BrainParrot

తెలంగాణలో సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమం అమలు కోసం డిజిటల్ భారత్ నిధి (డీబీఎన్) - టెలికమ్యూనికేషన్ల శాఖ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం, టీఆర్ఐఐసీఐఎల్, బీఎస్ఎన్ఎల్, టి-ఫైబర్ మధ్య ఒప్పందం

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

టెలికమ్యూనికేషన్ల విభాగం (డీఓటీ) పరిధిలోని డిజిటల్ భారత్ నిధి (డీబీఎన్) న్యూఢిల్లీలోని సంచార్ భవన్‌లో ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. ఇది తెలంగాణలో రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనా కింద సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమం అమలుకు సంబంధించినది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ/మౌలిక సదుపాయాలు: గ్రామీణ బ్రాడ్‌బ్యాండ్; జీఎస్౨ – పాలన: ఈ-గవర్నెన్స్, కేంద్ర-రాష్ట్ర సహకారం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • డిజిటల్ భారత్ నిధి గతంలోని సార్వత్రిక సేవా బాధ్యత నిధి (యూఎస్ఓఎఫ్). ఇది టెలికమ్యూనికేషన్ల చట్టం, ౨౦౨౩ కింద డీబీఎన్‌గా మారింది. యూఎస్ఓఎఫ్‌ను భారతీయ టెలిగ్రాఫ్ (సవరణ) చట్టం, ౨౦౦౩ కింద ౦౧.౦౪.౨౦౦౨ నుంచి అమలులోకి వచ్చేలా ఏర్పాటు చేశారని వ్యాసం పేర్కొంది.
  • డీబీఎన్ కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖలోని టెలికమ్యూనికేషన్ల విభాగానికి అనుబంధ కార్యాలయం. దీని అధిపతి అడ్మినిస్ట్రేటర్; సంతకాల కార్యక్రమానికి శ్రీ శ్యామల్ మిశ్రా అధ్యక్షత వహించారు.
  • డీబీఎన్ ఆదేశం: సేవలు తక్కువగా అందుతున్న గ్రామీణ, మారుమూల, పట్టణ ప్రాంతాల్లో టెలికాం సేవల ప్రవేశం, బట్వాడాను ప్రోత్సహించి సార్వత్రిక సేవకు మద్దతు ఇవ్వడం.
  • వ్యాసంలో పేర్కొన్న డీబీఎన్ పథకాలు:
  • భారత్‌నెట్
  • ౪జీ సంతృప్త ప్రాజెక్టు
  • ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల్లో కవరేజీ లేని ప్రాంతాల్లో మొబైల్ సేవలు
  • వామపక్ష తీవ్రవాద ప్రాంతాల్లో మొబైల్ సేవలు
  • హిమాలయ, సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో మొబైల్ సేవలు
  • ద్వీపాల్లో మొబైల్ సేవలు
  • ఈశాన్య ప్రాంతాల్లో మొబైల్ సేవలు
  • కేంద్ర మంత్రివర్గం సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమాన్ని ౪ ఆగస్టు ౨౦౨౩న ఆమోదించింది. భారత్‌నెట్‌ను అప్‌గ్రేడ్ చేయడం, ఏకీకృతం చేయడం, విస్తరించడం దీని లక్ష్యం. ఇది అన్ని గ్రామ పంచాయతీలకు, డిమాండ్ ఆధారంగా గ్రామాలకు బ్రాడ్‌బ్యాండ్ అందిస్తుంది.
  • తెలంగాణలో అమలు చేసే ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థ టీఆర్ఐఐసీఎల్ (తెలంగాణ రూరల్ ఇంటర్నెట్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్). టి-ఫైబర్ అంటే తెలంగాణ ఫైబర్ గ్రిడ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్. బీఎస్ఎన్ఎల్ సంతకందారు.
  • టోపాలజీ అప్‌గ్రేడ్: నెట్‌వర్క్ తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి మొదటి దశ గ్రామ పంచాయతీలు లీనియర్ నుంచి రింగ్ టోపాలజీకి మారతాయి.
  • నమూనా: రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనా (రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థ ద్వారా అమలు).
  • సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమానికి బీఎస్ఎన్ఎల్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ సంస్థ. టెలికమ్యూనికేషన్ల చట్టం, ౨౦౨౩లోని సెక్షన్లు ౨౪–౨౬ (అధ్యాయం ౫) డీబీఎన్‌కు సంబంధించినవి.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • తెలంగాణలో మొత్తం పరిధి ౧౨,౭౬౯ గ్రామ పంచాయతీలు, వీటిలో:
  • లీనియర్ నుంచి రింగ్ టోపాలజీకి అప్‌గ్రేడ్ అయ్యే ౧,౯౪౬ మొదటి దశ గ్రామ పంచాయతీలు
  • కవర్ అయ్యే ౧౦,౭౮౭ రెండో దశ గ్రామ పంచాయతీలు
  • కొత్తగా ఏర్పడిన ౩౬ గ్రామ పంచాయతీల చేరిక
  • ఆమోదించిన కేంద్ర ఆర్థిక సహాయం: తెలంగాణకు ₹౩,౧౮౯ కోట్లు.
  • ఆశించిన ఫలితం: భారత ప్రభుత్వ రాయితీ మద్దతుతో సుమారు మూడు లక్షల గ్రామీణ గృహ ఫైబర్ కనెక్షన్లు.
  • మెరుగవుతాయని ఆశించే సేవలు: గ్రామీణ, మారుమూల ప్రాంతాల్లో ఈ-గవర్నెన్స్, ఆన్‌లైన్ విద్య, టెలిమెడిసిన్, డిజిటల్ చెల్లింపులు, పౌర కేంద్రిత సేవలు.
  • కార్యక్రమ వివరాలు:
  • వేదిక: సంచార్ భవన్, న్యూఢిల్లీ
  • హాజరైనవారు: శ్రీ శ్యామల్ మిశ్రా (అడ్మినిస్ట్రేటర్, డీబీఎన్)
  • తెలంగాణ ప్రతినిధులు: శ్రీ అనుదీప్ దురిశెట్టి (సంయుక్త కార్యదర్శి, ఐటీ ఈ అండ్ సీ విభాగం, తెలంగాణ), శ్రీ వేణు ప్రసాద్ పన్నీరు (టి-ఫైబర్, టీఆర్ఐఐసీఎల్ సీఈఓ)
  • ఇతర అధికారులు: శ్రీ పాపా సుధాకర రావు (డైరెక్టర్ ఈబీ, బీఎస్ఎన్ఎల్), శ్రీ దినేశ్ కుమార్ గార్గ్ (డీడీజీ, ఏబీపీ అమలు-౧, డీఓటీ)
  • కార్యక్రమ స్థాయి వాస్తవాలు (మెయిన్స్ ఆధారాలు): వ్యయం సుమారు ₹౧.౩౯ లక్షల కోట్లు, సుమారు ౨.౬౪ లక్షల గ్రామ పంచాయతీల కవరేజీ; ౩ సంవత్సరాల నిర్వహణ, పరిరక్షణతో సహా ౧౦ సంవత్సరాల ఒప్పందాలు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • గ్రామ పంచాయతీలలో బ్రాడ్‌బ్యాండ్ ఈ-గవర్నెన్స్, టెలిమెడిసిన్, ఆన్‌లైన్ విద్య, డిజిటల్ చెల్లింపులకు "డిజిటల్ రహదారి"గా పనిచేస్తుంది.
  • టెలికాం కేంద్ర జాబితాలోని అంశం (కేంద్ర జాబితా, ఎంట్రీ ౩౧, "టెలిఫోన్లు, వైర్‌లెస్, ప్రసారం"). పంచాయతీలు రాజ్యాంగంలోని భాగం ౯ కింద స్థానిక ప్రభుత్వాలు. అందువల్ల రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనా మౌలిక సదుపాయాల బట్వాడాలో సహకార సమాఖ్యవాదాన్ని చూపుతుంది: కేంద్రం నిధులిస్తుంది, రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థ అమలు చేస్తుంది, బీఎస్ఎన్ఎల్ ప్రాజెక్టును నిర్వహిస్తుంది.
  • నిధులు డీబీఎన్ నుంచి వస్తాయి. ఇది టెలికాం ఆపరేటర్ల సర్దుబాటు చేసిన స్థూల ఆదాయం (ఏజీఆర్)పై విధించే లెవీతో ఏర్పడే, గడువు తీరని సార్వత్రిక సేవా నిధి.
  • "లీనియర్ నుంచి రింగ్ టోపాలజీ"కి మారడం నెట్‌వర్క్ తట్టుకునే సామర్థ్యానికి సంబంధించినది: ఒక లింక్ తెగినా రింగ్ పనిచేస్తూనే ఉంటుంది, కానీ లీనియర్ గొలుసులో దిగువ భాగమంతా విఫలమవుతుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: మౌలిక సదుపాయాలు (టెలికాం/బ్రాడ్‌బ్యాండ్); జీఎస్౨ – పాలన: ఈ-గవర్నెన్స్, కేంద్ర-రాష్ట్ర సహకారం, సంక్షేమం/సేవల బట్వాడా; జీఎస్౩ – విజ్ఞాన శాస్త్రం-సాంకేతికత: ఐటీ/కమ్యూనికేషన్లు

నేపథ్యం

సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమం (ఏబీపీ)

డిజిటల్ భారత్ నిధి (డీబీఎన్) (గతంలో సార్వత్రిక సేవా బాధ్యత నిధి, యూఎస్ఓఎఫ్)

అదనపు నేపథ్యం

  • రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనా కింద భారత్‌నెట్ రెండో దశను అమలు చేస్తున్న ఎనిమిది రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ ఒకటి. మిగతావి ఛత్తీస్‌గఢ్, గుజరాత్, జార్ఖండ్, ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా, తమిళనాడు. తెలంగాణతో సహా కొన్ని రాష్ట్రాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వాటాతో ఐపీ-ఎంపీఎల్ఎస్‌తో మెరుగైన రింగ్ నిర్మాణాన్ని అమలు చేశాయి. డీబీఎన్ స్వయంగా జీపీఓఎన్ సాంకేతికతతో లీనియర్ నిర్మాణానికి నిధులు ఇస్తుంది.
  • కార్యక్రమ పరిమాణం: సవరించిన భారత్‌నెట్ను దశలవారీగా అమలు చేస్తున్నారు. దీని ద్వారా సుమారు ౨.౬౪ లక్షల గ్రామ పంచాయతీలను, డిమాండ్ మేరకు గ్రామ పంచాయతీలకు ఆవల ఉన్న గ్రామాలను అనుసంధానిస్తారు. వ్యయం సుమారు ₹౧.౩౯ లక్షల కోట్లు.
  • రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనాలో ఇంతకు ముందటి ఉదాహరణలు:
    • గుజరాత్ ౨౪ జూన్ ౨౦౨౫న చతుష్పక్ష ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది; ఇది మొత్తం ౧౪,౬౫౪ గ్రామ పంచాయతీలను కవర్ చేస్తుంది.
    • ఆంధ్రప్రదేశ్ ౧౩ మే ౨౦౨౬న సంతకం చేసింది; పరిధి ౧౩,౪౨౬ గ్రామ పంచాయతీలు.
    • ఛత్తీస్‌గఢ్ ౧౮ ఆగస్టు ౨౦౨౬న సంతకం చేసింది; ₹౩,౯౪౨ కోట్లు ఆమోదించారు.
    • జార్ఖండ్ కూడా సంతకం చేసింది; ₹౧,౬౮౪ కోట్లు ఆమోదించారు.
  • నిధుల వినియోగంపై ఆందోళన: యూఎస్ఓఎఫ్ తక్కువగా వినియోగించిందని విమర్శలు ఉన్నాయి. ౨౦౧౭ నుంచి ౨౦౨౨ మధ్య వసూలైన ₹౪౧,౭౪౦ కోట్లలో సుమారు ₹౩౦,౨౧౩ కోట్లు, అంటే దాదాపు ౭౨% మాత్రమే వినియోగించారు.
  • ౨౦౨౩ చట్టం కింద విస్తృత పరిధి: సెక్షన్ ౨౫ ప్రకారం డీబీఎన్ నిధులను టెలికాం సేవలు, సాంకేతికతలు, ఉత్పత్తుల పరిశోధన-అభివృద్ధికి, అలాగే పైలట్ ప్రాజెక్టులు, సలహా సేవలకు వినియోగించవచ్చు. ఇది కేవలం సార్వత్రిక సేవా ప్రవేశ లక్ష్యానికి మించినది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సహకార సమాఖ్యవాదం: ఈ ఒప్పందం కేంద్రాన్ని (డీబీఎన్/డీఓటీ), రాష్ట్రాన్ని, రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థను (టీఆర్ఐఐసీఎల్), ఒక ప్రభుత్వ రంగ సంస్థను (బీఎస్ఎన్ఎల్), రాష్ట్ర ఫైబర్ గ్రిడ్ సంస్థను (టి-ఫైబర్) ఒకే ఒప్పందంలో కలుపుతుంది. ఇది మౌలిక సదుపాయాల బట్వాడాలో బాధ్యతను పంచుకునే నమూనాను చూపుతుంది.
  • డిజిటల్ అంతరాన్ని తగ్గించడం: కొత్తగా ఏర్పడిన ౩౬ గ్రామ పంచాయతీలతో సహా ౧౨,౭౬౯ గ్రామ పంచాయతీలను కవర్ చేయడం చివరి మైలు వరకు ప్రవేశాన్ని విస్తరిస్తుంది. ఈ-గవర్నెన్స్, టెలిమెడిసిన్, ఆన్‌లైన్ విద్య, డిజిటల్ చెల్లింపులను అందించడం నమ్మకమైన అనుసంధానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • తట్టుకునే సామర్థ్యం, నాణ్యత: ౧,౯౪౬ మొదటి దశ గ్రామ పంచాయతీలను లీనియర్ నుంచి రింగ్ టోపాలజీకి అప్‌గ్రేడ్ చేయడం మునుపటి దశల బలహీనతను పరిష్కరిస్తుంది; అక్కడ ఒక్క తెగుడు అనేక గ్రామ పంచాయతీలను డిస్‌కనెక్ట్ చేసేది.
  • డిమాండ్, వినియోగం: సుమారు మూడు లక్షల గృహ ఫైబర్ కనెక్షన్ల లక్ష్యం, కార్యక్రమం ఆస్తుల సృష్టి నుంచి వాటి వినియోగం వైపు మారుతున్నదని చూపుతుంది. గ్రామ పంచాయతీలకు ఆవల అనుసంధానం డిమాండ్ ఆధారితం కాబట్టి, ఫైబర్ వేయడంతో సమానంగా వినియోగం, అందుబాటు ధర కూడా ముఖ్యం.
  • నిధుల నిర్మాణం: డీబీఎన్ గడువు తీరని నిధి అయినప్పటికీ, దాని వసూళ్లు భారత సంచిత నిధి గుండా వెళ్తాయి. గతంలో యూఎస్ఓఎఫ్ తక్కువ వినియోగం (౨౦౧౭–౨౨లో సుమారు ౭౨%) అమలు వేగాన్ని పెంచాల్సిన అవసరాన్ని చూపుతుంది. ఈ ఒప్పందం అమలును వేగవంతం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
  • సవాళ్లు (ముందుకు సాగే మార్గం):
  • దారి హక్కు, చివరి మైలు జాప్యాలు
  • నిర్వహణ, నెట్‌వర్క్ అందుబాటు సమయం
  • డిజిటల్ అక్షరాస్యత, పరికరాల అందుబాటు ధర
  • సేవా ప్రదాతలందరికీ బహిరంగ, వివక్షరహిత ప్రవేశం
  • రాష్ట్రాల ఒప్పందాలు వేర్వేరు సమయాల్లో జరగడం (గుజరాత్ ౨౦౨౫లో, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్ ౨౦౨౬లో) అసమాన వేగాన్ని సూచిస్తుంది

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "డిజిటల్ చేరికకు గ్రామీణ బ్రాడ్‌బ్యాండ్ మౌలిక సదుపాయాలు అవసరమైనవే కానీ సరిపోవు. సవరించిన భారత్‌నెట్ కార్యక్రమం, రాష్ట్ర-నేతృత్వ నమూనా నేపథ్యంలో అవకాశాలను, అమలు సవాళ్లను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • టెలికమ్యూనికేషన్ల చట్టం, ౨౦౨౩ (అధికార వ్యవస్థ, దారి హక్కు, డీబీఎన్ నిబంధనలు)
  • డిజిటల్ ఇండియా, ఈ-గవర్నెన్స్ కార్యక్రమాలు (సీఎస్‌సీలు, యూపీఐ/డిజిటల్ చెల్లింపులు, టెలిమెడిసిన్)
  • పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు (భాగం ౯; గ్రామ పంచాయతీ సేవల బట్వాడా)
  • సహకార సమాఖ్యవాదం, కేంద్ర ప్రాయోజిత/కేంద్ర రంగ పథకాలు
  • బీఎస్ఎన్ఎల్ పునరుద్ధరణ, ౪జీ సంతృప్త ప్రాజెక్టు

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

6 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో