మూలం: ది హిందూ, 1 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- క్యాన్సర్ మందులతో సహా కొన్ని ఔషధాల విషయంలో రిటైలర్కు ధర (పీటీఆర్), గరిష్ఠ చిల్లర ధర (ఎంఆర్పీ) మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని సుప్రీంకోర్టు విమర్శించింది. కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ అంతరం ౧,౦౦౦% వరకు ఉంది.
- ఇది నియంత్రణ వ్యవస్థ రూపకల్పనలోని లోపమని సంపాదకీయం పేర్కొంది. ఔషధ ధరల నియంత్రణ షెడ్యూల్డ్ ఔషధాల తుది ఎంఆర్పీపై పరిమితి విధిస్తుంది. కానీ ఆసుపత్రి లావాదేవీల్లో ఇమిడి ఉన్న మార్జిన్పై పరిమితి లేదు. ధర పెరిగే కొద్దీ తగ్గుతూ వెళ్లే మార్జిన్ పరిమితిని అన్ని ఔషధాలకూ విధించాలని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. సమస్యను కోర్టు ఎత్తిచూపడం సరైనదేనని కూడా చెబుతోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- డీపీసీఓ ౨౦౧౩ నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం, ౧౯౫౫ కింద జారీ అయింది. షెడ్యూల్-౧ (షెడ్యూల్డ్) ఫార్ములేషన్లకు గరిష్ఠ ధరలను ఎన్పీపీఏ (ఔషధ విభాగం) నిర్ణయిస్తుంది.
- గరిష్ఠ ధర సూత్రం: సగటు పీటీఆర్ × (౧ + ౧౬/౧౦౦). రిటైలర్ మార్జిన్ ౧౬%.
- షెడ్యూల్డ్ కాని ఔషధాలు: ౧౨ నెలల్లో ఎంఆర్పీ ౧౦% కంటే ఎక్కువ పెరగకూడదు.
- పీటీఆర్ = తయారీదారు/పంపిణీదారు రిటైలర్కు లేదా ఆసుపత్రికి అమ్మే ధర. ఎంఆర్పీ = వినియోగదారుడి నుంచి వసూలు చేయగల గరిష్ఠ ధర.
- ౨౦౧౯ ఎన్పీపీఏ ప్రయోగాత్మక చర్య షెడ్యూల్డ్ కాని క్యాన్సర్ నిరోధక మందుల వాణిజ్య మార్జిన్లను ౩౦%కి పరిమితం చేసింది.
- ప్రిస్క్రిప్షన్ ఉంటేనే ఇచ్చే మందులు కౌంటర్లో లభించవు. అందుకే బ్రాండ్ ఎంపిక ఆసుపత్రుల చేతిలో ఉంటుంది.
- సిద్ధార్థ్ దాల్మియా (౨౦౨౫) కేసులో కోర్టు గతంలో జోక్యం చేసుకోవడానికి నిరాకరించిందని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- కొన్ని ఔషధాల్లో పీటీఆర్–ఎంఆర్పీ అసమానత: ౧,౦౦౦% వరకు.
- ఉదాహరణ: ఎన్పీపీఏ సగటు ధర ₹౧౦౦ → గరిష్ఠ ధర ₹౧౧౬. ఆసుపత్రి పీటీఆర్ను ₹౫౦కి బేరమాడినా, గరిష్ఠ ధర పరిధిలో ₹౧౧౬కే అమ్ముతుంది (లేదా ప్రభుత్వానికి బిల్లు చేస్తుంది). ఆ విధంగా ₹౬౬ జేబులో వేసుకుంటుంది.
- ౨౦౧౯ నిరూపణ: షెడ్యూల్డ్ కాని ౪౨ క్యాన్సర్ నిరోధక మందులపై ౩౦% వాణిజ్య మార్జిన్ పరిమితి. ౫౨౬ బ్రాండ్ల ధరలు ౯౧% వరకు తగ్గాయని ఔషధ విభాగం తెలిపింది.
- కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర ఔషధ నియంత్రణ సంస్థలు రోగులపై పడుతున్న ఆర్థిక భారాన్ని ఎత్తిచూపాయి.
- ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు రోగులను ఆవరణలోని ఫార్మసీల నుంచే కొనేలా బలవంతం చేస్తున్నాయని సీసీఐ దర్యాప్తులు నిర్ధారించాయి.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఇక్కడ మూల భావన ఆరోగ్య రంగంలో మార్కెట్ వైఫల్యం. రోగి కొనుగోలుదారు కాదు; బ్రాండ్ను సూచించేవారు లేదా ఆసుపత్రి ఎంచుకుంటుంది (సమాచార అసమానత, యజమాని–ప్రతినిధి సమస్య). అందువల్ల పోటీ రోగి కోసం కాకుండా ఆసుపత్రి వ్యాపారం కోసం జరుగుతుంది. పెంచిన ఎంఆర్పీలు ఒక బ్రాండ్ను నిల్వ చేసినందుకు "బహుమతి"గా మారతాయి. ప్రభుత్వం వద్ద ఉన్న సాధనాలు: అత్యవసర (షెడ్యూల్డ్) ఔషధాలకు గరిష్ఠ ధర పరిమితి, ఇతర ఔషధాలకు మార్జిన్ పరిమితులు. పోటీ చట్టం కూడా సంబంధితమే. రోగులను ఆవరణలోని ఫార్మసీల నుంచే కొనేలా ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు బలవంతం చేస్తున్నాయని పోటీ కమిషన్ దర్యాప్తుల్లో తేలిందని సంపాదకీయం పేర్కొంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: ప్రభుత్వ విధానాలు మరియు ధరల నియంత్రణ; జీఎస్౨ – ఆరోగ్యం: సామాజిక రంగ అభివృద్ధి, నిర్వహణకు సంబంధించిన అంశాలు; జీఎస్౨ – న్యాయవ్యవస్థ.
నేపథ్యం
ఔషధ (ధరల నియంత్రణ) ఉత్తర్వు (డీపీసీఓ), ౨౦౧౩
జాతీయ ఔషధ ధరల నియంత్రణ ప్రాధికార సంస్థ (ఎన్పీపీఏ)
భారత పోటీ కమిషన్ (సీసీఐ)
అదనపు నేపథ్యం
-
ఎన్పీపీఏ ప్రయోగాత్మక ఫలితం: ౨౦౧౯లో షెడ్యూల్డ్ కాని ౪౨ క్యాన్సర్ నిరోధక మందులపై విధించిన ౩౦% వాణిజ్య మార్జిన్ పరిమితి ౫౨౬ బ్రాండ్ల ఎంఆర్పీని తగ్గించింది. దీనివల్ల రోగులకు ఏటా సుమారు ₹౯౮౪ కోట్లు ఆదా అయ్యాయి.
-
వైద్య పరికరాలకూ వాణిజ్య మార్జిన్ హేతుబద్ధీకరణ: ౨౦౧౯లో ౪౨ క్యాన్సర్ నిరోధక మందులతో పాటు ఆరు వైద్య పరికరాలకూ ఎన్పీపీఏ వాణిజ్య మార్జిన్ హేతుబద్ధీకరణను అమలు చేసింది. దీనికోసం డీపీసీఓ ౨౦౧౩లోని పేరా ౧౯ను (అసాధారణ పరిస్థితులు, ప్రజా ప్రయోజనం) ప్రయోగిస్తుంది.
-
కోర్టు ప్రశ్నలు: జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతాల ధర్మాసనం అన్ని మందులపై ఏకరూప ౧౬% మార్జిన్ను సమర్థించింది. కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులు రోగులను తమ సొంత లేదా నిర్దేశిత ఫార్మసీల నుంచే కొనమని బలవంతం చేస్తున్నాయన్న ఆరోపణలను పరిశీలించాలని కేంద్రాన్ని కోరింది.
-
తదుపరి పరిణామాలు (ఈ సంపాదకీయం తర్వాత):
- షెడ్యూల్డ్ కాని క్యాన్సర్ నిరోధక మందులకు ఎంఆర్పీలో ౩౦% వాణిజ్య మార్జిన్ పరిమితిని ఎన్పీపీఏ ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౮న ఆమోదించింది. అక్టోబర్ ౧౨ విచారణలో కేంద్రం ఈ నిర్ణయాన్ని కోర్టుకు తెలిపింది. ఈ పరిమితిని ఇతర మందులకు ఎందుకు విస్తరించలేరని కోర్టు ప్రశ్నించింది. మారుమూల ప్రాంతాలకు మందుల సరఫరాకు వాణిజ్య మార్జిన్లు తోడ్పడతాయని కేంద్రం వాదించింది.
- ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧౭న షెడ్యూల్డ్ కాని ౧౩౭ క్యాన్సర్ నిరోధక మందులపై వాణిజ్య మార్జిన్ హేతుబద్ధీకరణను ఎన్పీపీఏ నోటిఫై చేసింది. డీపీసీఓ ౨౦౧౩లోని పేరా ౧౯ కింద మార్జిన్లను ఎంఆర్పీలో ౩౦%కి పరిమితం చేసింది. సవరించిన ధరలు ౨౦౨౬ నవంబర్ ౯ నుంచి అమలులోకి వస్తాయి; ఎంఆర్పీలు ౭౦% వరకు తగ్గే అవకాశం ఉంది.
- ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౨౭న కోర్టు తన ఉత్తర్వును రిజర్వ్ చేసింది. సుమారు ౯౦% మందులు ప్రత్యక్ష ధరల నియంత్రణ పరిధికి వెలుపల ఉన్నాయని గమనించింది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- యజమాని–ప్రతినిధి వక్రీకరణ: తయారీదారులు రోగుల కోసం కాకుండా ఆసుపత్రుల కోసం పోటీపడతారు. పెంచిన ఎంఆర్పీ / తక్కువ పీటీఆర్ విధానం సంపాదకీయం చెప్పినట్లు "సాంకేతికంగా లంచం కాదు, కానీ ఆర్థికంగా లంచమే".
- నియంత్రణ లోపం: ౨౦౧౩ డీపీసీఓ షెడ్యూల్డ్ ఔషధాల తుది ధరను పరిమితం చేస్తుంది, ఆసుపత్రి లావాదేవీలపై ఉన్న మార్కప్ను కాదు. అందుకే ఉదాహరణలో గరిష్ఠ ధర ₹౧౧౬లో ₹౬౬ ఆసుపత్రి వద్దే ఉండిపోతుంది. ఆసుపత్రి రాష్ట్ర నిధులతో నడిచే పథకాలకు కూడా పూర్తి గరిష్ఠ ధరకే బిల్లు చేయవచ్చు.
- రోగులపై ప్రభావం: తీవ్రమైన ఆర్థిక భారం; దీర్ఘకాల క్యాన్సర్, దీర్ఘకాలిక వ్యాధుల చికిత్సా క్రమాన్ని పాటించడం తగ్గే అవకాశం. సమానమైన చౌక మందులు ఆసుపత్రులకు తక్కువ ఆదాయం ఇస్తాయి కాబట్టి అవి వెనుకబడతాయి.
- సంస్కరణకు ఆధారం: ఎంఆర్పీల్లో "తగ్గించదగిన" మార్జిన్లు ఉన్నాయని ౨౦౧౯ ప్రయోగాత్మక చర్య చూపింది (ధరలు ౯౧% వరకు తగ్గడం). ఇది "సరఫరా గొలుసు వ్యయం" అనే సమర్థనను బలహీనపరుస్తుంది.
- రూపకల్పనపై విమర్శ (సంపాదకీయం సొంత సూచన): అన్ని మందులకూ స్థిర శాతం మార్కప్ ఆకర్షణీయమే, కానీ అది తిరోగమన స్వభావంతో ఉండాలి (ఔషధ ధర పెరిగే కొద్దీ తక్కువ శాతం). లేకపోతే అమ్మకందారులు ఇప్పటికీ ఖరీదైన ఉత్పత్తులకే మొగ్గుచూపుతారు.
- సంస్థాగత వైఫల్యం: సహజ మార్కెట్ యంత్రాంగాలు లేని లోటును కేంద్రం, రాష్ట్రాలు భర్తీ చేయలేదు. సిద్ధార్థ్ దాల్మియా (౨౦౨౫) కేసులో జోక్యానికి గతంలో కోర్టు నిరాకరించిన తర్వాతే ఇప్పుడు జోక్యం చేసుకుంది.
- ప్రతివాదనలు (విశ్లేషణాత్మకం): మారుమూల ప్రాంతాలకు చివరి దశ సరఫరాకు మార్జిన్లు తోడ్పడతాయి (కేంద్రం వాదన, ౨బి చూడండి). మితిమీరిన పరిమితులు లభ్యతను దెబ్బతీయవచ్చు. ఒకే ఔషధ వర్గానికి పరిమితమైన నియంత్రణలు ఇతర మందులను పరిధిలోకి తీసుకురాకపోవచ్చు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨ (ఆరోగ్యం/పాలన), ౧౫ మార్కులు:** "రిటైలర్కు ధర, ఎంఆర్పీ మధ్య అధిక అంతరాలు భారతదేశ ఔషధ ధరల నియంత్రణ చట్రంలోని నియంత్రణ లోపాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. సమస్యను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సంస్కరణలను సూచించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- జాతీయ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా; నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం, ౧౯౫౫
- పోటీ చట్టం, ౨౦౦౨ మరియు ఆధిపత్య దుర్వినియోగం / నిలువు ఒప్పందాలు
- జేబు నుంచి చేసే ఆరోగ్య వ్యయం; ఆయుష్మాన్ భారత్ పీఎం-జేఏవై ధరల నిర్ణయం; జన ఔషధి మరియు జనరిక్ మందుల సిఫారసు
- వైద్య పరికరాల ధరల నియంత్రణ; సార్వత్రిక ఆరోగ్య కవరేజీ
- ఆరోగ్య రంగంలో సమాచార అసమానత, మార్కెట్ వైఫల్యం (ఆర్థిక శాస్త్రం)
అంశాలు: GS2ఆర్థిక వ్యవస్థ
1 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో