భారత ఎన్నికల సంఘం ౧౬.౧౦ లక్షల మంది క్లియర్ అయిన ఓటర్లపై చేసిన అప్పీళ్లు చట్టపరమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తాయి
మూలం: ది హిందూ, 31 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- పశ్చిమ బెంగాల్లో జరిగిన ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్)లో "తార్కిక వ్యత్యాసాలు" ఉన్నాయని గుర్తించిన సుమారు ౧౬.౧౦ లక్షల మంది ఓటర్లను న్యాయాధికారులు క్లియర్ చేశారు. వీరి చేరికపై అప్పిలేట్ ట్రిబ్యునళ్ల ముందు అప్పీళ్లు దాఖలు కావడంతో వీరు మళ్లీ సవాలును ఎదుర్కొన్నారు.
- ఈ అప్పీళ్లు దాఖలు చేసిన అధికారులకు ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ కింద ఏదైనా అధికారం ఉందా అన్నదే ప్రశ్న. ఓటర్ల జాబితాల విషయంలో ఈ చట్టం సీఈఓ, డీఈఓ, ఈఆర్ఓ, ఏఈఆర్ఓలను మాత్రమే అధికారులుగా పేర్కొంటుంది.
- సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో భారత ఎన్నికల సంఘం ౨౬ అక్టోబర్ నాడు దాఖలు చేసిన అఫిడవిట్లో, ఆ అప్పీళ్లను అధికారం ఉన్న అధికారులే దాఖలు చేశారని స్పష్టంగా చెప్పలేదు. ప్రతిపక్ష పార్టీలు ఆ అప్పీళ్లను రద్దు చేయాలని, న్యాయవిచారణ జరపాలని కోరుతున్నాయి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౩౨౪ ఓటర్ల జాబితాలు, ఎన్నికలపై పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణను ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగిస్తుంది. అధికరణ ౩౨౬ వయోజన ఓటుహక్కుకు ఆధారం (పౌరుడు, ౧౮ ఏళ్లు, అనర్హుడు కాకూడదు).
- ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ ఓటర్ల జాబితాలను గురించి చెబుతుంది. సెక్షన్ ౨౧ ప్రత్యేక సవరణతో సహా జాబితా తయారీ, సవరణను, సెక్షన్ ౨౪ అప్పీళ్లను వివరిస్తాయి.
- ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦: సెక్షన్ ౨౪(బి) కింద రెండో అప్పీలు నియమం ౨౭ ప్రకారం నిర్దేశించిన పద్ధతిలో సీఈఓకు వెళ్తుంది.
- చట్టంలో "ఓటర్ల జాబితాల విషయంలో" పేర్కొన్న అధికారులు (వార్త ప్రకారం): సీఈఓ, డీఈఓ, ఈఆర్ఓ, ఏఈఆర్ఓ.
- ఎస్ఐఆర్ దశలు: తొలి దశ బిహార్; రెండో దశ ౯ రాష్ట్రాలు + ౩ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్తో సహా).
- చట్టబద్ధ పరిధిలో ఎస్ఐఆర్ నిర్వహించే ఎన్నికల సంఘం అధికారాన్ని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం సమర్థించింది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- చేరికపై దాఖలైన అప్పీళ్లు: ౧౬.౧౦ లక్షల మంది ఓటర్లు ("౧౬ లక్షలకు కొంచెం పైగా"); అందరూ తార్కిక వ్యత్యాసాల కారణంగా గుర్తింపు పొంది, ఆ తరువాత న్యాయాధికారుల చేత క్లియర్ అయినవారే.
- ఎన్నికలకు ముందు ప్రచురించిన అనుబంధ జాబితాల్లో వీరు ఉన్నందున, ఏప్రిల్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వీరు ఓటు వేసి ఉండేవారు.
- సర్వోన్నత న్యాయస్థానంలో అఫిడవిట్: ౨౬ అక్టోబర్ ౨౦౨౬ నాడు దాఖలైంది. ఆ అప్పీళ్లు గతంలో ఎన్నికల సంఘం దృష్టికి రాలేదని అది తెలిపింది. పశ్చిమ బెంగాల్ సీఈఓ కార్యాలయం నుంచి ౨౨ అక్టోబర్ ౨౦౨౬ నాటి ఒక సమాచారంలో, తమ అధికారులు చట్టం కింద అధికారులుగా ఆ అప్పీళ్లను దాఖలు చేశారని ఉందని కూడా పేర్కొంది. సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ఆదేశాల కింద ఆ అధికారులకు "అధికారం ఉంది" అని కూడా చెప్పింది.
- గమనార్హమైన లోపం: చట్టం కింద అధికారులుగా సీఈఓ/డీఈఓలు/ఈఆర్ఓలు/ఏఈఆర్ఓలను మాత్రమే అఫిడవిట్ అంగీకరించింది. కానీ ఆ అప్పీళ్లను వారే దాఖలు చేశారని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పలేదు. వారిని కేవలం "పశ్చిమ బెంగాల్ సీఈఓ కార్యాలయ అధికారులు"గా వర్ణించింది.
- ఎన్నికల కమిషనర్లు ఎస్. ఎస్. సంధు, వివేక్ జోషి ఇద్దరూ తమ ఫైల్ నోట్లలో చేరికలపై అప్పీళ్ల ప్రశ్నను లేవనెత్తారు.
- పశ్చిమ బెంగాల్ ఎస్ఐఆర్ కేసులో పిటిషనర్ అయిన కాంగ్రెస్ నేత ప్రసేన్జిత్ బోస్, ఈ అధికారులకు చట్టం కింద అధికారం లేదని వాదిస్తున్నారు. ఆయన తర్కం ఏమిటంటే, ట్రిబ్యునళ్లను సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ౨౦౨౬ ఏప్రిల్లో సృష్టించింది, ఏ ట్రిబ్యునల్ గురించీ చట్టం ఏమీ చెప్పదు.
- గురువారం నాడు కాంగ్రెస్ పశ్చిమ బెంగాల్ సీఈఓకు వినతిపత్రం సమర్పించింది. ఆ అప్పీళ్లు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించాయని వాటిని రద్దు చేయాలని, వాటి దాఖలు తేదీ, సమయం, ప్రక్రియను వెల్లడించే ఐటీ ఆడిట్ జరపాలని కోరింది.
- పరిమాణం: సుమారు ౬౦ లక్షల "సందేహాస్పద, పెండింగ్" కేసులు సుమారు ౭౦౦ మంది న్యాయాధికారులకు వెళ్లాయి (సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ఆదేశం మేరకు పంపిన కలకత్తా హైకోర్టు జాబితా నుంచి తీసుకున్నవారు). వారు ౩౨,౭౭,౩౬౦ మంది ఓటర్లను క్లియర్ చేసి పునరుద్ధరించారు, ౨౭.౨౩ లక్షల మందిని తిరస్కరించారు. తిరస్కరించిన వారిలో ౨౨ లక్షల మంది ట్రిబ్యునళ్లకు అప్పీలు చేశారు.
- కాలక్రమం: ౧౦ మార్చి నాడు సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ప్రత్యేక అప్పిలేట్ సంస్థను ఆదేశించింది; ౨౧ మార్చి నాడు ఎన్నికల సంఘం ట్రిబ్యునళ్లను ఏర్పాటు చేసింది; అవి సుమారు ౧౩ ఏప్రిల్ నుంచి పనిచేయడం ప్రారంభించాయి. ౧౬ ఏప్రిల్ నాడు, అప్పీళ్లలో గెలిచినవారిని అనుబంధ జాబితా ద్వారా చేర్చాలని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ఆదేశించింది. శాసనసభ ఎన్నికలు ౨౩ ఏప్రిల్ నాడు మొదలయ్యాయి; ఆ సమయానికి కేవలం ౧౩౬ పేర్లు మాత్రమే క్లియర్ అయ్యాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
రాజ్యాంగం ఓటర్ల జాబితాలపై "పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ" అధికారాన్ని ఎన్నికల సంఘానికి ఇస్తుంది (అధికరణ ౩౨౪). జాబితాల తయారీ, క్లెయిములు, అభ్యంతరాలు, అప్పీళ్లకు సంబంధించిన వివరణాత్మక యంత్రాంగం చట్టబద్ధమైనది. అది ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦లోనూ ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦లోనూ ఉంది. ప్రతి పాత్రలోనూ చట్టం గుర్తించిన అధికారులే వ్యవహరించగలరు. అప్పిలేట్ ట్రిబ్యునళ్ల వంటి కోర్టు ఆదేశాలతో ఏర్పడిన సంస్థ, వేరే అప్పీలు వరుసక్రమాన్ని నిర్దేశించిన చట్టంతో సరిపోదు. ఇది "అధికారం వర్సెస్ సామర్థ్యం" అనే సంప్రదాయ ప్రశ్న. కోర్టు ఉత్తర్వు ఆ వేదికలను ఊహించినా, చట్టం పేర్కొనని వ్యక్తుల ద్వారా లేదా వేదికల ద్వారా కార్యనిర్వాహక సంస్థ వ్యవహరించవచ్చా?
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: రాజ్యాంగ/చట్టబద్ధ సంస్థలు (భారత ఎన్నికల సంఘం); ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ (ఓటర్ల జాబితాలు); అధికారాల విభజన, ఎన్నికల ప్రక్రియలపై న్యాయ పర్యవేక్షణ; వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలు.
నేపథ్యం
భారత ఎన్నికల సంఘం
ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్), జాబితా యంత్రాంగ శ్రేణి
పశ్చిమ బెంగాల్ అప్పిలేట్ ట్రిబ్యునళ్లు (ఎస్ఐఆర్)
అదనపు నేపథ్యం
- ౨౮ ఫిబ్రవరి నాడు ప్రచురించిన పశ్చిమ బెంగాల్ తుది జాబితాలో సుమారు ౬౦ లక్షల పేర్లను "నిర్ణయం పెండింగ్"గా గుర్తించారు.
- "తార్కిక వ్యత్యాసం" జాబితాలోని వారి క్లెయిములు, అభ్యంతరాలపై నిర్ణయించడానికి న్యాయాధికారులను నియమించాలని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ఆదేశించింది. ౨౮ ఫిబ్రవరి నాటికి ముసాయిదా జాబితాను ప్రచురించడానికి, తరువాత అనుబంధ జాబితాలను విడుదల చేయడానికి కూడా ఎన్నికల సంఘానికి అనుమతి ఇచ్చింది.
- ట్రిబ్యునళ్లు ౨౩ జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- చట్టబద్ధ సామర్థ్యం వర్సెస్ కోర్టు సృష్టించిన యంత్రాంగం: ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం సీఈఓ/డీఈఓ/ఈఆర్ఓ/ఏఈఆర్ఓలను పేర్కొంటుంది. ట్రిబ్యునళ్లు ఎస్ఐఆర్పై సర్వోన్నత న్యాయస్థాన పర్యవేక్షణ నుంచి వచ్చాయి, ట్రిబ్యునళ్ల విషయంలో చట్టం మౌనంగా ఉంది. అందువల్ల వాటి ముందు అప్పీలు చేసే అధికారుల అధికార మూలంపై ప్రశ్న తలెత్తుతోంది. ఎన్నికల సంఘం అఫిడవిట్ చట్టంపై కాక, "గౌరవనీయ న్యాయస్థానం ఉత్తర్వులపై" ఆధారపడుతోంది.
- ఎన్నికల సంఘం పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం: ౨౨ అక్టోబర్ నాటి సీఈఓ కార్యాలయ సమాచారం తరువాతే అప్పీళ్లు వెలుగులోకి వచ్చాయి. తనకు ముందుగా తెలియదని ఎన్నికల సంఘం చెప్పింది, కానీ దాని ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు ఫైల్ నోట్లలో ఈ అంశాన్ని లేవనెత్తారు. ఇది అంతర్గత నియంత్రణ బలహీనంగా ఉందని, సమష్టి నిర్ణయం లోపించి ఉండవచ్చని సూచిస్తోంది.
- ఎన్నికల సమగ్రత వర్సెస్ ఓటర్ల హక్కు: ఆ ఓటర్లను న్యాయాధికారులు క్లియర్ చేశారు, ఎన్నికలకు ముందు అనుబంధ జాబితాల్లో ఉన్నారు. న్యాయాధికారులు క్లియర్ చేసి అనుబంధ జాబితాల్లో చేర్చిన ఓటర్ల చేరికపై అప్పీలు చేయడం, తుది నిర్ణయాత్మకత, చట్టబద్ధమైన ఆశ, ఓటుహక్కు కోల్పోయే ప్రమాదం అనే ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది.
- న్యాయవ్యవస్థ–కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ సంబంధం: రాజ్యాంగ సంస్థ చట్టబద్ధ విధిని కోర్టులు పర్యవేక్షించడం (ఉత్తర్వులను "కోర్టు ఉత్తర్వులుగా పరిగణించే" న్యాయాధికారులు, విశ్రాంత న్యాయమూర్తుల నేతృత్వంలోని ట్రిబ్యునళ్లు). ఇది కష్టమైన పరిస్థితిలో సహాయపడుతుంది, కానీ మిశ్రమ చట్టపరమైన స్థాయిని మిగులుస్తుంది.
- ప్రతిపక్షాల డిమాండ్లు: అప్పీళ్ల రద్దు, న్యాయవిచారణ, దాఖలు సమయం, ప్రక్రియపై ఐటీ ఆడిట్. ఇవి ఎస్ఐఆర్ ప్రక్రియపై విశ్వాస లోపాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
- ముందుకు మార్గం: ఎస్ఐఆర్ ట్రిబ్యునళ్ల ముందు ఎవరు అప్పీలు చేయవచ్చో కోర్టు ఉత్తర్వు ద్వారా లేదా చట్ట సవరణ ద్వారా స్పష్టం చేయాలి; సమయ ముద్రతో కూడిన అప్పీళ్ల రిజిస్టర్ను ప్రచురించాలి; నోటిఫై చేసిన అధికారులు మాత్రమే అప్పీళ్లు దాఖలు చేసేలా చూడాలి; ఇప్పటికే అనుబంధ జాబితాల్లో ఉన్నవారికి సరైన విధాన రక్షణ కొనసాగించాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ ఎన్నికల సంఘం చట్టబద్ధ అధికారాలను, దానిని పర్యవేక్షించడంలో కోర్టుల పాత్రను పరిశీలనకు గురిచేసింది. పశ్చిమ బెంగాల్లో క్లియర్ అయిన ఓటర్లపై అప్పీళ్లపై ఇటీవలి వివాదాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణలు ౩౨౪–౩౨౯ (ఎన్నికల యంత్రాంగం; ఎన్నికల వ్యవహారాల్లో కోర్టు జోక్యంపై నిషేధం)
- ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ వర్సెస్ ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౧; ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦
- ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం, ౨౦౨౩ చట్టం; ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత
- భారతదేశంలో ట్రిబ్యునళ్లు (అధికరణలు ౩౨౩ఏ/బి), న్యాయ సమీక్ష
అంశాలు: GS2రాజనీతి
31 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో