధన కొనసాగుతోంది. ఇది ఇప్పుడు దేశీయ, దిగుమతి టీఎస్‌పీకి, దిగుమతి ఎంఏపీకి కూడా విస్తరించింది.
  • ఎస్‌ఎస్‌పీపై రవాణా రాయితీ కొనసాగుతోంది. ఇది ఎస్‌ఎస్‌పీని డీఏపీకి అందుబాటు ధరలోని ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • దిగుమతి చేసిన, దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేసిన అమ్మోనియం సల్ఫేట్‌పై సబ్సిడీ కొనసాగుతోంది.
  • సల్ఫర్ ప్యాకేజీ: సల్ఫర్, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం దేశీయ తయారీదారులకు మాత్రమే ప్రత్యేకంగా ఇచ్చే మద్దతు.
  • యూరియా ఎన్‌బీఎస్ పరిధిలో లేదు, చట్టబద్ధంగా నోటిఫై చేసిన ఎంఆర్‌పీకి అమ్ముతారు.
  • మొలాసిస్ నుంచి పొందిన పొటాష్ (పీడీఎం) ౨౦౨౧ అక్టోబర్ ౧౩ నుంచి ఎన్‌బీఎస్ కింద ఉంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • రబీ ౨౦౨౬-౨౭ తాత్కాలిక వ్యయం: ₹౬౨,౩౭౦.౦౨ కోట్లు. ఇది రబీ ౨౦౨౫-౨౬ వ్యయమైన ₹౩౭,౯౫౨.౨౯ కోట్ల కంటే ౬౪% కంటే ఎక్కువ. పెరుగుదల సుమారు ₹౨౪,౪౧౮ కోట్లు (రెండు గణాంకాల నుంచి లెక్కించినది).
  • చెల్లింపులు: ౨౦౨౨-౨౩ నుంచి ౨౦౨౫-౨౬ మధ్య ఎన్‌బీఎస్ కింద దేశీయ, దిగుమతి పీ అండ్ కే ఎరువులపై ₹౨.౭౯ లక్షల కోట్లకు పైగా చెల్లించారు.
  • ప్రధాన ఎరువుల నిల్వలు: ౧౭౩.౪౬ లక్షల టన్నులు (౨౦౨౫ నవంబర్ ౧౦) నుంచి ౨౩౫.౨౧ లక్షల టన్నులకు (౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౦) పెరిగాయి, అంటే సుమారు ౩౫.౬% అధికం.
  • వ్యాసం పాఠంలో ఇవ్వలేదు: ప్రతి పోషకానికి రేట్ల పట్టిక, సల్ఫర్ ప్యాకేజీ వివరణాత్మక నిబంధనలు. వీటిలో ఏదీ ఉటంకించలేము.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • కేంద్ర బడ్జెట్‌లోని సబ్సిడీ బిల్లులో ఎరువుల సబ్సిడీ ప్రధాన భాగం.
  • రెండు విధానాలు వేర్వేరు. యూరియా చట్టబద్ధమైన గరిష్ఠ చిల్లర ధర (ఎంఆర్‌పీ) వ్యవస్థలో ఉంది. పీ అండ్ కే ఎరువులు ఎన్‌బీఎస్ కింద ఉన్నాయి. వీటిలో సబ్సిడీ ప్రతి పోషకానికి నిర్ణీత మొత్తం, ఎంఆర్‌పీని కంపెనీలు నిర్ణయిస్తాయి.
  • సబ్సిడీని పోషక పదార్థంతో అనుసంధానించడం చౌకైన నత్రజని అతి వినియోగాన్ని సరిచేయడానికి ఉద్దేశించింది. భూసార పరీక్ష ఆధారిత సమతుల్య పోషణ వ్యవసాయపరమైన లక్ష్యం.
  • రైతులకు అందుబాటు ధర, ద్రవ్య వ్యయం, దిగుమతులపై ఆధారపడటం, భూసార ఆరోగ్యం మధ్య రాజీ ఉంటుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: వ్యవసాయం – ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీలు, ఎరువుల ధరల నిర్ణయం, ఆహార భద్రత; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: వనరుల సమీకరణ మరియు సబ్సిడీలు (ద్రవ్యపరమైన ప్రభావాలు)

నేపథ్యం

పోషక ఆధారిత సబ్సిడీ (ఎన్‌బీఎస్) పథకం

అదనపు నేపథ్యం

  • యూరియా ఎన్‌బీఎస్ పరిధిలో లేదు. యూరియాను చట్టబద్ధంగా నోటిఫై చేసిన ఎంఆర్‌పీకి అమ్ముతారు. పీఐబీ ప్రకారం ౪౫ కిలోల బస్తా ధర ₹౨౪౨ (వేప పూత ఛార్జీలు, పన్నులు కాకుండా), ౨౦౧౮ మార్చి నుంచి మారలేదు.
  • గత ఎన్‌బీఎస్ వ్యయాలు. రబీ ౨౦౨౪ అవసరం సుమారు ₹౨౪,౪౭౫.౫౩ కోట్లు. ఖరీఫ్ ౨౦౨౫ అవసరం సుమారు ₹౩౭,౨౧౬.౧౫ కోట్లు. రబీ ౨౦౨౫-౨౬ అవసరం సుమారు ₹౩౭,౯౫౨.౨౯ కోట్లు. ఖరీఫ్ ౨౦౨౬ రేట్లను ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౮న, ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి సెప్టెంబర్ ౩౦ వరకు వర్తించేలా ఆమోదించారు. తాత్కాలిక అవసరం సుమారు ₹౪౧,౫౩౩.౮౧ కోట్లు.
  • గత డీఏపీ ప్యాకేజీ. ౨౦౨౪-౨౫లో ఎన్‌బీఎస్ రేట్లకు అదనంగా డీఏపీపై ఒకసారి ఇచ్చే ప్రత్యేక ప్యాకేజీని మెట్రిక్ టన్నుకు ₹౩,౫౦౦ చొప్పున, వాస్తవ పీఓఎస్ అమ్మకాల ఆధారంగా, ౨౦౨౪ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి డిసెంబర్ ౩౧ వరకు ఆమోదించారు. మంత్రివర్గం దీనిని ౨౦౨౫ జనవరి ౧ నుంచి తదుపరి ఉత్తర్వుల వరకు పొడిగించింది.
  • గత ఎన్‌బీఎస్ అనుబంధ చర్యలు. మొలాసిస్ నుంచి పొందిన పొటాష్‌ను (౧౦౦% దేశీయం) ౨౦౨౧ అక్టోబర్ ౧౩ నుంచి ఎన్‌బీఎస్ కిందకు తెచ్చారు. ఎస్‌ఎస్‌పీ రవాణా రాయితీ ఖరీఫ్ ౨౦౨౨ నుంచి వర్తిస్తోంది.
  • ఉత్పత్తి ధోరణి. పీ అండ్ కే ఉత్పత్తి ౨౦౧౪-౧౫లో ౧౫౯.౫౪ లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల నుంచి ౨౦౨౩-౨౪లో ౧౮౨.౮౫ లక్షల మెట్రిక్ టన్నులకు పెరిగింది.
  • అనుబంధ పథకం. పీఎం-ప్రణామ్ రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. వినియోగాన్ని తగ్గించే రాష్ట్రాలకు ప్రోత్సాహకాలు ఇస్తుంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ద్రవ్య భారం: ఆమోదించిన వ్యయం గత రబీ కంటే సుమారు ₹౨౪,౪౧౮ కోట్లు అధికం. ఎరువులు, ఇన్‌పుట్‌ల అంతర్జాతీయ ధరల ధోరణులను ప్రభుత్వం కారణంగా చూపింది. ఇది సబ్సిడీ బిల్లును ప్రపంచ వస్తు ధరలతో, దిగుమతులపై ఆధారపడటంతో ముడిపెడుతుంది.
  • ధర మద్దతు సాధనాలు:
  • ప్రత్యేక నిబంధనలు (డీఏపీకి బస్తాకు స్థిరంగా ₹౧,౩౫౦, టీఎస్‌పీ, ఎంఏపీ, అమ్మోనియం సల్ఫేట్) ఎన్‌బీఎస్‌కు అదనంగా ఉన్నాయి.
  • ఎస్‌ఎస్‌పీ రవాణా రాయితీ రైతులను డీఏపీ నుంచి దేశీయంగా తయారైన ప్రత్యామ్నాయం వైపు మళ్లించడానికి ఉద్దేశించింది.
  • సల్ఫర్ ప్యాకేజీ సల్ఫర్, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం దేశీయ తయారీదారులకు మాత్రమే ప్రత్యేకంగా మద్దతు ఇస్తుంది.
  • ఇవన్నీ కలిసి ఎన్‌బీఎస్‌ను పోషక సమతుల్యతతో పాటు దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయానికీ ఉపయోగిస్తున్నట్లు చూపిస్తాయి.
  • లభ్యతకు నిదర్శనం: నిల్వలు ఏడాదికేడాది సుమారు ౩౫.౬% అధికంగా ఉన్నాయి. నాలుగేళ్లలో చెల్లించిన ₹౨.౭౯ లక్షల కోట్లు అమలుకు ప్రభుత్వం చూపే సాక్ష్యం.
  • సమతుల్య వినియోగ లక్ష్యం: నేల, పంట అవసరాలకు తగిన నిష్పత్తిలో పోషకాల వాడకాన్ని ఎన్‌బీఎస్ ప్రోత్సహిస్తుందని వ్యాసం చెబుతుంది. యూరియా ఎన్‌బీఎస్ పరిధిలో లేదు, స్థిర ఎంఆర్‌పీకి అమ్ముతారు. కాబట్టి నత్రజని, పీ/కే/ఎస్ మధ్య సమతుల్యత సాపేక్ష ధరలపై ఆధారపడుతుంది. భూసార కార్డు ఆధారిత సలహా లేకుండా ధర సంకేతం సరిపోతుందా అని విమర్శకులు ప్రశ్నించవచ్చు.
  • పర్యవేక్షణతో నియంత్రణ రహిత ఎంఆర్‌పీ: రైతులకు సబ్సిడీ చిల్లర ధర ద్వారా అందుతుంది. అందువల్ల ఎంఆర్‌పీ సహేతుకతను పర్యవేక్షించడం ముఖ్యమైన నియంత్రణ బాధ్యత.
  • ముందుకు వెళ్లే మార్గం: సబ్సిడీని భూసార పరీక్షతో అనుసంధానించడం. సేంద్రియ, జీవ ఎరువులను (పీఎం-ప్రణామ్) ప్రోత్సహించడం. డీబీటీ, పీఓఎస్ గణాంకాలను ఉపయోగించి సబ్సిడీని హేతుబద్ధీకరించడం. దేశీయ సామర్థ్యంతో దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "పోషక ఆధారిత సబ్సిడీ విధానం సమతుల్య ఎరువుల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించింది, కానీ అంతర్జాతీయ ధరలతో పాటు సబ్సిడీ వ్యయాలు పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఎన్‌బీఎస్ హేతుబద్ధతను, పరిమితులను పరిశీలించి, అందుబాటు ధరలో, స్థిరమైన ఎరువుల వినియోగానికి సంస్కరణలను సూచించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • యూరియా ధరల నిర్ణయం, వేప పూత, యూరియాకు నూతన పెట్టుబడి విధానం
  • ఎరువుల డీబీటీ, పీఓఎస్ పరికరాలు, భూసార కార్డు పథకం
  • పీఎం-ప్రణామ్, సేంద్రియ మరియు సహజ వ్యవసాయం, సమగ్ర పోషక నిర్వహణ
  • ఆహార భద్రత, కనీస మద్దతు ధర మరియు వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీలు (బడ్జెట్, ఆర్థిక సర్వే)
  • ఖరీఫ్, రబీ పంట సీజన్లు

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

12 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో