ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
జీవసాంకేతిక పరిశోధన, ఆవిష్కరణ మండలి (బీఆర్ఐసీ) తన మూడో వ్యవస్థాపక దినోత్సవాన్ని బీఆర్ఐసీ–జాతీయ రోగనిరోధక శాస్త్ర సంస్థ (ఎన్ఐఐ)లో జరుపుకుంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- బీఆర్ఐసీ: శాస్త్ర, సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖలోని డీబీటీ కింద ఉన్న అత్యున్నత స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ (నమోదైన సంఘం); డీబీటీ స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలను విలీనం చేసి ఏర్పడింది. వ్యాసం ప్రకారం ౧౧ నగరాల్లో ౧౩ సంస్థలు ఉన్నాయి.
- ఐబీఆర్ఐసీ+ = బీఆర్ఐసీ సంస్థలు + ఆర్సీబీ (ఫరీదాబాద్) + ఐసీజీఈబీ.
- జీవసాంకేతికతకు డీబీటీ నోడల్ శాఖ. జీవసాంకేతిక వ్యవస్థాపకత, ఆవిష్కరణల కోసం డీబీటీతో అనుసంధానమైన సంస్థ బైరాక్. పరిశోధన, ఆవిష్కరణ రంగంలో భాగాలుగా బైరాక్, పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణ (ఆర్డీఐ) నిధి, అనుసంధాన్ జాతీయ పరిశోధన ఫౌండేషన్ (ఏఎన్ఆర్ఎఫ్)లను వ్యాసం పేర్కొంది.
- వ్యాసంలో పేర్కొన్న జీవ ఫౌండరీ కేంద్రాలు: మొహాలీ, హైదరాబాద్, పుణె, తిరువనంతపురం.
- ఐ౩సీ పీహెచ్డీ కార్యక్రమం (ఐ౩సీ = ఆలోచించు, లీనమవ్వు, ఆవిష్కరించు, సహకరించు). ఆరోగ్య, వ్యవసాయ రంగాల్లో ఉద్యోగ నియామకాల గురించి వ్యాసం ప్రస్తావించింది.
- ఆతిథ్య సంస్థ బీఆర్ఐసీ–ఎన్ఐఐ న్యూఢిల్లీలో ఉంది (డైరెక్టర్: డాక్టర్ పుష్కర్ శర్మ).
- జీనోమిక్స్ ఉత్కృష్టత కేంద్రం: ఖచ్చితమైన వైద్యంతో ముడిపడి ఉంది; ఎయిమ్స్ సహా ఇతర వైద్య సంస్థలు ఆసక్తి చూపాయి.
- పీఎం-ఎస్టీఐఏసీ (ప్రధానమంత్రి శాస్త్ర, సాంకేతిక, ఆవిష్కరణ సలహా మండలి): లెఫ్టినెంట్ జనరల్ (విశ్రాంత) డాక్టర్ మాధురి కనిట్కర్ సభ్యురాలిగా హాజరయ్యారు.
- నమ్మదగిన మూలం నుంచి ధ్రువీకరణ కాని నేపథ్యం: ఏఎన్ఆర్ఎఫ్ చట్టబద్ధ వివరాలు, ఆర్డీఐ నిధి పరిమాణం.
గణాంకాలు, వివరాలు
- జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ: ప్రభుత్వం అధికారం చేపట్టినప్పుడు సుమారు ౧౦ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు → ౧౯౫ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా (మంత్రి వాదన).
- జీవసాంకేతిక అంకుర సంస్థలు: సుమారు ౫౦–౬౦ → ౧౧,౦౦౦కు పైగా.
- ఐ౩సీ పీహెచ్డీ కార్యక్రమం: దాదాపు ౨౦౦ మంది విద్యార్థులు లబ్ధి పొందారు.
- వెల్కమ్ ట్రస్ట్: ౨౫౦ మందికి పైగా ఐబీఆర్ఐసీ+ పీహెచ్డీ పరిశోధక విద్యార్థులకు ఐదేళ్ల లీనమయ్యే శిక్షణ కార్యక్రమం కోసం ₹౨౧.౭ కోట్ల వరకు గ్రాంట్.
- బీఆర్ఐసీ, బ్రిటన్కు చెందిన సెంటర్ ఫర్ ప్రాసెస్ ఇన్నోవేషన్ (సీపీఐ) మధ్య ఉద్దేశ పత్రం: జీవ తయారీ, జీవ ఫౌండరీల అభివృద్ధిపై భారత్–బ్రిటన్ సహకారం.
- బీఆర్ఐసీ నెట్వర్క్: ౧౧ నగరాల్లో ౧౩ సంస్థలు, వికేంద్రీకృత నెట్వర్క్ (బీఆర్ఐసీ డైరెక్టర్ జనరల్).
- బీఆర్ఐసీ డైరెక్టర్ జనరల్ చెప్పిన నాలుగు స్తంభాలు: ప్రజలు, సంస్కృతి, నమ్మకం, వనరుల కేటాయింపు.
- బీఆర్ఐసీ ఇతర కార్యక్రమాలు: బీఆర్ఐసీ–బైరాక్ వ్యవస్థాపకత కార్యక్రమాలు.
- మంత్రి వాదన: "ఉమ్మడి కుటుంబం" నమూనా వల్ల అనేక డైరెక్టరేట్లు, అనుమతుల వల్ల కలిగే జాప్యాలు తగ్గాయి; ఇతర శాఖలు, మంత్రిత్వ శాఖలు దీన్ని అనుసరించాయి.
- మంత్రి చెప్పిన దిశ: అణుశక్తి రంగ సంస్కరణల స్ఫూర్తితో శాస్త్ర రంగంలో ప్రైవేటు భాగస్వామ్యం; జీవ తయారీ కేంద్రాలు, జీవ ఫౌండరీలు, కృత్రిమ మేధతో కలిపిన జీవ తయారీ.
- మంత్రి దార్శనికత: జీవసాంకేతికత, కృత్రిమ మేధ, జీనోమిక్స్ నడిపించే తదుపరి పారిశ్రామిక విప్లవం. గత విప్లవాల్లా కాకుండా, దాన్ని తర్వాత అందిపుచ్చుకోవడం కాక, భారత్ కేంద్ర స్థానంలో ఉండాలి.
- ప్రధానమంత్రి స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో జీవసాంకేతికతపై యువతకు ఇచ్చిన పిలుపు; పాఠశాలలు, ప్రజల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు; శాస్త్ర రంగంలో బాలికల కోసం ప్రత్యేక మార్గదర్శక కార్యక్రమాన్ని ప్రతిపాదించానని మంత్రి గుర్తుచేశారు.
- పురస్కారాలు: ఐబీఆర్ఐసీ+ స్పాట్లైట్ సైంటిస్ట్ ఆఫ్ ది ఇయర్–౨౦౨౬ను డాక్టర్ సునీల్ లక్ష్మణ్ (బీఆర్ఐసీ-ఇన్స్టెం), డాక్టర్ రష్నా భండారీ (బీఆర్ఐసీ-సీడీఎఫ్డీ), ప్రొఫెసర్ భబతోష్ దాస్ (బీఆర్ఐసీ-టీహెచ్ఎస్టీఐ) అందుకున్నారు. "క్రీడల పండుగ" విజేతలను కూడా సత్కరించారు.
- హాజరైనవారిలో డీబీటీ సంయుక్త కార్యదర్శి (పరిపాలన) శ్రీమతి ఏక్తా విష్ణోయ్ (ఐఆర్ఎస్) కూడా ఉన్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఈ వార్త ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే పరిశోధన సంస్థల విలీనానికి ఒక ఉదాహరణ. సంస్థల మధ్య అడ్డుగోడలను తగ్గించడం, విధానపరమైన జాప్యాన్ని తగ్గించడం, ప్రయోగశాల నుంచి మార్కెట్కు మార్పును వేగవంతం చేయడం దీని లక్ష్యాలు. దీని వెనుక ఉన్న స్థిర భావనలు:
- మాతృ శాఖ కింద సంఘాలుగా నమోదైన స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు.
- జీవసాంకేతికత ప్రోత్సాహానికి నోడల్ శాఖగా జీవసాంకేతిక విభాగం (డీబీటీ).
- స్వావలంబనకు (ఆత్మనిర్భర్ భారత్) ఒక స్తంభంగా జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ.
- పరిశోధనలో ప్రభుత్వ–ప్రైవేటు భాగస్వామ్యం.
- జీవసాంకేతికతలో "ఆవిష్కరణ" నుంచి "ఉత్పత్తి"కి మారడాన్ని సూచించే జీవ తయారీ, జీవ ఫౌండరీలు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – శాస్త్ర సాంకేతికత: సాంకేతికత స్వదేశీకరణ, జీవసాంకేతికత, దాని అనువర్తనాలు; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: వనరుల సమీకరణ, పారిశ్రామిక విధానం; జీఎస్౨ – పాలన: సంస్థాగత సంస్కరణ, స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థల హేతుబద్ధీకరణ.
నేపథ్యం
జీవసాంకేతిక పరిశోధన, ఆవిష్కరణ మండలి (బీఆర్ఐసీ)
అదనపు నేపథ్యం
- బయోఈ౩ అనుసంధానం: అధిక పనితీరు గల జీవ తయారీని పెంపొందించడానికి కేంద్ర కేబినెట్ ౨౦౨౪లో బయోఈ౩ (ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, ఉపాధి కోసం జీవసాంకేతికత) విధానాన్ని ఆమోదించింది.
- పథకాల నిర్మాణం: ౨౦౨౪-౨౫ ఆర్థిక సంవత్సరం నాలుగో త్రైమాసికం నుంచి డీబీటీ తన రెండు పూర్వ పథకాలను (బీఆర్డీ, ఐఈడీ) కలిపి బయోరైడ్ (జీవసాంకేతిక పరిశోధన ఆవిష్కరణ, వ్యవస్థాపక అభివృద్ధి) అనే ఒకే పథకంగా చేసింది. దీనికి మూడు భాగాలు: జీవసాంకేతిక పరిశోధన, అభివృద్ధి; పారిశ్రామిక, వ్యవస్థాపక అభివృద్ధి; కొత్తగా జీవ తయారీ, జీవ ఫౌండరీ భాగం.
- ఐ౩సీ పీహెచ్డీ కార్యక్రమం: "ఆలోచించు, లీనమవ్వు, ఆవిష్కరించు, సహకరించు" (ఐ౩సీ) సూత్రాల ఆధారంగా రూపొందింది. జీవ శాస్త్రాల్లో మాస్టర్స్ పూర్తి చేసినవారు, జీవేతర శాస్త్రాల్లో బీటెక్/బీఈ పూర్తి చేసినవారు, వైద్య పట్టభద్రులు దీనికి అర్హులు.
- నిధులు: ఐబీఆర్ఐసీ+ సంస్థలకు, మూడు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు డీబీటీ ప్రధాన నిధులు (వేతనాలు, మౌలిక సదుపాయాలు, అంతర్గత పరిశోధన) అందిస్తుంది.
- పర్యవేక్షణ: బీఆర్ఐసీ పరిశోధన సలహా మండలి మొదటి సమావేశం ౨౦౨౬ మార్చిలో జరిగినట్లు నివేదికలు తెలిపాయి. ఈ మండలి బీఆర్ఐసీ సంస్థల పరిశోధనకు మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది, సమీక్షిస్తుంది, పర్యవేక్షిస్తుంది, కొత్త మిషన్ల రూపకల్పనలో సహాయపడుతుంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సంస్థాగత సంస్కరణ:
- వేర్వేరు స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలను ఒకే సంఘం కింద విలీనం చేయడం అడ్డుగోడలు, పునరావృత అనుమతులు, అసమాన కేడర్ల సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది. ఈ నమూనాను ఇతర శాఖలు అనుసరించాయని మంత్రి చెబుతున్నారు.
- "వేర్వేరు సంస్థల ఒంటరి ఉత్కృష్టతను దాటి" అనుసంధానిత వ్యవస్థ వైపు వెళ్లడం డైరెక్టర్ జనరల్ దార్శనికత.
- ప్రమాదం: కేంద్రీకృత పాలనకూ, వ్యక్తిగత సంస్థల శాస్త్రీయ స్వయంప్రతిపత్తికీ మధ్య సంఘర్షణ. అందుకే "గుర్తింపును, స్వయంప్రతిపత్తిని నిలుపుకునే ఉమ్మడి కుటుంబం" అనే భావనను నొక్కి చెబుతున్నారు.
- ఆర్థిక కోణం: జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ (౧౦ బిలియన్ డాలర్లు → ౧౯౫ బిలియన్ డాలర్లకు పైగా), అంకుర సంస్థల పునాది (౫౦–౬౦ → ౧౧,౦౦౦కు పైగా) పురోగతికి నిదర్శనాలుగా చూపుతున్నారు. జీవ తయారీ (జీవ ఫౌండరీలు, కృత్రిమ మేధతో కలిపిన తయారీ) పరిశోధన, అభివృద్ధికి మించిన విలువ జోడింపును లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది సార్వభౌమ సాంకేతికతలకు, ఆహార భద్రతకు, ఆరోగ్య భద్రతకు తోడ్పడుతుంది.
- అనువాద అంతరం: బీఆర్ఐసీ–బైరాక్ వ్యవస్థాపకత కార్యక్రమాలు, ప్రయోగశాల నుంచి మార్కెట్కు చేరే లక్ష్యం భారత్లో పరిశోధన నుంచి వాణిజ్యీకరణకు ఉన్న బలహీన మార్గాన్ని పరిష్కరిస్తాయి. అణుశక్తి రంగ నమూనాలో ఆర్డీఐ నిధి, ఏఎన్ఆర్ఎఫ్, బైరాక్ ద్వారా ప్రైవేటు భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించాలనేది ఉద్దేశం.
- మానవ వనరులు: ఆరోగ్య, వ్యవసాయ రంగాల్లో ఉద్యోగ నియామకాలతో కూడిన ఐ౩సీ పీహెచ్డీ పాఠ్యప్రణాళిక, వెల్కమ్ నిధులతో లీనమయ్యే శిక్షణ (౨౫౦కు పైగా పరిశోధకులు), బాలికల మార్గదర్శక ప్రతిపాదన జీవసాంకేతికతను నైపుణ్యాభివృద్ధికి, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల్లో లింగ సమ్మిళితత్వానికి అనుసంధానిస్తున్నాయి.
- అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు: బీఆర్ఐసీ–సీపీఐ ఉద్దేశ పత్రం, వెల్కమ్ నిధులు భారత్–బ్రిటన్ శాస్త్ర సాంకేతిక బంధాన్ని, భారత పరిశోధనలో దాతృత్వ నిధుల పాత్రను చూపుతున్నాయి.
- జీనోమిక్స్, ఖచ్చితమైన వైద్యం: జీనోమిక్స్ ఉత్కృష్టత కేంద్రం, ఎయిమ్స్ ఆసక్తి ఆరోగ్య వ్యవస్థ స్వీకరణను సూచిస్తున్నాయి. పరిగణించాల్సిన ఆందోళనలు: డేటా పాలన, లభ్యతలో సమానత్వం, నైతికత.
- జాగ్రత్త: ప్రధాన గణాంకాలు (జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం, అంకుర సంస్థల సంఖ్య) మంత్రి చేసిన వాదనలు; సమాధానంలో వీటిని అధికారిక అంచనాలుగా చూపాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "స్వయంప్రతిపత్తి పరిశోధన సంస్థలను ఒకే గొడుగు సంస్థ కింద విలీనం చేయడం భారత జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థను వేగవంతం చేయగలదు, అయితే సంస్థాగత స్వయంప్రతిపత్తిని బలహీనపరిచే ప్రమాదం ఉంది. జీవసాంకేతిక పరిశోధన, ఆవిష్కరణ మండలి (బీఆర్ఐసీ) ఆధారంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- బయోఈ౩ విధానం; బయోరైడ్ పథకం; బైరాక్
- అనుసంధాన్ జాతీయ పరిశోధన ఫౌండేషన్; ఆర్డీఐ నిధి; పీఎం-ఎస్టీఐఏసీ
- జీనోమ్ ఇండియా ప్రాజెక్టు / జీనోమిక్స్, ఖచ్చితమైన వైద్యం
- జీవ తయారీ, జీవ ఫౌండరీలు; భారత జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ
- భారత్–బ్రిటన్ శాస్త్ర సాంకేతిక సహకారం
అంశాలు: GS3
10 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో