BrainParrot

డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలు, మ్యూల్ ఖాతాలు, బ్యాంకుల బాధ్యత: అమాయకత్వానికి మించిన సమస్య

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 31 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • "డిజిటల్ అరెస్ట్" మోసాలపై అక్టోబరు ౨౯న జరిగిన సుప్రీంకోర్టు విచారణలో, పదేపదే హెచ్చరికలు, కోర్టు ఆదేశాలు ఉన్నా ప్రజలు ఇలాంటి మోసాలకు గురవుతూనే ఉండటంపై ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ అసహనం వ్యక్తం చేశారు. ఇది కేవలం అమాయకత్వం కాదని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. బాధితులు శాంతిభద్రతల యంత్రాంగానికి లొంగిపోవడం లేదా భయపడటం సహజమని, మోసగాళ్లు ఆ భయాన్నే ఉపయోగించుకుంటున్నారని పేర్కొంటోంది.
  • అనుమానిత మ్యూల్ ఖాతాలను బ్యాంకులు గుర్తించి, వాటిపై తాత్కాలికంగా డెబిట్ నిలుపుదల విధించాలని నిర్దేశించే కేవైసీ సవరణ ఆదేశాలు, ౨౦౨౬ను త్వరగా ఖరారు చేయాలని కోర్టు ఆర్బీఐపై ఒత్తిడి తెచ్చింది. బాధితులకు బ్యాంకులు పరిహారం చెల్లించాల్సిందేనని కూడా స్పష్టం చేసింది. సంపాదకీయం ఈ రెండింటినీ స్వాగతిస్తూనే, నిర్దోషులైన ఖాతాదారులపై పడే భారం గురించి, గోప్యత గురించి హెచ్చరిస్తోంది.
  • తెలంగాణ పోలీసులకు సంబంధించిన ఒక కేసు ఈ మోసాల సరఫరా గొలుసును చూపిస్తోంది. మ్యూల్ బ్యాంకు ఖాతాలను సేకరించి సైబర్ మోసగాళ్లకు అమ్ముతున్న ముగ్గురిని అరెస్టు చేశారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ ఆర్థిక వ్యవస్థ/అంతర్గత భద్రత — సైబర్ మోసాలు, బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ; జీఎస్౨ పాలిటీ — సుప్రీంకోర్టు పాత్ర

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఆర్బీఐ కేవైసీ వ్యవస్థకు ఆధారం మనీ లాండరింగ్ నిరోధక చట్టం, ౨౦౦౨. అనుమానాస్పద లావాదేవీలను బ్యాంకులు ఎస్‌టీఆర్‌ల రూపంలో భారత ఆర్థిక నిఘా విభాగానికి (ఎఫ్‌ఐయూ-ఐఎన్‌డీ) నివేదిస్తాయి.
  • మ్యూల్ ఖాతా అంటే వేరొకరి తరఫున మోసపు సొమ్మును స్వీకరించడానికి లేదా బదిలీ చేయడానికి తెలిసి లేదా తెలియక ఉపయోగించే ఖాతా.
  • ౨౦౧౭ సర్క్యులర్ ప్రకారం: మూడో పక్ష ఉల్లంఘనను వినియోగదారు ౩ పని దినాల్లోగా నివేదిస్తే శూన్య బాధ్యత. ౪–౭ పని దినాల్లో నివేదిస్తే బాధ్యత పరిమితం. ౭ రోజుల తర్వాత బ్యాంకు బోర్డు ఆమోదించిన విధానం ప్రకారం ఉంటుంది. బ్యాంకు ౧౦ పని దినాల్లోగా మొత్తాన్ని వెనక్కి జమ చేయాలి. నిరూపణ భారం బ్యాంకుపైనే.
  • ౨౦౧౭ సర్క్యులర్ అనధికార లావాదేవీలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. బలవంతంగా చేయించినా, స్వయంగా అనుమతించిన బదిలీలు (డిజిటల్ అరెస్ట్‌లో లాగా) దీని పరిధికి బయట ఉంటాయి.
  • ఐ౪సీ (భారతీయ సైబర్ నేర సమన్వయ కేంద్రం) హోం మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది. ఎన్‌సీఆర్‌పీ, ౧౯౩౦ హెల్ప్‌లైన్ దాని నివేదన మార్గాలు.
  • "స్వయంప్రేరిత" అంటే పిటిషన్ లేకుండానే కోర్టు తనంతట తానే విషయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం.
  • ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్. కేంద్రం తరఫున అటార్నీ జనరల్ (ఆర్. వెంకటరమణి, వార్తల ప్రకారం) హాజరవుతారు.
  • జన్‌ధన్ ఖాతాలు ఆర్థిక సమ్మిళిత పథకం కింద ప్రాథమిక సౌకర్యాలు లేని ఖాతాలు. ఖాతా స్తంభనల ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్నది చిన్న వ్యాపారులకు, జన్‌ధన్ ఖాతాదారులకు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • అక్టోబరు ౨౯ విచారణ నాటికి, రికవరీల తర్వాత కూడా ఈ ఏడాది డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాల్లో సుమారు రూ.౮౦౦ కోట్లు కోల్పోయారు.
  • ఆర్బీఐ ఆదేశాలు ప్రకటిత ప్రొఫైల్‌కు "అసాధారణం"గా ఉన్న లేదా నివేదిత ఖాతాతో ముడిపడిన రూ.౧,౦౦౦ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువైన ఏ లావాదేవీకైనా వర్తిస్తాయి. దాన్ని ౬౦ రోజుల వరకు, పోలీసులు ఆదేశిస్తే అంతకంటే ఎక్కువ కాలం నిలుపుదల చేయవచ్చు.
  • ఈ ఆదేశాలు డిసెంబరు ౩౧కల్లా అమలులోకి వస్తాయని అటార్నీ జనరల్ కోర్టుకు హామీ ఇచ్చారు.
  • మ్యూల్ ఖాతాలే సొమ్ము లాండరింగ్‌లో కీలకమని సీబీఐ గుర్తించింది. కొన్ని సందర్భాల్లో బ్యాంకు సిబ్బంది వాటిని తెరవడంలో సహకరించారు.
  • బ్యాంకుల వద్ద ఇప్పుడు పూర్తి లావాదేవీల చరిత్ర, అసాధారణ లావాదేవీలను త్వరగా గుర్తించే ఏఐ సాధనాలు ఉన్నాయి.
  • బాధితులకు బ్యాంకులు పరిహారం చెల్లించాలని కోర్టు పట్టుబట్టింది. అసాధారణ లావాదేవీలను పోలీసులకు స్వయంచాలకంగా నివేదించి, భౌతికంగా ధ్రువీకరించాలని కూడా సూచించింది.
  • తెలంగాణ కేసు (రాష్ట్రాల పేజీ వార్త):
  • ౨౪ ఏళ్ల వ్యక్తితో సహా ౩ గురు అరెస్టయ్యారు. వారంతా హైదరాబాద్‌లోని హుస్సేనీ ఆలం నివాసితులు.
  • మ్యూల్ ఖాతాలను సైబర్ మోసగాళ్లకు ఒక్కొక్కటి రూ.౨౦,౦౦౦–రూ.౨౫,౦౦౦కు అమ్మారు.
  • హైదరాబాద్ అంతటా ఈ నెట్‌వర్క్ ద్వారా తెరిచిన ౮౩ ఖాతాలను పోలీసులు గుర్తించారు.
  • ఖాతా కిట్లను విజయ్, బాబూలాల్‌కు కొరియర్ ద్వారా పంపారు. రాజస్థాన్‌లోని ఇద్దరు సహచరులు ఇంకా పట్టుబడలేదు.
  • ఆ ౮౩లో ౧౧ ఖాతాలను దేశవ్యాప్తంగా ౧౪ సైబర్ మోసం లావాదేవీలకు ఉపయోగించారు.
  • ఇలాంటి లావాదేవీల ద్వారా ఆ ౮౩ ఖాతాలకు సుమారు రూ.౧౦.౦౫ కోట్లు వచ్చాయి.
  • అంతర్జాతీయ కోణం: మయన్మార్, కంబోడియా, లావోస్‌లోని సంఘర్షణ ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో, కొంత అధికారిక ఆదరణతో "వర్ధిల్లుతున్న" సముదాయాల నుంచి మోసాలు నడుస్తున్నాయి. అక్కడ అక్రమ రవాణాకు గురైన భారతీయులు బందీలుగా ఉన్నారు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • ఇక్కడి మౌలిక భావన వినియోగదారుల రక్షణ, బ్యాంకుల జవాబుదారీతనం, వ్యక్తిగత హక్కుల మధ్య సంఘర్షణ. మోసపు సొమ్మును బ్యాంకులు త్వరగా గుర్తించి స్తంభింపజేయాలని ప్రభుత్వం కోరుకుంటోంది. కానీ ఖాతాల స్తంభన, స్వయంచాలక నివేదన వల్ల నిర్దోషులు కావచ్చే ఖాతాదారుల ఆస్తి హక్కు, గోప్యత పరిమితమవుతాయి.
  • అనుపాతికత (ఆవశ్యకత, కనిష్ఠ నిరోధక మార్గం, రక్షణలు) అనే పరీక్షను సంపాదకీయం ఆర్బీఐ విస్తృత ఆదేశాలకు, పోలీసులకు స్వయంచాలకంగా నివేదించాలన్న కోర్టు సూచనకు వర్తింపజేస్తోంది.
  • బాధ్యత పంపిణీ రెండో ప్రధానాంశం. ఆర్బీఐ ప్రస్తుత శూన్య బాధ్యత చట్రం అనధికార లావాదేవీల నుంచి మాత్రమే వినియోగదారులను రక్షిస్తుంది. డిజిటల్ అరెస్ట్‌లో బాధితుడు బలవంతం కింద బదిలీని స్వయంగా అనుమతిస్తాడు. అందువల్ల ఈ చట్రం దీనికి వర్తించదు.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ, ఆర్థిక రంగ రక్షణలు, వినియోగదారుల రక్షణ; జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: సైబర్ భద్రత, మనీ లాండరింగ్; జీఎస్౨ – పాలిటీ: న్యాయ క్రియాశీలత, స్వయంప్రేరిత చర్య, హక్కులు – ప్రభుత్వ చర్యలు (గోప్యత, అనుపాతికత).

నేపథ్యం

"డిజిటల్ అరెస్ట్" మోసం, మ్యూల్ ఖాతాలు

ఆర్బీఐ కేవైసీ చట్రం (మీ కస్టమర్‌ను తెలుసుకోండి ఆదేశాలు)

ఆర్బీఐ ౨౦౧౭ వినియోగదారుల రక్షణ సర్క్యులర్ ("శూన్య బాధ్యత" చట్రం)

అదనపు నేపథ్యం

  • కోర్టు స్వయంప్రేరిత కేసు:
    • సుప్రీంకోర్టు నకిలీ పత్రాలకు సంబంధించిన డిజిటల్ అరెస్ట్ బాధితుల విషయంలో అనే స్వయంప్రేరిత కేసులో చర్య తీసుకుంది. ఇది ౨౦౨౫ అక్టోబరులో ప్రారంభమైంది.
    • అధికారులుగా నటించిన మోసగాళ్లు వృద్ధ దంపతుల నుంచి రూ.౧.౦౫ కోట్లు తీసుకున్న తర్వాత ఈ విచారణ మొదలైంది.
  • ౨౦౨౬ ఆగస్టు ౪ నాటి మధ్యంతర ఆదేశాలు:
    • మ్యూల్ కార్యకలాపాలతో ముడిపడిన మొత్తాలు లేదా ఖాతాలపై తాత్కాలిక డెబిట్ నిలుపుదలకు ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానాన్ని (ఎస్‌ఓపీ) నాలుగు వారాల్లోగా అధికారికంగా స్వీకరించి, పంపిణీ చేయాలని కోర్టు ఆర్బీఐని ఆదేశించింది. దాని ప్రతిని ఐ౪సీకి, అన్ని హైకోర్టుల రిజిస్ట్రార్ జనరళ్లకు పంపాలి.
    • భాగస్వామ్య బాధ్యత, బాధితులకు పరిహారం చట్రంపై చర్చించాలని అంతర్ శాఖా కమిటీని ఆదేశించింది.
    • హోం మంత్రిత్వ శాఖ ౨౦౨౬ జనవరి ౨ నాటి ఎస్‌ఓపీ కింద ఫిర్యాదుల పరిష్కార, సొమ్ము పునరుద్ధరణ మాడ్యూళ్లను అమలులోకి తేవాలని, రాష్ట్ర సైబర్ నేర సమన్వయ కేంద్రాలను నోటిఫై చేయాలని రాష్ట్రాలకు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు చెప్పింది.
    • నష్టాలు రూ.౧౦ కోట్ల పరిమితి కంటే తక్కువగా ఉన్నా వ్యవస్థీకృత సైబర్ నెట్‌వర్క్‌లను సీబీఐ చేపట్టేలా చేసింది. "కిల్ స్విచ్" సాధ్యాసాధ్యాలను అంచనా వేయాలని ఎలక్ట్రానిక్స్, సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖను, టెలికాం శాఖను కోరింది.
  • ఆర్బీఐ ముసాయిదా ఆదేశాలు:
    • ఆర్బీఐ ముసాయిదా కేవైసీ సవరణ ఆదేశాలు, ౨౦౨౬ను ప్రజాభిప్రాయం కోసం ౨౦౨౬ సెప్టెంబరు ౧౧న విడుదల చేసింది. అభిప్రాయాలకు గడువు ౨౦౨౬ అక్టోబరు ౨.
    • "అనుమానిత మ్యూల్ లావాదేవీ" అంటే రూ.౧,౦౦౦ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువైన లావాదేవీ. ఖాతాదారు ప్రకటిత ప్రొఫైల్‌కు అసాధారణంగా ఉందని, లేదా ఇప్పటికే మ్యూల్ లేదా మోసపూరితంగా నివేదించిన ఖాతాతో ముడిపడి ఉందని ఏఐ/ఎంఎల్ సాధనాలతో సహా పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు గుర్తించినదై ఉండాలి.
    • పోలీసులు లేదా సమర్థ అధికారి విరుద్ధ సూచన ఇవ్వకపోతే, తాత్కాలిక డెబిట్ నిలుపుదల గరిష్ఠ వ్యవధి ౬౦ రోజులు. ౩–౪ దశలకు ౩౦ రోజుల వరకు, ౫–౬ దశలకు మరో ౩౦ రోజుల వరకు.
    • ఒక ఖాతా మ్యూల్ ఖాతాయే అని నిర్ధారణ అయి, బ్యాంకు అనుమానాస్పద లావాదేవీ నివేదిక (ఎస్‌టీఆర్) దాఖలు చేయకపోతే, ఆ బ్యాంకు నిబంధనలను పాటించనట్లుగా పరిగణిస్తారు.
    • ఈ ఆదేశాలు ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧ నుంచి అమలులోకి వస్తాయని, లేదా అంతకు ముందే ఏ బ్యాంకైనా ఎస్‌ఓపీని అమలు చేయాలనుకుంటే అప్పటి నుంచే వర్తిస్తాయని ముసాయిదా పేర్కొంది.
    • అక్టోబరు ౨౯ విచారణ తర్వాత వచ్చిన వార్తల ప్రకారం, తుది ఆదేశాలు నవంబరు ౩౦లోగా నోటిఫై అయి, ౨౦౨౬ డిసెంబరు ౩౧కల్లా అమలులోకి వస్తాయని అంచనా.
  • అక్టోబరు ౨౯ విచారణ నుంచి:
    • శ్రద్ధ వహించడంలో విఫలమైనందున మోసం జరిగిన సందర్భాల్లో బ్యాంకులు బాధితులకు పూర్తి పరిహారం చెల్లించాలని, చెల్లింపు కోల్పోయిన మొత్తం కంటే తక్కువ ఉండకూడదని ధర్మాసనం పేర్కొంది.
    • ఈ ఏడాది నివేదిత ఘటనలు ౨౦౨౫తో పోలిస్తే ౫౦% తగ్గాయని, ౧౧ లక్షలకు పైగా కేసుల్లో సొమ్ము పునరుద్ధరించామని అటార్నీ జనరల్ తెలిపారు.
    • కొన్ని మోసాల్లో బ్యాంకు ఉద్యోగులు పాల్గొన్నారని కోర్టు పేర్కొంది. కఠినమైన నిబంధనల విషయంలో ఆర్బీఐ "మెతక వైఖరి" అనుసరిస్తోందా అని ప్రశ్నించింది.
  • ధోరణి, సాంకేతికత గణాంకాలు:
    • డిజిటల్ అరెస్ట్ ఫిర్యాదులు ౨౦౨౪లో ౧,౨౩,౬౭౨ ఉండగా, ౨౦౨౬ జూన్ ౩౦ నాటికి ౧౬,౩౭౭కు తగ్గాయి.
    • సీబీఐ పది డిజిటల్ అరెస్ట్ కేసులు నమోదు చేసింది. ఒక దర్యాప్తులో ౨౩౮ మంది బాధితులను, సుమారు రూ.౮౦ కోట్ల లావాదేవీలను గుర్తించింది (౨౦౨౬ ఆగస్టు ౪ ఉత్తర్వులో నమోదైనట్లు).
    • ఐ౪సీ, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఇన్నోవేషన్ హబ్ (ఆర్‌బీఐహెచ్) మధ్య ౨౦౨౬ మే ౧౧న కుదిరిన డేటా పంచుకునే అవగాహన ఒప్పందం ద్వారా ఐ౪సీ అనుమానితుల నమోదు డేటా మ్యూల్‌హంటర్.ఏఐ వంటి ఏఐ ఆధారిత మ్యూల్ గుర్తింపు సాధనాలకు అందుతుంది.
  • ఆర్బీఐ ౨౦౧౭ చట్రాన్ని ఆ తర్వాత సమీక్షించారు: సాంకేతికత వేగంగా విస్తరించిన నేపథ్యంలో ఆర్బీఐ తన ౨౦౧౭ పరిమిత బాధ్యత సూచనలను సమీక్షించిందని పత్రికా సమాచార కార్యాలయం విడుదల పేర్కొంది. ప్రస్తుత సమగ్ర పాఠాన్ని ఇక్కడ పరిశీలించలేదు. ౨౦౧౭ సర్క్యులర్‌పై సంపాదకీయ వర్ణనను యథాతథంగా తీసుకున్నాం.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • బాధితులు ఎందుకు మోసపోతారు (సంపాదకీయ ప్రధాన వాదన):
  • సీబీఐ లేదా పోలీసులుగా నటించే మోసగాళ్లు విజయవంతమవుతారు. ఎందుకంటే బాధితులు, ముఖ్యంగా వృద్ధులు, శాంతిభద్రతల యంత్రాంగానికి లొంగిపోతారు లేదా భయపడతారు.
  • సామాన్య పౌరుల పట్ల పోలీసులు దురుసుగా ప్రవర్తిస్తారని, శక్తిమంతులకు మాత్రమే సేవ చేస్తారని విస్తృతంగా భావిస్తారు. అందువల్ల వీడియో కాల్‌లో "అరెస్టు" అనేది చాలామందికి నమ్మశక్యం కానిది కాదు.
  • పరిష్కారం అవగాహన కార్యక్రమాలకు మించి పోలీసు సంస్కరణలు, ప్రజా విశ్వాసం వరకు వెళ్లాలి.
  • మ్యూల్ ఖాతాలు – అడ్డుకట్ట వేయాల్సిన కీలక బిందువు:
  • లాండరింగ్‌లో మ్యూల్ ఖాతాలే కీలకమని సీబీఐ దర్యాప్తులు చూపుతున్నాయి. కొందరు బ్యాంకు సిబ్బంది వాటిని తెరవడంలో సహకరించారు.
  • తెలంగాణ కేసు వ్యవస్థీకృత సరఫరా గొలుసును చూపిస్తోంది: స్థానికుల ద్వారా సేకరణ, రాష్ట్రాల మధ్య కొరియర్ ద్వారా ఖాతా "కిట్లు", ఖాతాకు రూ.౨౦,౦౦౦–౨౫,౦౦౦ స్థిర ధర, రాజస్థాన్‌లో సహచరులు.
  • ఆ ౮౩ ఖాతాలకు సుమారు రూ.౧౦.౦౫ కోట్లు వచ్చినా, కేవలం ౧౧ ఖాతాలను మాత్రమే ౧౪ లావాదేవీలకు అనుసంధానించగలిగారు. ఇలాంటి నెట్‌వర్క్‌లు భారీ సంఖ్యలో ఖాతాలను పోగు చేయగలవని ఇది సూచిస్తోంది.
  • సాంకేతికత, నియంత్రణ: ఏఐ, పూర్తి లావాదేవీల చరిత్ర వల్ల బ్యాంకులు అసాధారణతలను త్వరగా గుర్తించగలవు. అందుకే కేవైసీ సవరణ ఆదేశాలను డిసెంబరు ౩౧కల్లా ఖరారు చేయాలని కోర్టు కోరుతోంది.
  • పరిహారం – నైతిక ప్రమాదం / అతిగా గుర్తించడం:
  • ౨౦౧౭ సర్క్యులర్‌లోని లోపాన్ని (బలవంతంగా బదిలీ చేసిన బాధితులకు ఆశ్రయం లేకపోవడం) సరిదిద్దడం స్వాగతించదగినది.
  • కానీ శ్రద్ధ విషయంలో బ్యాంకులు విఫలమైన ప్రతిసారీ పూర్తి పరిహారం ఇవ్వాలంటే, వాస్తవ మ్యూల్ ఖాతాల కంటే చాలా ఎక్కువ ఖాతాలను బ్యాంకులు గుర్తించే ప్రమాదం ఉంది.
  • అనుపాతికత, హక్కులు:
  • ఈ ఆదేశాలు ఇప్పటికే విస్తృత వల వేస్తున్నాయి: అసాధారణంగా ఉన్న లేదా నివేదిత ఖాతాతో ముడిపడిన రూ.౧,౦౦౦ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రతి లావాదేవీ.
  • మ్యూల్ బదిలీలను తెలియకుండా స్వీకరించిన చిన్న వ్యాపారులు, జన్‌ధన్ ఖాతాదారులు రెండు నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం స్తంభనను ఎదుర్కోవచ్చు. అది అసమానుపాతిక శిక్ష.
  • పోలీసులకు స్వయంచాలక నివేదన, భౌతిక ధ్రువీకరణ గోప్యతా ఆందోళనలను పెంచుతాయి.
  • అంతర్జాతీయ కోణం: మయన్మార్, కంబోడియా, లావోస్‌లోని మోసపు సముదాయాలు అక్రమ రవాణాకు గురైన భారతీయులను ఉపయోగిస్తున్నాయి. ఆ పాలనలపై భారత్ తన దౌత్య ప్రభావాన్ని ఉపయోగించాలి. ఇది మానవ అక్రమ రవాణా, సైబర్ నేరం, విదేశాంగ విధానాన్ని ముడిపెడుతుంది.
  • ముందుకు మార్గం: నిలుపుదలలను క్రమబద్ధీకరించాలి (దశలవారీగా, కాలపరిమితితో, చిన్న ఖాతాలకు త్వరిత సమీక్షతో); సిబ్బంది కుమ్మక్కుపై బ్యాంకుల జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించాలి; పోలీసుల విశ్వసనీయతను బలోపేతం చేయాలి; ఐ౪సీ, ఆర్బీఐ, విదేశీ భాగస్వాములతో సమన్వయం చేసుకోవాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩ (అంతర్గత భద్రత / ఆర్థిక వ్యవస్థ), ౧౫ మార్కులు:** "'డిజిటల్ అరెస్ట్' మోసాలు సాంకేతికతను, ప్రజా విశ్వాసాన్ని రెండింటినీ దుర్వినియోగం చేస్తాయి. ఇలాంటి మోసాల్లో మ్యూల్ ఖాతాల పాత్రను పరిశీలించండి. ప్రతిపాదిత ఆర్బీఐ ఆదేశాలు, బ్యాంకుల బాధ్యతపై సుప్రీంకోర్టు ఇస్తున్న ప్రాధాన్యం బాధితుల రక్షణకు, నిజమైన ఖాతాదారుల హక్కులకు మధ్య సరైన సమతుల్యతను సాధిస్తున్నాయా అనే అంశాన్ని చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • మనీ లాండరింగ్ నిరోధక చట్టం, ౨౦౦౨; ఎఫ్‌ఐయూ-ఐఎన్‌డీ, అనుమానాస్పద లావాదేవీ నివేదికలు
  • ఆర్బీఐ వినియోగదారుల రక్షణ చట్రం, బ్యాంకింగ్ అంబుడ్స్‌మన్/ఆర్బీఐ అంబుడ్స్‌మన్ పథకం
  • సైబర్ భద్రత వ్యవస్థ: ఐ౪సీ, సీఈఆర్‌టీ-ఇన్, ఎన్‌సీఆర్‌పీ; సమాచార సాంకేతిక చట్టం, ౨౦౦౦
  • గోప్యత హక్కు, అనుపాతికత పరీక్ష (పుట్టస్వామి); న్యాయ క్రియాశీలత, స్వయంప్రేరిత అధికార పరిధి
  • ఆర్థిక సమ్మిళితత్వం (జన్‌ధన్), దాని ప్రమాదాలు
  • మానవ అక్రమ రవాణా, ఆగ్నేయాసియాలోని సరిహద్దులు దాటిన సైబర్ మోసపు సముదాయాలు

అంశాలు: GS3ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

31 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో