ఫారం ౭ దుర్వినియోగంపై ఎన్నికల సంఘం నుంచి నివేదిక కోరిన సుప్రీంకోర్టు
మూలం: ది హిందూ, 31 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనానికి ఎన్నికల సంఘం ఇలా తెలిపింది. ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్) సమయంలో "తప్పుడు" ఫారం ౭లు (ఓటర్లను తొలగించాలని కోరే దరఖాస్తులు) బయటపడ్డాయి. వాటన్నింటినీ తిరస్కరించారు, ఒక్కటి కూడా ఆమోదించలేదు. క్లెయిములు–అభ్యంతరాల దశలో ఫారం ౭ను పెద్ద ఎత్తున, గుంపుగా దాఖలు చేయడం ద్వారా విస్తృత దుర్వినియోగం జరిగిందని బారాబంకీ ఎంపీ తనూజ్ పునియా పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. దానికి సమాధానంగా ఎన్నికల సంఘం ఈ వివరణ ఇచ్చింది.
- ఎన్నికల సంఘం చెప్పిన "ద్వారాల వద్దే ఆపేశాం" అనే వాదనను పిటిషనర్ తరఫు న్యాయవాది వ్యతిరేకించారు, దీనిపై న్యాయ పరిశీలన జరగాలని కోరారు. ఈ అంశాలను పరిశీలించి, అవసరమైన చర్యలు తీసుకుని, అమలు నివేదిక దాఖలు చేయాలని న్యాయస్థానం ఎన్నికల సంఘాన్ని ఆదేశించింది. వివరాలతో కూడిన నోట్ను సమర్పించాలని న్యాయవాదిని కోరింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఫారం ౭ = చేర్పుపై అభ్యంతరం / పేరు తొలగింపు; ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ లోని నిబంధనలు ౧౩(౨), ౨౬.
- ఫారం ౭లో తప్పుడు ప్రకటన: ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ సెక్షన్ ౩౧ (ఒక సంవత్సరం వరకు, జరిమానా లేదా రెండూ).
- ఫారం ౭ను నమోదిత ఓటరు మాత్రమే దాఖలు చేయవచ్చు. కొత్త చేర్పుకు ఫారం ౬, సవరణకు ఫారం ౮.
- అభ్యంతరాలపై ఈఆర్ఓ నిర్ణయం తీసుకుంటారు. దరఖాస్తులను కారణాలతో ఆమోదిస్తారు లేదా తిరస్కరిస్తారు.
- ఫారం ౭లను డీఈఓలు, ఓటర్ల నమోదు కేంద్రాలు, బీఎల్ఓలు లేదా ఓటర్ సేవా పోర్టల్ నుంచి పొందవచ్చు. దరఖాస్తుదారు సంతకం చేసిన ఫారంతో పాటు ఎపిక్ (ఓటరు గుర్తింపు కార్డు) సంఖ్య, ఫోన్ నంబరును బీఎల్ఓకు నేరుగా లేదా ఆన్లైన్లో సమర్పిస్తారు.
- బీఎల్ఓ = బూత్ లెవల్ ఆఫీసర్. ఈఆర్ఓ = ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్. డీఈఓ = జిల్లా ఎన్నికల అధికారి.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఉత్తరప్రదేశ్ ఎస్ఐఆర్ ఏప్రిల్లో ముగిసింది. రెండు కోట్లకు పైగా ఓటర్లను జాబితాల నుంచి తొలగించారు.
- హటా శాసనసభ నియోజకవర్గం (ఉత్తరప్రదేశ్): ౩౨ ఫారం ౭లలో రెండింటిపై బూత్ లెవల్ అధికారి సంతకం ఉంది. అవన్నీ ఒకే సముదాయానికి చెందిన ఓటర్ల తొలగింపునకు సంబంధించినవి (న్యాయవాది సమర్పణ).
- పిటిషనర్: కాంగ్రెస్ నేత, బారాబంకీ ఎంపీ తనూజ్ పునియా. ఆయన తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది సల్మాన్ ఖుర్షీద్, న్యాయవాది షారిక్ అహ్మద్ హాజరయ్యారు. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ముందు ఎన్నికల సంఘం తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది దామ శేషాద్రి నాయుడు హాజరయ్యారు.
- ఎన్నికల సంఘం వైఖరి (శుక్రవారం): "తప్పుడు" ఫారం ౭లు బయటపడ్డాయి, కానీ ఒక్కటి కూడా ఆమోదించలేదు. దిద్దుబాటు చర్యలు వెంటనే తీసుకున్నారు, నిబంధనలను ఉల్లంఘించి దాఖలైన ఫారం ౭లను తిరస్కరించారు.
- పిటిషనర్ ప్రతివాదన: ఉత్తరప్రదేశ్లో దిద్దుబాటు చర్యలు లేకపోవడం వల్ల కర్ణాటక, తెలంగాణలో ఫారం ౭లను గుంపుగా దాఖలు చేయడానికి "ధైర్యం" వచ్చింది. ఎన్నికల సంఘం వాదనపై న్యాయ పరిశీలన జరగాలి.
- న్యాయస్థానం ఆదేశం: "ఈ అంశాలను ఎన్నికల సంఘం పరిశీలించి, అవసరమైన చర్యలు తీసుకుని, అమలు నివేదిక దాఖలు చేయాలి." వివరాలు, అదనపు సమాచారంతో నోట్ సమర్పించాలని న్యాయవాదిని కోరింది.
- అత్యవసరత: రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల ప్రక్రియ ౨౦౨౬ డిసెంబరులోనే లేదా ౨౦౨౭ జనవరి ఆరంభంలో మొదలయ్యే అవకాశం ఉందని న్యాయవాది ఎత్తిచూపారు.
- పిటిషన్లోని ఆరోపణలు: అభ్యంతరదారుడి వివరాలు అసంపూర్ణంగా లేదా తప్పుగా ఉన్న, చెల్లని గుర్తింపు వివరాలు, ఫోర్జరీ సంతకాలు ఉన్న అనేక ఫారం ౭లు ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో తాము ఎలాంటి అభ్యంతరమూ దాఖలు చేయలేదని తర్వాత చెప్పిన వ్యక్తుల పేర్లతో దాఖలయ్యాయి. ఎస్ఐఆర్ సమయంలో ఇప్పటికే ధ్రువీకరించిన ఓటర్లతో సహా అనేకమంది ఓటర్ల తొలగింపును కోరుతూ ముందే నింపిన ఫారం ౭లు బీఎల్ఓలకు అందాయని ఆరోపణ. ఇది "అభ్యంతరాల యంత్రాంగం సమగ్రతపై తీవ్ర ఆందోళనలను" రేకెత్తిస్తోందని పిటిషన్ పేర్కొంది. తప్పుడు ప్రకటనలు చేసిన, మోసపూరిత అభ్యంతరాలు దాఖలు చేసిన, అభ్యంతరదారులుగా వేరొకరి పేరుతో వ్యవహరించిన లేదా ఫారం ౭ను దుర్వినియోగం చేసిన వారిపై ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ సెక్షన్ ౩౧, ఇతర చట్టాల కింద శిక్షాత్మక చర్య తీసుకోవాలని పిటిషన్ కోరుతోంది.
- ఎన్నికల సంఘం సెప్టెంబరు అఫిడవిట్ (నివేదించినట్లు):
- హటా: "యోగేంద్ర" అని మాత్రమే గుర్తించిన వ్యక్తి ౩౨ ఓటర్లను తొలగించాలని కోరే ఫారం ౭లను బీఎల్ఓ బల్లపై "అనుకోకుండా" వదిలి వెళ్లాడు. అతడి ఆచూకీ ఇంకా తెలియలేదు.
- ఖలీలాబాద్: ఫారం ౭లను బీఎల్ఓకు గుంపుగా సమర్పించే ప్రయత్నం జరిగిందని ఈఆర్ఓ నివేదించారు. పెద్ద సంఖ్యలో ఉండటం వల్ల వాటిని అంగీకరించలేదు. దాంతో సరైన తనిఖీ లేకుండా ఏ ఫారాన్నీ డిజిటలైజ్ చేయవద్దని, ఫారం ౭లను గుంపుగా స్వీకరించవద్దని ఎన్నికల సంఘం బీఎల్ఓలను "స్పష్టంగా" ఆదేశించింది.
- సకల్దిహా: (మీడియా కథనాల నేపథ్యంలో జరిపిన) విచారణలో, బీఎల్ఓ జారీ చేయని, నిర్దేశిత ప్రక్రియ ప్రకారం దాఖలు చేయని తప్పుడు ఫారం ౭లు బయటపడ్డాయి.
- కొందరు బీఎల్ఓల నివాసాల వద్ద కవర్లలో ఫారం ౭లు దొరికాయి. ఎవరి పేర్లతో అవి దాఖలైనట్లు ఉన్నాయో ఆ వ్యక్తులు వాటిని సమర్పించలేదని, ఆ ఫారాలు తప్పుడువని చెప్పారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఓటర్ల జాబితాలను క్లెయిములు (చేర్పు), అభ్యంతరాలు (తొలగింపు) ద్వారా రూపొందిస్తారు. అభ్యంతరాల మార్గమైన ఫారం ౭ పౌరుల సద్భావనపై ఆధారపడుతుంది. దీన్ని గుంపుగా దాఖలు చేయడం, ఫోర్జరీ చేయడం లేదా వేరొకరి పేరుతో దాఖలు చేయడం సాధ్యమైతే, అభ్యంతరాల యంత్రాంగమే అక్రమంగా ఓటుహక్కు హరించే సాధనంగా మారుతుంది. అందుకే తప్పుడు ప్రకటనలపై చట్టం శిక్షాత్మక పరిణామాలను (ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ సెక్షన్ ౩౧) విధిస్తుంది, నిరూపణ భారాన్ని అభ్యంతరదారుడిపై ఉంచుతుంది. ప్రక్రియాపరమైన రక్షణలు, ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత తనిఖీలు సరిపోతాయా అనే ప్రశ్నను ఈ అంశం పరీక్షిస్తుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (ఓటర్ల జాబితాలు); ఎన్నికల సంఘం అధికారాలు, జవాబుదారీతనం; ఎన్నికల సంస్కరణలు; ఓటర్ల జాబితా సమగ్రత, అధికరణ ౩౨౬.
నేపథ్యం
ఫారం ౭ (చేర్పుపై అభ్యంతరం / పేరు తొలగింపు కోసం అభ్యర్థన)
ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్), క్లెయిములు–అభ్యంతరాలు
అదనపు నేపథ్యం
- సవరణ సమయంలో అభ్యంతరాల కోసం ఫారం ౭ను క్లెయిములు–అభ్యంతరాల వ్యవధిలోనే దాఖలు చేయాలి. సవరణ కార్యక్రమం ప్రకటించినప్పుడే ఆ వ్యవధి తేదీలను ప్రజలకు తెలియజేస్తారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- అభ్యంతరాల యంత్రాంగం సమగ్రత: గుంపుగా, ముందే నింపిన, ఫోర్జరీ చేసిన, వేరొకరి పేరుతో దాఖలు చేసిన ఫారం ౭లు (హటా: ౩౨ ఫారాలు, రెండింటిపై బీఎల్ఓ సంతకం, అన్నీ ఒకే సముదాయాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నవి) జాబితాను రక్షించే ఏర్పాటునే లక్ష్యీకరణ సాధనంగా ఎలా మార్చవచ్చో చూపుతాయి. ఇది జాబితా నిష్పాక్షికతతో నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
- క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది జవాబుదారీతనం: బీఎల్ఓల నివాసాల వద్ద కవర్లలో దొరికిన ఫారాలు, బీఎల్ఓ సంతకం ఉన్న రెండు ఫారాలు బీఎల్ఓల ప్రవర్తనపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. ఎన్నికల సంఘం స్పందన ఈఆర్ఓ దశలో తిరస్కరణపై ఆధారపడి ఉంది, ఆ వాదనను న్యాయపరంగా పరీక్షించాలని పిటిషనర్ కోరుతున్నారు.
- స్థాయి, పర్యవసానం: ఉత్తరప్రదేశ్ ఎస్ఐఆర్లో రెండు కోట్లకు పైగా పేర్లు తొలగాయి. తొలగింపులలో కొంత భాగమైనా మోసపూరిత అభ్యంతరాల వల్ల జరిగి ఉంటే, ఓటుహక్కుపై ప్రభావం చాలా పెద్దది. ఇదే తరహా కర్ణాటక, తెలంగాణలకు కూడా విస్తరించిందని ఆరోపణ.
- నిరోధక శక్తిలో లోపం: ఫారాలను వదిలి వెళ్లిన వ్యక్తి ('యోగేంద్ర') ఆచూకీ లేదని ఎన్నికల సంఘం అఫిడవిట్ చూపుతోంది. ఇది గుర్తింపు తనిఖీలు బలహీనంగా ఉన్నాయని సూచిస్తుంది. సెక్షన్ ౩౧ కింద ఎలాంటి ప్రాసిక్యూషన్ జరిగినట్లు కథనంలో లేదు, పిటిషన్ ఆ సెక్షన్ కింద శిక్షాత్మక చర్యను కోరుతోంది.
- న్యాయవ్యవస్థ పాత్ర: న్యాయస్థానం కేసు మంచిచెడ్డలపై నిర్ణయం తీసుకోలేదు. ఎన్నికల సంఘం నుంచి అమలు నివేదిక కోరింది. ఇది రాజ్యాంగ సంస్థ నిర్ణయానికి వదిలేయడం, క్రియాశీల పర్యవేక్షణ మధ్య మధ్యే మార్గం.
- ముందుకు మార్గం: అభ్యంతరదారుడి తప్పనిసరి ధ్రువీకరణ (ఎపిక్/ఫోన్/ఓటీపీ), గుంపు సమర్పణలపై పరిమితి, గుర్తింపు సూచిక, ప్రతి ఫారం ౭కు ఆడిట్ ట్రయల్, తిరస్కరించిన "తప్పుడు" ఫారాలను తీసుకున్న చర్యలతో సహా బహిరంగంగా ప్రకటించడం, సెక్షన్ ౩౧ కింద ప్రాసిక్యూషన్, తదుపరి శాసనసభ ఎన్నికల రౌండ్కు ముందే సకాలంలో చర్యలు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౦ మార్కులు:** "జాబితా సవరణ సమయంలో అభ్యంతరాల మార్గాన్ని (ఫారం ౭) దుర్వినియోగం చేస్తే నిజమైన ఓటర్లను తప్పుగా తొలగించే ప్రమాదం ఉంది. ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ఎన్నికల నిబంధనల్లోని రక్షణలను చర్చించండి; ఓటర్ల జాబితాల సమగ్రతను కాపాడటానికి చర్యలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణ ౩౨౪, అధికరణ ౩౨౬; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (సెక్షన్లు ౨౧–౨౪, ౩౧)
- ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦
- ఎస్ఐఆర్: పరిధి, పౌరసత్వ పరిశీలన, సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయం
- ఎన్నికల సంస్కరణలు: ఓటరు గుర్తింపు కార్డు–ఆధార్ అనుసంధానం, ఈరోనెట్, బూత్ లెవల్ ఏజెంట్లు
అంశాలు: GS2రాజనీతి
31 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో