BrainParrot

ఇండియాఏఐ ఇన్నోవేషన్ సెంటర్ స్తంభం కింద సోకెట్ రూపొందించిన ఏకా-౧, జెంటెక్యూ రూపొందించిన ధీర్ ౨బీ, ధీర్ ౫బీ స్వదేశీ ఫౌండేషన్ మోడళ్లను విడుదల చేసిన ఇండియాఏఐ మిషన్

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఇండియాఏఐ మిషన్ (ఎంఈఐటీవై) రెండు స్వదేశీ ఫౌండేషన్ మోడళ్ల సమూహాలను విడుదల చేసింది:

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ శాస్త్ర సాంకేతికం – ఐటీ/ఏఐ, స్వదేశీకరణ; జీఎస్౨ – ప్రభుత్వ విధానాలు, జోక్యాలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఇండియాఏఐ మిషన్: ఎంఈఐటీవై పరిధిలో ఉంది; కేంద్ర మంత్రివర్గం ౭ మార్చి ౨౦౨౪న ఆమోదించింది (వ్యాసం ప్రకారం); ఐదేళ్లకు వ్యయం ₹౧౦,౩౭౧.౯౨ కోట్లు.
  • ఏడు స్తంభాలు: ఇండియాఏఐ కంప్యూట్ సామర్థ్యం; ఇండియాఏఐ ఇన్నోవేషన్ సెంటర్; ఇండియాఏఐ డేటాసెట్ల వేదిక (ఏఐకోశ్); ఇండియాఏఐ అప్లికేషన్ డెవలప్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్; ఇండియాఏఐ ఫ్యూచర్‌స్కిల్స్; ఇండియాఏఐ స్టార్టప్ ఫైనాన్సింగ్; సురక్షిత, విశ్వసనీయ ఏఐ.
  • దార్శనికత: "ఇండియాలో ఏఐని తయారు చేయడం, భారతదేశానికి ఏఐని పనిచేసేలా చేయడం".
  • ఏఐకోశ్: డేటాసెట్లు, మోడళ్ల జాతీయ వేదిక.
  • ఏకా-౧ను సోకెట్ ల్యాబ్స్ రూపొందించింది; ధీర్ ౨బి/౫బిని జెంటీక్యూ రూపొందించింది. రెండూ ఇండియాఏఐ ఇన్నోవేషన్ సెంటర్ (ఫౌండేషన్ మోడళ్లు) స్తంభం కింద ఎంపికయ్యాయి.
  • ఏకా-౧ రకం: ఓపెన్, స్పార్స్ హైబ్రిడ్ భాషా మోడల్. ధీర్ రకం: ఓపెన్-సోర్స్, ఆన్-ప్రిమైజ్ మోడళ్లు.
  • విడుదల కార్యక్రమంలో ముఖ్య అధికారులు: ఎస్. కృష్ణన్ (కార్యదర్శి, ఎంఈఐటీవై); సుదీప్ శ్రీవాస్తవ (చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్, ఇండియాఏఐ).
  • రాయితీ కంప్యూట్: గంటకు ₹౬౫ చొప్పున ౩౮,౦౦౦కు పైగా జీపీయూలు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఏకా-౧:
  • ౨౬.౩ బిలియన్ పారామీటర్లు.
  • సుమారు ౭.౫ ట్రిలియన్ టోకెన్లపై శిక్షణ పొందింది.
  • షెడ్యూల్డ్ భారతీయ భాషలు మొత్తం ౨౨తో పాటు ఆంగ్లాన్ని కూడా కవర్ చేస్తుంది.
  • గణితం, కోడ్, తార్కికత, ఏజెంటిక్ వినియోగం కోసం రూపొందించారు.
  • ఇది భారతదేశ బ్యాంకింగ్, ఆర్థిక సేవలు, సైబర్ భద్రత రంగాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దినదని సోకెట్ సీఈఓ (అభిషేక్ అప్పర్వాల్) చెప్పారు.
  • ధీర్ ౨బి, ౫బి:
  • ఆంగ్లంతో పాటు ౧౦ భారతీయ భాషలకు మద్దతు ఇస్తాయి.
  • జీపీయూలు, టీపీయూలపై నడుస్తాయి.
  • క్లౌడ్‌పై ఆధారపడకుండా మొబైల్ ఫోన్లలో ఆన్-డివైస్ వినియోగానికి సరిపోయేంత తేలికైనవి.
  • ఆఫ్‌లైన్‌లో పనిచేయగలవు, డాక్యుమెంట్ ఆధారితమైనవి. రక్షణ, ప్రభుత్వం, పరిశ్రమ, విద్యా రంగాల్లో ఆటోమేషన్, జ్ఞాన సేకరణ, సేవల కోసం ప్రత్యేకంగా తక్కువ కనెక్టివిటీ లేదా సున్నితమైన పరిస్థితుల్లో ఉపయోగపడతాయి.
  • డేటా పరికరంలోనే ఉంటుందని, దీనివల్ల గోప్యత, భద్రత, అందుబాటు మెరుగవుతాయని జెంటీక్యూ సీఈఓ (ప్రొఫెసర్ శశికుమార్) చెప్పారు.
  • ఎంఈఐటీవై/ఇండియాఏఐ ప్రకటనలు:
  • స్వదేశీ మోడళ్లు సాంకేతిక, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని బలోపేతం చేస్తాయని, ప్రభుత్వం, పరిశ్రమ, పరిశోధన, విద్యా రంగాల్లో ఉత్పాదకత లాభాలను తెరుస్తాయని కార్యదర్శి చెప్పారు.
  • ఏఐకోశ్ వంటి వేదికలు ఈ మోడళ్లను పరిశోధకులకు, విద్యార్థులకు, ఆవిష్కర్తలకు, విస్తృత ప్రజలకు అందుబాటులోకి తేగలవని ఆయన అన్నారు.
  • రోజువారీ పరికరాల కోసం తేలికైన మోడళ్ల నుంచి దృఢమైన సంస్థాస్థాయి మోడళ్ల వరకు విస్తృతి ఉందని చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్ వివరించారు.
  • భారతదేశ ఏఐ వ్యూహాన్ని సాంకేతికతను ప్రజాస్వామీకరించాలన్న ప్రధాని దార్శనికతతో వ్యాసం ముడిపెట్టింది. భారత కేంద్రక సవాళ్లను పరిష్కరించడం, ఆర్థిక, ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించడం, భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ఏఐ నాయకుడిగా నిలపడం దీని లక్ష్యం.
  • మిషన్ రాయితీ కంప్యూట్, అనుబంధ పరిశోధన ఖర్చులకు మద్దతు వల్లే ఈ మోడళ్లు సాధ్యమయ్యాయి. ప్రభుత్వ ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు స్వదేశీ ఆవిష్కరణను వేగవంతం చేయగలవనడానికి ఇది రుజువుగా వ్యాసం చూపుతోంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

ఫౌండేషన్ మోడల్ అంటే భారీ డేటాసెట్లపై ముందస్తు శిక్షణ పొందిన పెద్ద మోడల్ ("పారామీటర్లు" అంటే అది నేర్చుకున్న భారాలు, "టోకెన్లు" అంటే అది శిక్షణ పొందిన పాఠ్య ప్రమాణాలు). ఇలాంటి మోడళ్లను భాష, కోడ్, తార్కికత వంటి అనేక పనులకు అనుగుణంగా మార్చుకోవచ్చు. వీటిని నిర్మించడానికి మూడు వనరులు అవసరం: కంప్యూట్ (జీపీయూలు), డేటా, ప్రతిభ. భారతదేశం దీనికి ప్రభుత్వ మౌలిక సదుపాయాల విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది. రాజ్యం కంప్యూట్‌కు రాయితీ ఇస్తుంది, డేటాసెట్లను, మోడళ్లను ఉమ్మడి వేదిక (ఏఐకోశ్)లో ఉంచుతుంది, దేశీయ బృందాలకు నిధులు సమకూరుస్తుంది. విదేశీ ఏఐ వేదికలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం ("సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం"), భారతీయ భాషలకు, వినియోగ సందర్భాలకు సేవ చేయడం, సున్నితమైన డేటాను దేశంలోనే ఉంచడం దీని లక్ష్యం. ధీర్ ఆన్-ప్రిమైజ్, ఆన్-డివైస్ రూపకల్పన రక్షణ, ప్రభుత్వ వినియోగంలో డేటా గోప్యత, భద్రతతో నేరుగా ముడిపడి ఉంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – శాస్త్ర సాంకేతికం: ఐటీ/ఏఐ రంగంలో పరిణామాలు, వాటి అనువర్తనాలు, సాంకేతికత స్వదేశీకరణ | జీఎస్౨ – పాలన: అభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వ విధానాలు, జోక్యాలు; డిజిటల్ ప్రజా వస్తువులు

నేపథ్యం

ఇండియాఏఐ మిషన్

ఏఐకోశ్ (ఇండియాఏఐ డేటాసెట్ల వేదిక)

ఫౌండేషన్ మోడళ్లు / ఇన్నోవేషన్ సెంటర్ స్తంభం

అదనపు నేపథ్యం

  • కంప్యూట్: ౩౮,౦౦౦కు పైగా అత్యాధునిక జీపీయూలు చేరాయి. అవి గంటకు ₹౬౫కు లభిస్తున్నాయి, ఇది ప్రపంచ సగటు వ్యయంలో దాదాపు మూడో వంతు. ౧,౦౫౦ టీపీయూలు కూడా చేరాయి. ప్రారంభ లక్ష్యం ౧౦,౦౦౦ జీపీయూలు. ౧౭ ఫిబ్రవరి ౨౦౨౬న ఇండియా ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్‌లో ఐటీ మంత్రి మరో ౨౦,౦౦౦ జీపీయూలను "రాబోయే వారాల్లో" చేరుస్తామని ప్రకటించారు; ఇది పూర్తయినట్లు విశ్వసనీయ మూలం నుంచి నిర్ధారణ లేదు.
  • ఫౌండేషన్ మోడళ్ల ఎంపిక: స్వదేశీ ఫౌండేషన్ మోడళ్ల కోసం మొదటి దశలో పన్నెండు బృందాలను షార్ట్‌లిస్ట్ చేశారు. జెంటీక్యూ, సోకెట్ రెండూ వాటిలో ఉన్నాయి. సర్వం ఏఐ, భారత్‌జెన్, గ్నాని, సోకెట్ మోడళ్లను ఇండియాఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ ౨౦౨౬లో ఆవిష్కరించారు.
  • మద్దతు నిర్మాణం (పీఐబీ, ఫిబ్రవరి ౨౦౨౬): ఎంపికైన బృందాలకు కంప్యూట్ వినియోగ వాస్తవ వ్యయానికి మద్దతు లభిస్తుంది. డేటాసెట్లు, సిబ్బంది వంటి అనుబంధ ఖర్చుల కోసం కంప్యూట్ వ్యయంలో అదనంగా ౨౫% ఇస్తారు. మొత్తం మద్దతు సోకెట్ ఏఐకి సుమారు ₹౧౭౭.౦౮ కోట్లు, జెంటీక్యూకి సుమారు ₹౨౦౬.౪౯ కోట్లుగా పేర్కొన్నారు.
  • ఏఐకోశ్ పరిమాణం: ఫిబ్రవరి ౨౦౨౬ నాటికి ఇది ౨౦ రంగాల్లో ౭,౫౪౧ డేటాసెట్లను, ౨౭౩ ఏఐ మోడళ్లను కలిగి ఉంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి, ఏఐ సార్వభౌమత్వం: స్వదేశీ మోడళ్లు విదేశీ ఏఐ వ్యవస్థలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి. రక్షణ, ప్రభుత్వం, కీలక రంగాలకు ఇది ముఖ్యం; అందుకే ఆన్-ప్రిమైజ్, ఆఫ్‌లైన్ వినియోగాన్ని ప్రత్యేకంగా చెబుతున్నారు.
  • ప్రజా వస్తువుగా ప్రభుత్వ కంప్యూట్: రాయితీ జీపీయూలు, ఉమ్మడి డేటాసెట్ల వేదిక స్టార్టప్‌లకు, పరిశోధకులకు ప్రవేశ అడ్డంకులను తగ్గిస్తాయి. ఓపెన్ మోడళ్లు, ఓపెన్-సోర్స్ విడుదల (ఏకా-౧ ఓపెన్, ధీర్ ఓపెన్-సోర్స్) అందుబాటును విస్తరించి మరింత ఆవిష్కరణకు వీలు కల్పిస్తాయి.
  • భాషా సమ్మిళితత్వం: ఏకా-౧ షెడ్యూల్డ్ భాషలు ౨౨ అన్నింటినీ, ధీర్ ౧౦ భారతీయ భాషలను కవర్ చేస్తాయి. ఇది డిజిటల్ సమ్మిళితత్వానికి, స్థానిక భాషల్లో ఈ-గవర్నెన్స్ సేవల పంపిణీకి తోడ్పడుతుంది.
  • గోప్యత, భద్రత: ఆన్-డివైస్ ఇన్ఫరెన్స్ డేటాను స్థానికంగానే ఉంచుతుంది. ఇది డేటా పరిరక్షణ లక్ష్యాలకు, సున్నిత రంగాల వినియోగానికి తోడ్పడుతుంది.
  • సామర్థ్య లోపాలు, హెచ్చరికలు (విశ్లేషణాత్మకం):
  • ఈ పరిమాణంలోని మోడళ్లు పెద్ద ప్రపంచ వ్యవస్థలతో తమ పోటీతత్వాన్ని ఇంకా నిరూపించుకోవాల్సి ఉంది.
  • కంప్యూట్, ఇంధనం, డేటా నాణ్యత, ప్రతిభ నిలుపుదల, వాణిజ్య స్వీకరణ ఇంకా పరిమితులుగానే ఉన్నాయి.
  • మిషన్‌లోని "సురక్షిత, విశ్వసనీయ ఏఐ" స్తంభం, పాలనా చట్రాలు వినియోగ విస్తరణతో సమానంగా ముందుకు సాగాలి.
  • ఉపాధి, ఆర్థిక వ్యవస్థ: తన ఏఐ వ్యూహాన్ని ఆర్థిక, ఉపాధి అవకాశాలతో ప్రభుత్వం ముడిపెడుతోంది. స్వదేశీ మోడళ్లు ఎంతవరకు ఉత్పాదకత లాభాలుగా మారతాయన్నదే అసలు పరీక్ష.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩ (శాస్త్ర సాంకేతికం), ౧౫ మార్కులు:** "ఇండియాఏఐ మిషన్ ద్వారా భారతదేశం స్వదేశీ ఫౌండేషన్ మోడళ్లలో పెట్టుబడి పెడుతోంది. ప్రభుత్వ కంప్యూట్, ఓపెన్ మోడళ్లు సాంకేతిక సార్వభౌమత్వాన్ని, సమ్మిళితత్వాన్ని ఎలా ముందుకు తీసుకెళ్లగలవో చర్చించండి, సవాళ్లను గుర్తించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (ఆధార్, యూపీఐ, భాషిణి), డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩
  • జాతీయ సూపర్ కంప్యూటింగ్ మిషన్; ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్
  • భారతదేశంలో ఏఐ పాలనా చట్రాలు; ప్రపంచ ఏఐ పాలన, భద్రతపై చర్చలు
  • జెనరేటివ్ ఏఐ ప్రాథమికాంశాలు: ఎల్ఎల్ఎంలు, టోకెన్లు, పారామీటర్లు, ఓపెన్-సోర్స్ వర్సెస్ క్లోజ్డ్ మోడళ్లు

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

3 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో