BrainParrot

క్షయ నిర్మూలన దిశగా భారత్ గణనీయమైన పురోగతి: క్షయ మరణాలలో ౩౮% తగ్గుదల, చికిత్స విజయ రేటు ౯౪%

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

౧౨ నవంబర్ ౨౦౨౬న విడుదలైన ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రపంచ క్షయ నివేదిక ౨౦౨౬ ప్రకారం, ౨౦౧౫ నుంచి భారత్‌లో అంచనా వేసిన క్షయ మరణాలు ౩౮% తగ్గాయి. ప్రపంచవ్యాప్త తగ్గుదల ౩౫% మాత్రమే. ఔషధ-సున్నితత్వం ఉన్న క్షయలో చికిత్స విజయ రేటు ౯౪% అని కూడా నివేదిక పేర్కొంది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — సామాజిక న్యాయం: ఆరోగ్యం; జీఎస్౩ — ఆరోగ్య రంగంలో విజ్ఞాన శాస్త్ర, సాంకేతికత అనువర్తనాలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎన్‌టీఈపీ: ౨౦౨౦లో ఆర్‌ఎన్‌టీసీపీ నుంచి పేరు మార్పు; ప్రపంచ లక్ష్యం ౨౦౩౦ కాగా, నిర్మూలన లక్ష్యం ౨౦౨౫.
  • జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ౨౦౧౭–౨౦౨౫; గుర్తించు–చికిత్స చేయి–నివారించు–నిర్మించు అనే నాలుగు స్తంభాలు.
  • ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ అంతం వ్యూహం / సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలకు ఆధార సంవత్సరం ౨౦౧౫, గడువు ౨౦౩౦: కేసుల సంభవంలో ౮౦% తగ్గుదల, మరణాలలో ౯౦% తగ్గుదల, విపరీత వ్యయం సున్నా.
  • నిర్మూలన నిర్వచనం: ఏడాదికి ప్రతి పది లక్షల జనాభాకు ౧ కంటే తక్కువ నమోదిత కేసు.
  • నిక్షయ్ పోషణ యోజన: ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ ద్వారా పోషకాహార సహాయం (ఇప్పుడు నెలకు రూ. ౧,౦౦౦); నిక్షయ్ మిత్ర పోషకాహార, మానసిక-సామాజిక మద్దతు కోసం వ్యక్తులను, సంస్థలను సమీకరిస్తుంది.
  • నిక్షయ్: రోగుల ట్రాకింగ్, చికిత్స పర్యవేక్షణ, కార్యక్రమ నిర్వహణ కోసం డిజిటల్ వేదిక.
  • టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్: తీవ్రతరం చేసిన ౧౦౦ రోజుల ప్రచారాలు; సమాజ ఆధారిత స్క్రీనింగ్.
  • జోష్ బృందాలు: బ్లాక్, వార్డు స్థాయిలలో ఏర్పాటవుతాయి. నియమిత తరగతి-౧ అధికారులు నాయకత్వం వహిస్తారు; ఐదుగురు ఎన్‌సీసీ క్యాడెట్లు, ఐదుగురు మై భారత్ వాలంటీర్లు ఉంటారు.
  • ప్రపంచ క్షయ నివేదిక ౨౦౨౬ మరణాల అంచనాలను బలోపేతం చేయడానికి రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా నమూనా నమోదు వ్యవస్థ (ఎస్‌ఆర్‌ఎస్), వెర్బల్ ఆటాప్సీ, నిక్షయ్ డేటాను ఉపయోగించింది.
  • ఐసీఎంఆర్–జాతీయ క్షయ పరిశోధన సంస్థ (ఐసీఎంఆర్–ఎన్‌ఐఆర్‌టీ) ౨౦౨౫లో జాతీయ స్థాయిలో ప్రాతినిధ్య స్వభావం ఉన్న క్షయ వ్యాప్తి సర్వే నిర్వహించింది.
  • న్యాట్ (ఎన్‌ఏఏటీ): వ్యాసంలో పేర్కొన్న వేగవంతమైన అణు రోగనిర్ధారణ సాంకేతికత.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • మరణాలు: ౨౦౧౫ నుంచి ౩౮% తగ్గాయి, ప్రపంచ తగ్గుదల ౩౫%. రేటు ప్రతి లక్షకు ౨౮ (౨౦౧౫) నుంచి ప్రతి లక్షకు ౧౮ (౨౦౨౫)కి తగ్గింది.
  • ఔషధ-సున్నితత్వం ఉన్న క్షయ రోగులలో చికిత్స విజయ రేటు: ౯౪%.
  • క్షయ కార్యక్రమ నిధుల అవసరాలలో ౯౬% దేశీయ వనరుల నుంచి సమకూరుతున్నాయి.
  • మొదటి తీవ్రతరం చేసిన ౧౦౦ రోజుల ప్రచారం: ౨౦౨౪ డిసెంబర్ ౭న ౩౩ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని ౩౪౭ అధిక ప్రాధాన్య జిల్లాలలో ప్రారంభమై, తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది.
  • రెండో తీవ్రతరం చేసిన ౧౦౦ రోజుల ప్రచారం: ౨౦౨౬ మార్చి ౨౪న ప్రారంభమైంది. ౧.౫౮ లక్షల అధిక ముప్పు గ్రామాలు, వార్డులు, సమూహ నివాస ప్రాంతాలు, బలహీన వర్గాలపై దృష్టి పెట్టింది.
  • ౨౦౨౪ డిసెంబర్ ౭ నుంచి ౨౦౨౬ నవంబర్ ౮ మధ్య అభియాన్ ౨౫ కోట్లకు పైగా ప్రజలను తీవ్రతరం చేసిన స్క్రీనింగ్ పరిధిలోకి తెచ్చింది. లక్షణాలు లేని దాదాపు ౧౫ లక్షల కేసులను గుర్తించారు.
  • ౨౦౨౫లో ౬౭,౯౩౩ పంచాయతీలు క్షయ రహితంగా ప్రకటితమయ్యాయి.
  • పేర్కొన్న ఏఐ సాధనాలు: ఏఐ ఆధారిత పోర్టబుల్ ఎక్స్-రేలు; హాట్‌స్పాట్ల గుర్తింపు; ప్రతికూల ఫలితాల ముప్పు ఉన్న అధిక ముప్పు కేసుల అంచనా; ఖుషీ ఏఐ చాట్‌బాట్ & అవతార్ వీడియోబాట్.
  • పెండింగ్‌లో ఉన్నది: ఐసీఎంఆర్–ఎన్‌ఐఆర్‌టీ ౨౦౨౫ వ్యాప్తి సర్వేను ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థతో పంచుకున్నారు, సాంకేతిక చర్చ జరుగుతోంది. ఆ తర్వాత ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ భారత్‌కు సంబంధించిన నవీకరించిన దేశ ప్రొఫైల్‌ను ప్రచురిస్తుంది.
  • వ్యాసంలో లేనివి: ప్రస్తుత క్షయ సంభవ గణాంకాలు, ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యంపై ఏ ప్రకటనా లేదు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • క్షయ నిర్మూలన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం ౩ (ఆరోగ్యం)తో, క్షయ అంతం (ఎండ్ టీబీ) లక్ష్యాలతో ముడిపడి ఉంది. ఈ లక్ష్యాలకు ౨౦౧౫ ఆధార సంవత్సరం. భారత్ తన సొంత లక్ష్య గడువును (౨౦౨౫) ప్రపంచ గడువు ౨౦౩౦ కంటే ఐదేళ్లు ముందుగా నిర్ణయించుకుంది.
  • ఇది ప్రజారోగ్యంలో ప్రామాణికమైన గుర్తించు–చికిత్స చేయి–నివారించు–మద్దతు ఇవ్వు చక్రాన్ని అనుసరిస్తుంది. దీనికి సామాజిక నిర్ణాయకాలను (పోషణ), సాంకేతికతను (ఏఐ, న్యాట్) జోడించింది.
  • అంచనాలు నిఘా, సమాచార వ్యవస్థలపై (నమూనా నమోదు వ్యవస్థ, వెర్బల్ ఆటాప్సీ, నిక్షయ్) ఆధారపడతాయి. అందువల్ల పురోగతి వాదనలలో కొలత నాణ్యత కీలకం.
  • సమాజ సమీకరణ (పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు, కార్పొరేట్లు, యువత) బహుళ భాగస్వాముల పాలనను ప్రతిబింబిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – సామాజిక న్యాయం: ఆరోగ్యం – ఆరోగ్య అభివృద్ధి, నిర్వహణకు సంబంధించిన అంశాలు; సంక్షేమ పథకాలు; జీఎస్౩ – విజ్ఞాన శాస్త్ర, సాంకేతికత: ఆరోగ్యంలో కృత్రిమ మేధ, రోగనిర్ధారణ పరీక్షల అనువర్తనాలు; జీఎస్౨ – పాలన: సమాజ భాగస్వామ్యం, జన్ భాగీదారీ

నేపథ్యం

జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమం (ఎన్‌టీఈపీ)

నిక్షయ్ పోషణ యోజన (ఎన్‌పీవై), నిక్షయ్ మిత్ర

టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్

అదనపు నేపథ్యం

  • గత ప్రచార ఫలితం: మొదటి ౧౦౦ రోజుల ప్రచారంలో ౧౨.౯౭ కోట్ల మంది బలహీన వర్గాల వారికి స్క్రీనింగ్ చేశారు. ౭.౧౯ లక్షలకు పైగా క్షయ కేసులను గుర్తించారు. వీరిలో ౨.౮౫ లక్షల మంది లక్షణాలు లేనివారు.
  • కేసుల నమోదు ధోరణి: ౨౦౨౩లో రికార్డు స్థాయిలో ౨౫.౫ లక్షల కేసులు, ౨౦౨౪లో ౨౬.౦౭ లక్షల కేసులు నమోదయ్యాయి.
  • భారత్ తన ౨౦౨౫ లక్ష్యానికి ఎక్కడ ఉంది: భారత్ ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యాన్ని సాధించలేదని ప్రపంచ క్షయ దినోత్సవం ౨౦౨౬ వివరణలు పేర్కొన్నాయి. క్షయ నిర్మూలన అంటే ఏడాదికి ప్రతి పది లక్షల జనాభాకు ఒక్క నమోదిత కేసు కంటే తక్కువ ఉండటం.
  • సాధారణంగా ప్రస్తావించే సవాళ్లు: ఔషధ-నిరోధక క్షయ, పోషకాహార లోపం, రోగనిర్ధారణలో అంతరాలు, సామాజిక అపవాదు, వలసలు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఫలితం–లక్ష్యం: మరణాలు ప్రతి లక్షకు ౨౮ నుంచి ౧౮కి (౩౮%) తగ్గాయి, ప్రపంచ తగ్గుదల ౩౫% కంటే కొంచెం ముందున్నాయి. ౨౦౩౦ నాటికి మరణాలను ౯౦% తగ్గించాలనే ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ అంతం లక్ష్యంతో (ఆధార సంవత్సరం ౨౦౧౫) పోలిస్తే ౩౮% వద్ద ఇంకా పెద్ద అంతరం ఉంది. భారత్ ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యాన్ని చేరలేదని వ్యాఖ్యానాలు కూడా చెబుతున్నాయి.
  • సాంకేతికత: ఏఐ ఎక్స్-రేలు, న్యాట్, ఏఐ ఆధారిత ముప్పు అంచనా, చాట్‌బాట్‌లు గుర్తింపును, తదుపరి పర్యవేక్షణను వేగవంతం చేస్తాయి. సమానత్వం, డిజిటల్ అందుబాటు, డేటా గోప్యతపై ప్రశ్నలు మిగిలే ఉన్నాయి.
  • క్రియాశీల కేసుల అన్వేషణ: ౨౫ కోట్లకు పైగా ప్రజలకు స్క్రీనింగ్, లక్షణాలు లేని సుమారు ౧౫ లక్షల కేసుల గుర్తింపు పరోక్ష గుర్తింపు నుంచి చొరవతో కూడిన గుర్తింపు వైపు మార్పును చూపుతున్నాయి. ముందస్తు గుర్తింపు వ్యాప్తిని తగ్గిస్తుంది.
  • పోషకాహారం, సహ-వ్యాధులు: నిక్షయ్ పోషణ యోజన, నిక్షయ్ మిత్ర, మధుమేహం, పోషకాహార లోపం స్క్రీనింగ్‌తో అనుసంధానం సామాజిక నిర్ణాయకాలను పరిష్కరిస్తున్నాయి.
  • ఆర్థిక వనరులు, సమాఖ్య విధానం: క్షయ నిధులలో ౯౬% దేశీయ వనరుల నుంచే వస్తున్నాయి; ఇది స్వావలంబనకు సూచన. రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, స్థానిక సంస్థలు అమలు భాగస్వాములు.
  • జన్ భాగీదారీ: పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, పౌర సమాజం, ప్రైవేట్ సేవా సంస్థలు, కార్పొరేట్లు, యువత (జోష్ బృందాలు) భాగస్వామ్యం మిషన్ పద్ధతిలో, మొత్తం సమాజాన్ని కలుపుకొనే విధానాన్ని నిర్మిస్తుంది.
  • కొలత, విశ్వసనీయత: ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా నమూనా నమోదు వ్యవస్థ, వెర్బల్ ఆటాప్సీ, నిక్షయ్ డేటాను ఉపయోగించింది. పెండింగ్‌లో ఉన్న వ్యాప్తి సర్వే దేశ ప్రొఫైల్‌ను మార్చవచ్చు, కాబట్టి అంచనాలు తాత్కాలికమైనవి.
  • ముందున్న మార్గం: ఔషధ-నిరోధక క్షయను తగ్గించడం, క్షయ నివారణ చికిత్సను విస్తరించడం, పోషకాహార లోపం, సామాజిక అపవాదును ఎదుర్కోవడం. వ్యాప్తి సర్వేను ఖరారు చేయడం. నిధుల నిబద్ధతను కొనసాగించడం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "౨౦౧౫ నుంచి భారత్ క్షయ మరణాలలో ౩౮% తగ్గుదలను నమోదు చేసినప్పటికీ, తన ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యానికి ఇంకా దూరంగానే ఉంది. జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమం కింద అనుసరించిన వ్యూహాలను, మిగిలి ఉన్న సవాళ్లను పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం ౩, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ అంతం వ్యూహం
  • ఔషధ-నిరోధక క్షయ (ఎండీఆర్/ఎక్స్‌డీఆర్), బీపాల్ఎం తరహా చికిత్సా విధానాలు
  • ఆయుష్మాన్ భారత్ – ఆరోగ్య, సంక్షేమ కేంద్రాలు; జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్
  • పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, సమాజ ఆరోగ్య పాత్రలు
  • ఐసీఎంఆర్, ఆరోగ్య సంరక్షణలో కృత్రిమ మేధ, డిజిటల్ హెల్త్ మిషన్

అంశాలు: GS2

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

12 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో