UNGAలో పాకిస్తాన్కు భారత్ ప్రత్యుత్తరం: ఆత్మరక్షణ హక్కు, సింధు జలాల ఒప్పందం, గ్లోబల్ సౌత్
మూలం: ది హిందూ, 27 సెప్టెంబర్, 2026
సారాంశం
పాకిస్తాన్ ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్ ఐక్యరాజ్య సమితి సాధారణ సభలో చేసిన ప్రసంగంలో ఆపరేషన్ సిందూర్ను విమర్శించారు, కాశ్మీర్ అంశాన్ని లేవనెత్తారు, భారత్ "నీటిని ఆయుధంగా మారుస్తోంది" అని ఆరోపించారు. శుక్రవారం రాత్రి భారత్ మొదటిసారి తన ప్రత్యుత్తర హక్కును ఉపయోగించుకుంది; ఇది ప్రథమ కార్యదర్శి పెటల్ గహ్లోత్ ద్వారా జరిగింది. శనివారం విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ తన జాతీయ ప్రకటనలో షరీఫ్ ఆరోపణలను గట్టిగా తిప్పికొట్టి, ఉగ్రవాదం నుంచి తనను తాను రక్షించుకునే హక్కు భారత్కు ఉందని స్పష్టం చేశారు. ఉక్రెయిన్, పశ్చిమాసియా యుద్ధాల వల్ల గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలపై పడుతున్న భారాన్ని కూడా ఆయన ఈ వేదికపై ప్రస్తావించారు. ఈ మధ్యలో, ఆపరేషన్ సిందూర్ను నిలిపివేసినందుకు ట్రంప్కు షరీఫ్ కృతజ్ఞతలు చెప్పిన క్లిప్ను అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ పంచుకున్నారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఐక్యరాజ్య సమితి సాధారణ సభ: ౧౯౩ సభ్యులు; ఒక్కొక్కరికి ఒక ఓటు; ప్రతి సెప్టెంబర్లో సాధారణ చర్చ; ౮౧వ సమావేశం (౨౦౨౬).
- ప్రత్యుత్తర హక్కు: ఒక దేశం గురించి చేసిన వ్యాఖ్యలకు సమాధానమివ్వడానికి సాధారణ సభలోని విధానపరమైన హక్కు.
- సింధు జలాల ఒప్పందం (౧౯౬౦): తూర్పు నదులు (రావి, సట్లెజ్, బియాస్) భారత్కు; పశ్చిమ నదులు (సింధు, జీలం, చీనాబ్) పరిమిత భారత వినియోగంతో పాకిస్తాన్కు. పహల్గామ్ దాడి (ఏప్రిల్ ౨౦౨౫) నుంచి భారత్ దీనిని నిలుపుదలలో ఉంచింది.
- ఆపరేషన్ సిందూర్: ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౨౨ నాటి పహల్గామ్ దాడికి ప్రతీకారంగా ౨౦౨౫ మే ౭న ప్రారంభమైంది.
- ఐక్యరాజ్య సమితి చార్టర్ ఆర్టికల్ ౫౧: సాయుధ దాడికి వ్యతిరేకంగా సహజసిద్ధ ఆత్మరక్షణ హక్కు.
- నాలుగు ‘ఎఫ్’లు: ఆహారం, ఇంధనం, ఎరువులు, ఆర్థికం (జైశంకర్ పేర్కొన్న ప్రభావ మార్గాలు).
- ఇజ్రాయెల్–పాలస్తీనా విషయంలో ద్విరాజ్య పరిష్కారం భారత్ ప్రకటిత వైఖరి.
- ౧౯౪౫ తర్వాతి క్రమం అంటే రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఏర్పడిన ఐక్యరాజ్య సమితి కేంద్రిత ప్రపంచ నిర్మాణం.
గణాంకాలు, వివరాలు
- క్రమం: షరీఫ్ శుక్రవారం మాట్లాడారు; భారత్ ప్రత్యుత్తర హక్కు శుక్రవారం రాత్రి వచ్చింది (పెటల్ గహ్లోత్, ప్రథమ కార్యదర్శి); జైశంకర్ జాతీయ ప్రకటన శనివారం జరిగింది. శనివారం ముందుగా భారత్, పాకిస్తాన్ దౌత్యవేత్తల మధ్య కూడా పరస్పరం పదునైన మాటలు నడిచాయి.
- షరీఫ్ ఆరోపణలు: ఆపరేషన్ సిందూర్పై విమర్శ; కాశ్మీర్ను పాకిస్తాన్ "జీవనాడి"గా పేర్కొనడం; కాశ్మీర్లో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు, మైనారిటీలపై "భయోత్పాత పాలన" అని భారత్పై ఆరోపణ; సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని నిలుపుదలలో ఉంచడం ద్వారా భారత్ "నీటిని ఆయుధంగా మారుస్తోంది"; ట్రంప్ "సకాలంలో చేసిన జోక్యానికి" క్రెడిట్; ట్రంప్ "దృఢమైన, దూరదృష్టి గల నాయకత్వానికి" కృతజ్ఞతలు.
- జైశంకర్ వైఖరి: షరీఫ్ "ఉగ్రవాదాన్ని నిరంతరం ఆచరించే వ్యక్తి", వాస్తవాలను వక్రీకరించారు. ఉగ్రవాదంపై జీరో టాలరెన్స్లో "ఎటువంటి సడలింపు" ఉండదు. ఉగ్రవాదం నుంచి తనను తాను రక్షించుకునే భారత్ హక్కు "వినియోగించబడుతుంది". సరిహద్దు ఉగ్రవాదాన్ని ఆచరించే దేశాలను జవాబుదారీగా నిలబెట్టాలి.
- నీటి విషయంలో: సద్భావన ఉగ్రవాదంతో సహజీవనం చేయలేదు, కాబట్టి దానిపై ఆధారపడిన అవగాహనలను ప్రశ్నిస్తారు.
- గహ్లోత్ ప్రత్యుత్తరం: పాకిస్తాన్ "కీలుబొమ్మ" పాలన, "అబద్ధాలు", "మోసం"తో కూడినది. అది ప్రసంగిస్తున్న క్షణంలోనే దాని రాజధానిని దాని సొంత ప్రజల నుంచి రక్షించుకునేలా కోటగా మారుస్తున్నారు. జమ్మూ కాశ్మీర్ భారత్లో అంతర్భాగం, "ఎప్పటికీ అలాగే ఉంటుంది". "ఉగ్రవాదులు పారిపోవడానికి చోటు లేదు, దాక్కోవడానికి చోటు లేదు."
- ఆపరేషన్ సిందూర్: ౨౦౨౫ మే ౭, పాకిస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్లోని ఉగ్రవాద మౌలిక సదుపాయాలపై; ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౨౨ నాటి పహల్గామ్ దాడిలో ౨౬ మంది పౌరులు మరణించారు.
- ప్రపంచ సంఘర్షణలు: ఉక్రెయిన్, పశ్చిమాసియా యుద్ధాలు నాలుగు ‘ఎఫ్’ల ద్వారా సంఘర్షణలకు "దూరంగా ఉన్న" దేశాలను శిక్షిస్తున్నాయి. అత్యంత ప్రభావితమయ్యే వారికే మాట్లాడే అవకాశం తక్కువ. రెండు సంఘర్షణల్లోనూ నావికులపై జరిగిన దాడుల్లో ౧౮ మంది భారతీయులు మరణించారు. ఇలాంటి లక్ష్యీకరణకు వ్యతిరేకంగా ప్రపంచ అభిప్రాయాన్ని సమీకరించడానికి భారత్ లైబీరియా మరియు ౨౩ ఇతర భాగస్వాములతో కలిసింది.
- గాజా: శాంతికి ద్విరాజ్య పరిష్కారం అవసరం. భారత్ మానవతా సహాయాన్ని పంపడం కొనసాగిస్తోంది.
- బహుధ్రువ ప్రపంచం వస్తోందని, ౧౯౪౫ తర్వాతి క్రమం "కొత్త వాస్తవాలకు" చోటివ్వాలని జైశంకర్ అంటున్నారు.
- ట్రంప్ షరీఫ్ ప్రసంగం వీడియో క్లిప్ను సామాజిక మాధ్యమంలో పంచుకున్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఐక్యరాజ్య సమితి సాధారణ సభ అనేది దేశాలు పరస్పరం, ప్రపంచాన్ని ఉద్దేశించి మాట్లాడే వేదిక; ఇతర దేశాల వ్యాఖ్యలకు సమాధానమిచ్చే విధానపరమైన సాధనం ప్రత్యుత్తర హక్కు. ఈ వార్త మూడు స్థిర అంశాలను చూపుతుంది. మొదటిది, సరిహద్దు ఉగ్రవాదం మరియు ఆత్మరక్షణపై భారత సిద్ధాంతం. రెండవది, సింధు జలాల ఒప్పందంలో ఒప్పంద చట్టం మరియు "నిలుపుదల". మూడవది, మారుతున్న బహుధ్రువ ప్రపంచ క్రమంలో గ్లోబల్ సౌత్ గళంగా భారత్ స్థానం.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్ మరియు దాని పొరుగు దేశాలు, భారత విదేశాంగ విధానం, అభివృద్ధి చెందిన మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల విధానాల ప్రభావం, అంతర్జాతీయ సంస్థలు (ఐక్యరాజ్య సమితి) | జీఎస్౩ – భద్రత: ఉగ్రవాదం మరియు రాజ్య ప్రాయోజితం
నేపథ్యం
ఐక్యరాజ్య సమితి సాధారణ సభ (యూఎన్జీఏ)
సింధు జలాల ఒప్పందం, ౧౯౬౦
ఆపరేషన్ సిందూర్ (మే ౨౦౨౫) – సిద్ధాంతం
అదనపు నేపథ్యం
- సింధు జలాల ఒప్పందం నిలుపుదల. సరిహద్దు ఉగ్రవాదానికి తన మద్దతును పాకిస్తాన్ విశ్వసనీయంగా, తిరుగులేని విధంగా వదులుకునే వరకు ఒప్పందాన్ని తక్షణ ప్రభావంతో నిలుపుదలలో ఉంచినట్లు భారత్ ప్రకటించింది. పాకిస్తాన్ సరిహద్దు ఉగ్రవాద ప్రాయోజకత్వం వల్లే ఇది నిలుపుదలలో కొనసాగుతోందని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పునరుద్ఘాటిస్తోంది.
- న్యాయపరమైన వివాదం. శాశ్వత మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం అధికార పరిధిని భారత్ తిరస్కరిస్తోంది; ఒప్పందం నిలుపుదలలో ఉన్నందున తన బాధ్యతలను నిర్వర్తించాల్సిన అవసరం లేదని చెబుతోంది. భారత్ నిర్ణయానికి "ఎటువంటి చట్టపరమైన ఆధారం లేదు" అని, భారత్ వాదనలను ఐక్యరాజ్య సమితి నిపుణులు, మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం తిరస్కరించాయని షరీఫ్ సాధారణ సభలో అన్నారు.
- షరీఫ్ శుక్రవారం ప్రసంగం. తమ సింధు జలాలను ఆపడానికి, అడ్డుకోవడానికి లేదా మళ్లించడానికి చేసే ఏ ప్రయత్నాన్నైనా "యుద్ధ చర్యగా పరిగణిస్తాం" అని ఆయన అన్నారు. "బాహ్య దురాక్రమణ"కు వ్యతిరేకంగా ఐక్యరాజ్య సమితి చార్టర్ ఆర్టికల్ ౫౧ కింద పాకిస్తాన్ ఆత్మరక్షణ హక్కును వినియోగించుకుందని, యుద్ధాన్ని నివారించడంలో ట్రంప్ జోక్యానికి క్రెడిట్ ఇస్తున్నానని ఆయన చెప్పారు.
- గ్లోబల్ సౌత్పై భారత వైఖరి. ౨౦౨౫ సాధారణ సభలో జైశంకర్, ౭౮ దేశాల్లో ౬౦౦ కంటే ఎక్కువ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు భారత్ బాధ్యత వహిస్తోందని వివరించారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- ఉగ్రవాదం మరియు ఆత్మరక్షణ: భారత్ ప్రతిపాదన (ఉగ్రవాదులకూ ప్రాయోజకులకూ తేడా లేదు, అణు బ్లాక్మెయిల్కు తలవంచదు) ఐక్యరాజ్య సమితిలో ముందుకు తీసుకెళ్తున్నారు. దీని చట్టపరమైన పునాది ఆర్టికల్ ౫౧ మరియు ఒక దేశానికి ఆపాదించడంపై ఆధారపడి ఉంది. పాకిస్తాన్ కూడా ఆర్టికల్ ౫౧ను ఉటంకిస్తోంది, కాబట్టి ఇరు పక్షాలూ ఆత్మరక్షణను వాదిస్తున్నాయి.
- నీరు ఒక పరపతి సాధనంగా: భారత్ సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని ఉగ్రవాదంతో ముడిపెడుతోంది ("స్నేహం, సద్భావన ఉగ్రవాదంతో సహజీవనం చేయలేవు"), అయితే పాకిస్తాన్ దీనిని "నీటిని ఆయుధంగా మార్చడం"గా, మళ్లిస్తే "యుద్ధ చర్య"గా చిత్రిస్తోంది. ఒప్పంద చట్టంలో నిలుపుదల మరియు రద్దు మధ్య తేడా, మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం సమర్థత వంటి అంశాలు ఇందులో ఉన్నాయి. భారత్లో నిల్వ మరియు ప్రాజెక్టు సామర్థ్యం ఆచరణాత్మక పరిమితులు.
- మూడో పక్ష మధ్యవర్తిత్వం: షరీఫ్ ట్రంప్కు క్రెడిట్ ఇస్తున్నారు, ట్రంప్ ఆ క్లిప్ను ప్రచారం చేశారు. నివేదించిన భారత ప్రసంగ భాగాలు మధ్యవర్తిత్వ వాదనతో నేరుగా తలపడలేదు, అయితే ద్వైపాక్షికతే భారత్ స్థిర వైఖరి. ఇది భారత్–అమెరికా సంబంధాల్లో దౌత్యపరంగా సున్నితమైన అంశం.
- గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వం: జైశంకర్ నాలుగు ‘ఎఫ్’ల చట్రం, నావికుల భద్రత చొరవ మద్దతుతో, సంఘర్షణల పర్యవసానాలను భరిస్తున్న దేశాల ప్రతినిధిగా భారత్ను నిలుపుతోంది.
- ఐక్యరాజ్య సమితి సంస్కరణ మరియు బహుధ్రువత: ౧౯౪౫ తర్వాతి క్రమం "కొత్త వాస్తవాలకు" చోటివ్వాలనే పిలుపు ఐక్యరాజ్య సమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణ చర్చతో ముడిపడి ఉంది.
- దేశీయ–అంతర్జాతీయ అనుబంధం: కాశ్మీర్, మైనారిటీలపై ఆరోపణలను ఉగ్రవాదంపై ప్రత్యుత్తరంతో ఎదుర్కొంటున్నారు. సమాధానాల్లో హక్కుల ఆధారిత విమర్శను, రాజ్య ప్రాయోజకత్వ వాదనల నుంచి వేరు చేసి చూపాలి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "సరిహద్దు ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా భారత్ తన 'ఆత్మరక్షణ హక్కు'ను ప్రకటించి, సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని నిలుపుదలలో ఉంచింది. ఈ చర్యలు భారత్–పాకిస్తాన్ సంబంధాలపై చూపే చట్టపరమైన, వ్యూహాత్మక పర్యవసానాలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- ఐక్యరాజ్య సమితి వ్యవస్థ: సాధారణ సభ మరియు భద్రతా మండలి; ఐక్యరాజ్య సమితి చార్టర్ ఆర్టికల్ ౨(౪) మరియు ౫౧; భద్రతా మండలి సంస్కరణ
- సింధు జలాల ఒప్పందం: శాశ్వత సింధు కమిషన్, తటస్థ నిపుణుడు, మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం
- పహల్గామ్ దాడి, ఆపరేషన్ సిందూర్ మరియు భారత్ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక సిద్ధాంతం
- సిమ్లా ఒప్పందం మరియు ద్వైపాక్షికత; కాశ్మీర్ సమస్య
- గ్లోబల్ సౌత్ దౌత్యం: వాయిస్ ఆఫ్ గ్లోబల్ సౌత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, జీ౨౦, బ్రిక్స్
అంశాలు: GS2రాజనీతి
27 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో