BrainParrot

ఢిల్లీలో తొలి ఎస్‌సీఓ నాగరికతా సంభాషణ వేదికకు పాకిస్తాన్ మంత్రికి ఆహ్వానం

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 28 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ) లోని ౧౦ సభ్య దేశాల తొలి "నాగరికతా సంభాషణ వేదిక"కు భారత్ నవంబరు ౨౦–౨౨ తేదీల్లో ఢిల్లీలో ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. దీనిని సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ కలిసి నిర్వహిస్తున్నాయి. పాకిస్తాన్ ఎస్‌సీఓలో సభ్య దేశం.
  • పాకిస్తాన్ జాతీయ వారసత్వ, సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీని భారత్ ఆహ్వానించింది. ఆయన హాజరైతే, ౨౦౨౩లో గోవాలో జరిగిన ఎస్‌సీఓ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం తర్వాత భారత్ ఆతిథ్యమిచ్చిన తొలి పాకిస్తానీ మంత్రి ఆయనే అవుతారు. అలాగే ౨౦౨౫ మేలో జరిగిన నాలుగు రోజుల భారత్–పాకిస్తాన్ ఘర్షణ తర్వాత కూడా ఇదే తొలిసారి.
  • తమ ప్రతినిధి బృందానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తారో పాకిస్తాన్ ఇంకా ధ్రువీకరించలేదు. నాలుగో పేజీలోని ఈ కథనాన్ని సూచిస్తూ మొదటి పేజీలో చిన్న సంక్షిప్త సూచన ప్రచురించారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: ఎస్‌సీఓ, భారత్–పాకిస్తాన్; జీఎస్౧ – భారతీయ సంస్కృతి/వారసత్వం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఎస్‌సీఓ: ౨౦౦౧లో స్థాపన; ౧౦ పూర్తి సభ్య దేశాలు; భారత్ ౨౦౧౭లో పాకిస్తాన్‌తో పాటు చేరింది; ఇరాన్ ౨౦౨౩లో; బెలారస్ ౨౦౨౪లో.
  • ఎస్‌సీఓ సచివాలయం: బీజింగ్. ర్యాట్స్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ: తాష్కెంట్.
  • కథనం ప్రకారం, వేదికకు ౧౫ సంభాషణ భాగస్వామ్య, పరిశీలక దేశాలను ఆహ్వానించారు. ౨౦౨౬ బిష్కెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ఛార్టర్ సవరణ ద్వారా ఇంగ్లీషును (చైనీస్, రష్యన్‌లతో పాటు) ఎస్‌సీఓ అధికారిక, పని భాషగా చేర్చారు.
  • ఎస్‌సీఓ నాగరికతా సంభాషణ వేదికను ప్రధాని మోదీ టియాంజిన్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో (౨౦౨౫) ప్రతిపాదించారు. తొలి సమావేశం నవంబరు ౨౦–౨౨ తేదీల్లో ఢిల్లీలో జరుగుతుంది. దీనిని సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తున్నాయి.
  • వేదిక: పురానా ఖిలా. ఇది చక్రవర్తి హుమాయూన్ నిర్మించిన ౧౬వ శతాబ్దపు కోట.
  • సంప్రదాయం ప్రకారం ఎస్‌సీఓ దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశానికి ప్రధాని, ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశానికి విదేశాంగ మంత్రి హాజరవుతారు, కానీ ఎల్లప్పుడూ కాదు. ౨౦౨౪ అస్తానా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో విదేశాంగ మంత్రి భారత్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. అక్టోబరు ౧౯–౨౦ తేదీల్లో దుషాంబేలో జరిగిన ౨౫వ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశంలో రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ భారత్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు (౨౦౨౬).
  • సార్క్: ౨౦౧౬ నుంచి ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగే సమావేశాల్లో పాల్గొనడానికి భారత్ నిరాకరిస్తోంది. సార్క్ దక్షిణాసియా సమూహం, ఎస్‌సీఓకు భిన్నమైనది.
  • ప్రస్తుత చక్రంలో పాకిస్తాన్ ఎస్‌సీఓ అధ్యక్ష బాధ్యతలో ఉంది. పాకిస్తాన్‌లో దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం ౨౦౨౭ ఆగస్టులో జరగాల్సి ఉంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • వేదిక తేదీలు: నవంబరు ౨౦–౨౨, ఢిల్లీ. కార్యక్రమాన్ని ప్రధాని మోదీ ప్రారంభిస్తారు.
  • భాగస్వామ్యం: ౧౦ సభ్య దేశాల (చైనా, రష్యా, ఇరాన్, బెలారస్, మధ్య ఆసియా దేశాలు సహా) సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రులతో పాటు ౧౫ సంభాషణ భాగస్వామ్య, పరిశీలక దేశాలను ఆహ్వానించారు.
  • ప్రతి భాగస్వామి సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రితో పాటు గరిష్ఠంగా నలుగురు ప్రభుత్వ ప్రతినిధులతో కూడిన బృందాన్ని పంపడానికి ఆహ్వానితులు.
  • పురానా ఖిలా తవ్వకాలు సుమారు ౩,౦౦౦ సంవత్సరాల నిరంతర చరిత్రను చూపుతున్నాయి: మౌర్యులకు పూర్వం, మౌర్య, శుంగ, కుషాణ, గుప్త, గుప్తానంతర కాలాలు, ఆ తర్వాత రాజపుత్ర, సుల్తానేట్, మొఘల్ కాలాలు.
  • పాకిస్తాన్ ఆహ్వానితుడు: జాతీయ వారసత్వ, సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీ. తమ ప్రతినిధి బృందాధిపతిని పాకిస్తాన్ ఇంకా ధ్రువీకరించలేదు.
  • ఇంతకు ముందు: ఆతిథ్యమిచ్చిన చివరి పాకిస్తానీ మంత్రి అప్పటి విదేశాంగ మంత్రి బిలావల్ భుట్టో. ఆయన ౨౦౨౩ గోవా ఎస్‌సీఓ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశానికి వచ్చారు. అలాగే ౨౦౨౫ మేలో జరిగిన నాలుగు రోజుల ఘర్షణ తర్వాత ఇదే తొలిసారి అవుతుంది.
  • ఇటీవలి భారత భాగస్వామ్యం:
  • సెప్టెంబరులో పాకిస్తాన్ ఎస్‌సీఓ అధ్యక్షతలో జరిగిన తొలి సమన్వయ సమావేశానికి భారత్ ఎస్‌సీఓ జాతీయ సమన్వయకర్త అలోక్ డిమ్రిని ఇస్లామాబాద్‌కు పంపింది.
  • ౨౦౨౪ నవంబరులో ఎస్‌సీఓ ప్రభుత్వాధినేతల సమావేశంలో విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ భారత్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
  • పాకిస్తాన్‌లో జరిగే ౨౦౨౭ దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశంలో భారత్‌కు ఎవరు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారనే ప్రశ్న ఇంకా తేలలేదు.
  • విదేశాంగ శాఖ కార్యదర్శి (పశ్చిమ) సిబి జార్జ్ ఆగస్టు ౨౭ నాటి విలేకరుల సమావేశంలో, భారత్ ఎస్‌సీఓతో ఒక సంస్థగానే వ్యవహరిస్తుందని, వ్యక్తిగత దేశాలతో భాగస్వామ్యం, పాల్గొనే స్థాయిని "తగిన సమయంలో" నిర్ణయిస్తామని చెప్పారు. ప్రధాని మోదీ పాకిస్తాన్‌కు వెళ్తారా అనే ప్రశ్నకు ఇది సమాధానం.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్న దేశాలు కూడా బహుపాక్షిక వేదికల ద్వారా పని సంబంధాలను కొనసాగించగలవు. భారత్ 2016 నుంచి ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగే సార్క్ సమావేశాలకు దూరంగా ఉంటోంది. అయినా అక్కడ జరిగే ఎస్‌సీఓ సమావేశాల్లో పాల్గొంటూనే ఉంది. ఎస్‌సీఓను "ఒక సంస్థగా" పరిగణిస్తూ, పాల్గొనే స్థాయిని ఆయా సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయిస్తోంది. సాంస్కృతిక వేదిక ఆచరణలో మృదు శక్తికి నిదర్శనం. భారత్ తన నాగరికతా వారసత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. వేదిక అయిన పురానా ఖిలా (పాత కోట) కూడా అదే సందేశాన్ని ఇస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్ భాగస్వామిగా ఉన్న ద్వైపాక్షిక/బహుపాక్షిక సమూహాలు; భారత్, దాని పొరుగు దేశాలు. జీఎస్౧ – భారతీయ సంస్కృతి: వారసత్వం, సాంస్కృతిక దౌత్యం. ప్రిలిమ్స్ – ప్రస్తుత అంశాలు (అంతర్జాతీయ సంస్థలు).

నేపథ్యం

షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ)

ఎస్‌సీఓ నాగరికతా సంభాషణ వేదిక

అదనపు నేపథ్యం

  • కార్యక్రమం (తరువాతి అధికారిక సమాచారం): కేంద్ర సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెఖావత్ తెలిపిన ప్రకారం, ఈ వేదిక నాలుగు అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది: సాంస్కృతిక అభివ్యక్తి, కళ–వాస్తుశిల్పం, భాష–సాహిత్యం, మత–తత్వశాస్త్ర సంప్రదాయాలు. ప్రదర్శనలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు కూడా ఉంటాయి. చైనా, కజకిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, ఇరాన్, బెలారస్, నేపాల్, ఆర్మేనియా, సౌదీ అరేబియా, కంబోడియా, తజికిస్తాన్ సహా ౧౫ దేశాలు పాల్గొంటామని నిర్ధారించాయని ఆయన చెప్పారు. పాకిస్తాన్ ప్రతినిధి బృందం స్థాయిని పరిశీలించిన వనరులు ధ్రువీకరించలేదు.
  • ప్రకటన నేపథ్యం: ౨౫వ ఎస్‌సీఓ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశంలో రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ సభ్య దేశాలను ఈ వేదికకు ఆహ్వానించారు. ఆ సమావేశం ౨౦౨౬ అక్టోబరు ౨౦న తజికిస్తాన్‌లోని దుషాంబేలో జరిగిందని జీకేటుడే పేర్కొంది.
  • పాకిస్తాన్ ఎస్‌సీఓ అధ్యక్ష బాధ్యత: బిష్కెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో అధ్యక్ష బాధ్యత చేపట్టిన తర్వాత, పాకిస్తాన్ ౨౦౨౬–౨౭ మధ్య ఎస్‌సీఓ సమావేశాలకు ఆతిథ్యమిస్తుంది. ౨౦౨౭ ఆగస్టులో దేశాధినేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం కూడా నిర్వహిస్తుంది. పాకిస్తాన్‌లో జరిగిన ఎస్‌సీఓ జాతీయ సమన్వయకర్తల మండలి సమావేశానికి ఒక సీనియర్ భారత దౌత్యవేత్త హాజరయ్యారు. ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత పాకిస్తాన్‌కు భారత ప్రతినిధి బృందం చేసిన తొలి అధికారిక పర్యటనగా దీనిని వర్ణించారు.
  • భారత్ ఎందుకు భాగస్వామిగా కొనసాగుతోంది: పాకిస్తాన్‌లో జరిగే ఎస్‌సీఓ సమావేశాల్లో పాల్గొనడం వల్ల సంస్థ నిర్ణయ ప్రక్రియలో భారత్ ఉంటుందని, పీఓకే, కశ్మీర్ అంశాలపై ఈ వేదిక దుర్వినియోగం కాకుండా సహా పాకిస్తాన్ అజెండాను గమనించగలదని దృష్టి ఐఏఎస్ పేర్కొంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సాంస్కృతిక దౌత్యం, మృదు శక్తి: ఎస్‌సీఓను "ప్రభుత్వాలకు అతీతంగా" (ప్రజల మధ్య సంబంధాలు, వారసత్వం) తీసుకెళ్లాలన్న భారత్ టియాంజిన్ ప్రతిపాదనపై ఈ వేదిక ఆధారపడింది. పురానా ఖిలాలోని (మౌర్యుల నుంచి మొఘలుల వరకు) పొరలు పొరలుగా ఉన్న చరిత్ర యురేషియా భాగస్వాములకు బహుళత్వ నాగరికతా కథనాన్ని చూపేందుకు భారత్‌కు వీలు కల్పిస్తుంది.
  • బహుపాక్షిక వేదికల ద్వారా భారత్–పాకిస్తాన్ సంబంధాలు: ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగే సార్క్ సమావేశాలకు భారత్ దూరంగా ఉంటుంది, కానీ అక్కడ జరిగే ఎస్‌సీఓ, ర్యాట్స్ సమావేశాల్లో పాల్గొంటుంది. పాకిస్తాన్ మంత్రిని ఆహ్వానించడం, ద్వైపాక్షిక సంబంధాల సాధారణీకరణను సూచించకుండా, ఎస్‌సీఓను ఒక సంస్థగా పరిగణిస్తామన్న వైఖరికి సరిపోతుంది.
  • ౨౦౨౫ మే తర్వాత సంకేతాలు: పాకిస్తానీ మంత్రి పర్యటన నాలుగు రోజుల ఘర్షణ తర్వాత తొలిసారి అవుతుంది. తదుపరి ప్రశ్న, పాకిస్తాన్‌లో జరిగే ౨౦౨౭ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో భారత్‌కు ఎవరు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారన్నది.
  • పొరుగు దేశాలు, యురేషియా వ్యూహం: ఎస్‌సీఓ మధ్య ఆసియాకు భారత్‌కు సంస్థాగత ప్రవేశాన్ని ఇస్తుంది, చైనా, రష్యా, పాకిస్తాన్ కూడా ఉన్న వేదికలో స్థానం కల్పిస్తుంది. సాంస్కృతిక, భద్రతా అజెండాలను తీర్చిదిద్దడానికి కూడా భారత్‌కు వీలు కల్పిస్తుంది.
  • పరిమితులు: సాంస్కృతిక వేదికలు భద్రతా వివాదాలను పరిష్కరించవు. ఇలాంటి వేదికలు శాశ్వత భాగస్వామ్యాన్ని సృష్టిస్తాయా, లేక కేవలం లాంఛనప్రాయంగానే మిగిలిపోతాయా అన్నదే పరీక్ష.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "పాకిస్తాన్‌లో జరిగే సార్క్ సమావేశాలను భారత్ నివారిస్తూ, అక్కడి ఎస్‌సీఓ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటోంది. ఈ విధానం వెనుక ఉన్న తర్కాన్ని విశ్లేషించండి. ఎస్‌సీఓ నాగరికతా సంభాషణ వేదిక వంటి సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు భారత్ యురేషియా వ్యూహాన్ని ఎలా ముందుకు తీసుకెళ్లగలవో చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • ఎస్‌సీఓ, సార్క్, బిమ్స్‌టెక్ పోలిక: నిర్మాణం, సభ్య దేశాలు, భారత్ భాగస్వామ్యం
  • ర్యాట్స్, ఎస్‌సీఓలో భారత్ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక అజెండా
  • మృదు శక్తి, సాంస్కృతిక దౌత్యం (ఐసీసీఆర్, బౌద్ధ వారసత్వ దౌత్యం)
  • భారత్–మధ్య ఆసియా సంభాషణ; "కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఏషియా" విధానం; అంతర్జాతీయ ఉత్తర–దక్షిణ రవాణా కారిడార్, చాబహార్
  • భారతీయ వాస్తుశిల్పం, పురావస్తు శాస్త్రం: ఢిల్లీలోని చారిత్రక కోటలు, పొరలు పొరలుగా ఉన్న నివాస ప్రాంతాలు

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

28 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో