ఎల్ఏసీ వద్ద పీఎల్ఏ ప్రవర్తనతో "అశాంతి" నెలకొందని అంగీకరించిన విదేశాంగ శాఖ
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 24 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- చైనా బలగాలు స్థిరపడిన గస్తీ పద్ధతుల నుంచి పక్కకు మళ్లినప్పుడు వాస్తవాధీన రేఖ (ఎల్ఏసీ) వద్ద "అశాంతి" నెలకొంటుందని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంఈఏ) తెలిపింది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో జరిగిన ఘర్షణలపై ది హిందూ ప్రచురించిన వార్తపై అడిగిన ప్రశ్నలకు ఈ సమాధానమిచ్చింది.
- పదవీ విరమణ చేయనున్న ఐటీబీపీ డైరెక్టర్ జనరల్ శత్రుజీత్ కపూర్ జులై నుంచి "ముఖాముఖి ఘర్షణలు" కొనసాగుతున్నాయని చెప్పినట్లు ఆ వార్త పేర్కొంది. ఆయన ప్రసంగ వీడియోను తర్వాత ఐటీబీపీ యూట్యూబ్ ఛానల్ నుంచి తొలగించారు.
- ఈ ముఖాముఖి ఘర్షణలు, గల్వాన్పై ౨౦౨౦ నాటి ప్రకటన, సమాచారాన్ని అణచివేయడం, చైనాతో వాణిజ్య లోటు అంశాలపై కాంగ్రెస్ కేంద్రంపై విమర్శలు గుప్పించింది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఎల్ఏసీ సెక్టార్లు: పశ్చిమ (లద్దాఖ్), మధ్య (హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్), తూర్పు (సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్).
- భారత్–చైనా సరిహద్దు పొడవు (భారత్ లెక్క ప్రకారం): ౩,౪౮౮ కి.మీ.; కారాకోరం కనుమ నుంచి జాచెప్ లా వరకు ఐటీబీపీ కాపలా కాస్తుంది.
- ఐటీబీపీ: ౧౯౬౨ అక్టోబర్ ౨౪న ఏర్పాటు; కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగం; ఐటీబీపీ చట్టం, ౧౯౯౨; నినాదం శౌర్య–దృఢత–కర్మనిష్ఠ.
- ఒప్పందాలు: ౧౯౯౩ (శాంతి, ప్రశాంతత), ౧౯౯౬ (విశ్వాస నిర్మాణ చర్యలు), ౨౦౦౫ (రాజకీయ పరామితులు, మార్గదర్శక సూత్రాలు; విధివిధానాల ప్రోటోకాల్), ౨౦౧౩ (సరిహద్దు రక్షణ సహకార ఒప్పందం).
- ౨౦౨౪ అక్టోబర్ ౨౧: దెప్సాంగ్, డెమ్చోక్లకు సంబంధించి భారత్–చైనా గస్తీ ఒప్పందం; సరిహద్దు అంశంపై ప్రత్యేక ప్రతినిధుల యంత్రాంగం (స్థిర అంశం).
- సరిహద్దుపై దౌత్య సమాచార మార్పిడిని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ చూస్తుంది; కార్యాచరణ సంబంధిత ప్రశ్నలను రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ చూస్తుంది. నిర్దిష్ట పరిస్థితిపై ప్రశ్నలను విదేశాంగ శాఖ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు పంపింది.
- గల్వాన్ ఘర్షణలు: ౨౦౨౦ జూన్. ప్రతిష్టంభన ౨౦౨౦ మేలో మొదలైంది (కాంగ్రెస్ చెప్పే "౨౦౨౦ మే ముందు నాటి యథాస్థితి" ప్రమాణం).
గణాంకాలు, వివరాలు
- అల్వార్లో గురువారం జరిగిన కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన ఐటీబీపీ డీజీ (పదవీ విరమణ చేయనున్న) శత్రుజీత్ కపూర్ ప్రకారం ముఖాముఖి ఘర్షణలు "జులై నుంచి" కొనసాగుతున్నాయి.
- విదేశాంగ శాఖ ధ్రువీకరించినప్పటికీ ఆయన ప్రసంగ వీడియోను ఐటీబీపీ అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానల్ నుంచి తొలగించారు.
- మోదీ–షీ తమ సైన్యాల మధ్య ఉద్రిక్తతల సడలింపును ప్రకటించి రెండేళ్లకు పైగా గడిచినా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఉద్రిక్తత కొనసాగుతోందని ప్రభుత్వం అధికారికంగా అంగీకరించడం ఇదే మొదటిసారి.
- విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి రణ్ధీర్ జైస్వాల్, చైనా బలగాలు స్థిరపడిన గస్తీ పద్ధతుల నుంచి పక్కకు మళ్లినప్పుడు పరిస్థితి "అప్పుడప్పుడు అశాంతికి లోనవుతుంది" అన్నారు. దీనికి పీఎల్ఏను ఆయన బాధ్యురాలిని చేశారు. ఇరుపక్షాలు దౌత్య, సైనిక యంత్రాంగాలను ఉపయోగిస్తాయని చెప్పారు. నిర్దిష్ట ప్రశ్నలను రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు పంపారు.
- ౨౦౨౦లో గల్వాన్తో సహా నాలుగేళ్ల ప్రతిష్టంభన మొదలైనప్పటి నుంచి ప్రభుత్వ వైఖరి ఇదే: ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకు సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో శాంతి, ప్రశాంతత అత్యవసరం. "మెరుగైన సరిహద్దు నిర్వహణ" కోసం ఎల్ఏసీపై మెరుగైన అవగాహన విషయంలో ఇరుపక్షాలు సంప్రదింపుల్లో ఉన్నాయి.
- కాంగ్రెస్ నేత మల్లికార్జున ఖర్గే అరుణాచల్ సరిహద్దులోని అనేక ప్రదేశాల్లో "కొనసాగుతున్న ముఖాముఖి ఘర్షణల"పై వివరణ ఇవ్వాలని ప్రధానిని కోరారు. భారత్ గస్తీ ప్రవేశానికి భంగం కలిగిందా, ౨౦౨౦ మే ముందు నాటి యథాస్థితి పునరుద్ధరించారా అని ప్రశ్నించారు. ఐటీబీపీ చీఫ్ ధ్రువీకరణ "తీవ్ర ఆందోళనకరం" అన్నారు. గల్వాన్ తర్వాత భారత భూభాగంలోకి ఎవరూ ప్రవేశించలేదన్న ప్రధాని ౨౦౨౦ జూన్ ప్రకటన చైనాను ప్రోత్సహించిందని ఆయన అన్నారు.
- పవన్ ఖేడా ఐటీబీపీ "శౌర్య కమాండోలను" ప్రశంసించారు, కానీ సరిహద్దు నుంచి సమాచారాన్ని ప్రభుత్వం అణచివేస్తోందని ఆరోపించారు.
- జైరాం రమేశ్: చైనాతో భారత వాణిజ్య లోటు ౨౦౨౫–౨౬లో గత ఏడాది ౯౯ బిలియన్ డాలర్ల నుంచి రికార్డు స్థాయిలో ౧౧౨ బిలియన్ డాలర్లకు పెరిగింది. ఇది ఎంఎస్ఎంఈలను దెబ్బతీసిందని, "మేక్ ఇన్ ఇండియా కాస్తా చైనా నుంచి దిగుమతిగా మారింది" అని ఆయన అన్నారు. చైనా పెట్టుబడులపై ఆంక్షల సడలింపును కూడా కాంగ్రెస్ ప్రశ్నించింది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- ఎల్ఏసీ అనేది భారత్, చైనా నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగాలను వేరుచేసే వాస్తవ రేఖ. అంతర్జాతీయంగా నిర్ణయించిన సరిహద్దులా కాకుండా, దీని పొడవునా పరస్పరం అంగీకరించిన ఖచ్చితమైన అమరిక లేదు. అందువల్ల వేర్వేరు అవగాహనల ప్రకారం గస్తీ తిరిగే దళాలు ఎదురుపడి ఘర్షణ పడే అవకాశం ఉంది.
- సరిహద్దు వెంట శాంతిని స్థిరపడిన సరిహద్దు కాకుండా, పొరలు పొరలుగా ఉన్న ఒప్పందాలు, యంత్రాంగాలు నియంత్రిస్తాయి. ప్రభుత్వ సమాధానం ఈ యంత్రాంగాలను, "శాంతి, ప్రశాంతత" సూత్రాన్ని ప్రస్తావిస్తోంది.
- ౨౦౨౪ నాటి బలగాల ఉపసంహరణ–గస్తీ ఏర్పాటు ఉద్రిక్తతల తగ్గింపు వరకు వెళ్లలేదని, సరిహద్దు ఇప్పటికీ అశాంతికి లోనయ్యే అవకాశం ఉందని ఈ ఘటన చూపిస్తోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్, దాని పొరుగు దేశాలు (చైనా), ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు; జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: సరిహద్దు నిర్వహణ, భద్రతా బలగాలు, వాటి విధులు; జీఎస్౧ – భూగోళశాస్త్రం: వార్తల్లోని ప్రదేశాలు (ఎల్ఏసీ సెక్టార్లు)
నేపథ్యం
వాస్తవాధీన రేఖ (ఎల్ఏసీ), సరిహద్దు నిర్వహణ చట్రం
ఇండో-టిబెటన్ సరిహద్దు పోలీసు (ఐటీబీపీ)
అదనపు నేపథ్యం
- ౨౦౨౪ అక్టోబర్ ౨౧న దెప్సాంగ్, డెమ్చోక్లలో గస్తీపై భారత్, చైనా ఒప్పందానికి వచ్చాయి. ఘర్షణలు మొదలుకాకముందు చాలాకాలంగా ఉన్న పద్ధతి ప్రకారం గస్తీని, వర్తించే చోట పశువుల మేతను పునఃప్రారంభించడానికి ఇది వీలు కల్పించింది.
- ఈ ఒప్పందాన్ని మూడు దశల ప్రక్రియలో తొలి అడుగుగా వర్ణించారు: బలగాల ఉపసంహరణ, ఉద్రిక్తతల తగ్గింపు, బలగాల తొలగింపు. సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో గస్తీ తిరిగేటప్పుడు ముందుగా తెలియజేసుకోవడానికి కూడా ఇరుపక్షాలు అంగీకరించాయి.
- కజాన్లో జరిగిన ౧౬వ బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా, శాంతిని నిర్వహించడానికి, సరిహద్దుకు న్యాయమైన, పరస్పరం ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాన్ని అన్వేషించడానికి ప్రత్యేక ప్రతినిధులు త్వరగా సమావేశం కావాలని ప్రధాని, అధ్యక్షుడు షీ అంగీకరించారు. వార్తలో ప్రస్తావించిన "ఉద్రిక్తతల సడలింపు" ఇదే.
- ఈ ఒప్పందాలు ఇరుపక్షాలకూ పరస్పరం వర్తిస్తాయని, ఎల్ఏసీ లేదా సరిహద్దు రేఖలపై భారత్ వైఖరికి భంగం కలిగించవని ప్రభుత్వ స్థానం.
- ఎల్ఏసీ మొత్తం పొడవునా గస్తీ హక్కులు పునరుద్ధరించారా లేక నిర్దిష్ట ప్రాంతాల్లోనేనా, మధ్యలో ఉన్న బఫర్ జోన్ల భవిష్యత్తు ఏమిటి వంటి సమాధానం దొరకని ప్రశ్నలను అప్పట్లో విశ్లేషకులు ప్రస్తావించారు.
- ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౨౩ నాటికి, ప్రతి సరిహద్దు బెటాలియన్లో మోహరించేందుకు ఐటీబీపీ శౌర్య కమాండోలను ఏర్పాటు చేసినట్లు తెలుస్తోంది. వార్తలో పేర్కొన్న కాంగ్రెస్ విలేకరుల సమావేశంలో ఈ శౌర్య కమాండోలను ప్రశంసించారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- ఎల్ఏసీపై అవగాహన అంతరం: అమరికలపై భిన్న అవగాహనల వల్ల, బలగాల ఉపసంహరణ తర్వాత కూడా గస్తీ దళాలు అతివ్యాప్తి చెంది ముఖాముఖి ఘర్షణలు జరగడం నిర్మాణాత్మకంగానే సంభవించే అవకాశం.
- అధికారికంగా అంగీకరించినా, పరిమితంగానే: గస్తీ పద్ధతుల నుంచి పీఎల్ఏ "పక్కకు మళ్లడాన్ని" విదేశాంగ శాఖ నిందిస్తూ, నిర్దిష్ట వివరాలను రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు పంపుతోంది. దీనివల్ల దౌత్య మార్గం తెరిచే ఉన్నా, ప్రవేశం పునరుద్ధరించారా లేదా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం దొరకడం లేదు.
- పారదర్శకత, ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనం: ఐటీబీపీ డీజీ వీడియో తొలగింపు, అణచివేత ఆరోపణ వల్ల కార్యాచరణ సమాచారంలో ఎంతవరకు ప్రజలకు, పార్లమెంటుకు తెలియజేయాలనే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది.
- బలగాల ఉపసంహరణ వర్సెస్ ఉద్రిక్తతల తగ్గింపు: ౨౦౨౪ ఏర్పాటు నిర్దిష్ట ఘర్షణ ప్రాంతాలపైనే దృష్టి పెట్టింది. ఉద్రిక్తతల తగ్గింపు, బలగాల తొలగింపుతో కూడిన మూడు దశల ప్రక్రియ ఇంకా అసంపూర్తిగానే ఉంది; బలగాలు ముందుకు మోహరించే ఉన్నాయి.
- ఆర్థిక భద్రత: కాంగ్రెస్ సరిహద్దును ౧౧౨ బిలియన్ డాలర్ల వాణిజ్య లోటుతో, చైనా పెట్టుబడులపై సడలించిన ఆంక్షలతో ముడిపెడుతోంది. "వేరుపడటం" వర్సెస్ నియంత్రిత పరస్పర ఆధారపడటం, చైనా ముడిసరుకులపై ఆధారపడటం, ఎంఎస్ఎంఈలపై ప్రభావం చుట్టూ చర్చ సాగుతోంది.
- బలగాల సన్నద్ధత, నిర్మాణం: ఐటీబీపీ ఎల్ఏసీపై మొదటి వరుసలో ఉండే కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగం. దీని విధులు సైన్యం విధులతో అతివ్యాప్తి చెందడం వల్ల ఆజ్ఞ–నియంత్రణ ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి (స్థిర అంశం).
- ముందున్న మార్గం: గస్తీ షెడ్యూళ్లను అధికారికం చేయడానికి ప్రత్యేక ప్రతినిధులు, కోర్ కమాండర్ స్థాయి చర్చలు, భారత్–చైనా సరిహద్దు వ్యవహారాల సంప్రదింపులు, సమన్వయ కార్యనిర్వాహక యంత్రాంగం వంటి ప్రస్తుత యంత్రాంగాలను వినియోగించాలి. పార్లమెంటు కమిటీల కోసం గస్తీ ప్రవేశ స్థితిని ప్రచురించాలి, మౌలిక సదుపాయాలను, నిఘా వ్యవస్థను నిర్మించాలి, సరఫరా గొలుసులను వైవిధ్యపరచాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨/జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "౨౦౨౪ నాటి గస్తీ ఏర్పాటు ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవాధీన రేఖ వద్ద ముఖాముఖి ఘర్షణలు కొనసాగుతున్నాయి. పునరావృతమయ్యే ఘర్షణలకు గల నిర్మాణాత్మక కారణాలను పరిశీలించి, చైనాతో సరిహద్దు శాంతిని సంస్థాగతం చేయడానికి చర్యలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- భారత్–చైనా సంబంధాలు: ౧౯౬౨ యుద్ధం, ౧౯౯౩/౧౯౯౬/౨౦౦౫/౨౦౧౩ ఒప్పందాలు, ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చలు
- సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలు, శక్తివంతమైన గ్రామాల కార్యక్రమం; సరిహద్దు ప్రాంత అభివృద్ధి కార్యక్రమం
- కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగాలు, వాటి విధులు (బీఎస్ఎఫ్, ఐటీబీపీ, ఎస్ఎస్బీ, అస్సాం రైఫిల్స్)
- భారత్–చైనా వాణిజ్యం, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులపై ప్రెస్ నోట్ ౩ (౨౦౨౦), సరఫరా గొలుసు ఆధారపడటం
- ఎల్ఏసీ సెక్టార్లు, ముఖ్య ప్రదేశాలు (దెప్సాంగ్, డెమ్చోక్, గల్వాన్, పాంగాంగ్ త్సో, తవాంగ్)
అంశాలు: GS2భూగోళశాస్త్రం
24 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో