BrainParrot

క్రీమీలేయర్ తీర్పును భవిష్యత్తుకే వర్తింపజేయాలన్న కేంద్రం అభ్యర్థనపై తీర్పును రిజర్వ్ చేసిన సుప్రీంకోర్టు

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 25 సెప్టెంబర్, 2026

సారాంశం

  • న్యాయమూర్తులు పి.ఎస్. నరసింహ, ఆర్. మహదేవన్‌లతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం కేంద్రం దరఖాస్తుపై తీర్పును రిజర్వ్ చేసింది. ౨౦౨౬ మార్చి ౧౧ నాటి తీర్పును (భారత ప్రభుత్వం వర్సెస్ రోహిత్ నాథన్) భవిష్యత్తుకే వర్తింపజేయాలని, క్రీమీలేయర్ హోదాపై ఏకరీతి విధానాన్ని రూపొందించడానికి రెండేళ్ల గడువు ఇవ్వాలని కేంద్రం కోరుతోంది.
  • ఆ తీర్పు ప్రకారం, ఓబీసీ క్రీమీలేయర్ కాని వర్గ హోదాను ౧౯౯౩ నాటి కార్యాలయ ఉత్తర్వు (ఆఫీస్ మెమొరాండం) ప్రకారం తిరిగి అంచనా వేయాలి. ఆ ఉత్తర్వు ఆదాయం/ఆస్తి పరీక్ష నుండి తల్లిదండ్రుల జీతం ఆదాయాన్ని, వ్యవసాయ ఆదాయాన్ని మినహాయిస్తుంది.
  • తీర్పును గతానికి కూడా వర్తింపజేస్తే పరిపాలనా గందరగోళం ఏర్పడుతుందని కేంద్రం హెచ్చరించింది. ఇది తుది తీర్పును ఆలస్యం చేయడానికి లేదా రద్దు చేయడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నమని అభ్యర్థుల తరఫు న్యాయవాది అన్నారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — రాజ్యవ్యవస్థ/సామాజిక న్యాయం: రిజర్వేషన్లు, ఓబీసీ క్రీమీలేయర్, అధికరణ ౧౪౨

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • క్రీమీలేయర్‌ను ప్రవేశపెట్టిన తీర్పు ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ భారత ప్రభుత్వం (౧౯౯౨) — అధికరణ ౧౬(౪) కింద ఓబీసీలకు ౨౭% రిజర్వేషన్‌ను సమర్థించింది; ౫౦% పరిమితి; క్రీమీలేయర్ మినహాయింపు.
  • ౧౯౯౩ సెప్టెంబర్ ౮ నాటి డీఓపీటీ కార్యాలయ ఉత్తర్వు క్రీమీలేయర్ ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది; వాటిని రామ్ నందన్ ప్రసాద్ కమిటీ సిఫార్సు చేసింది.
  • ౧౯౯౩ ఉత్తర్వు ప్రకారం, తల్లిదండ్రుల జీతం ఆదాయం, వ్యవసాయ ఆదాయం ఆరో వర్గం ఆదాయం/ఆస్తి పరీక్ష నుండి మినహాయించబడ్డాయి.
  • అధికరణ ౧౪౨: "సంపూర్ణ న్యాయం" చేసే సుప్రీంకోర్టు అధికారం. అధికరణ ౧౬(౪): రాష్ట్ర సర్వీసులలో తగినంత ప్రాతినిధ్యం లేని వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్.
  • అదనపు (సూపర్‌న్యూమరరీ) పోస్టులు: ఇతరులను తొలగించకుండా అభ్యర్థులను సర్దుబాటు చేయడానికి సృష్టించే అదనపు పోస్టులు.
  • డీఓపీటీ = సిబ్బంది, శిక్షణ శాఖ; ఓబీసీ క్రీమీలేయర్ కాని వర్గం = క్రీమీలేయర్‌కు చెందని ఓబీసీలు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • సవాలు చేసిన తీర్పు: ౨౦౨౬ మార్చి ౧౧, భారత ప్రభుత్వం వర్సెస్ రోహిత్ నాథన్. క్రీమీలేయర్ వర్గీకరణ సరిగా లేక సర్వీసు కేటాయింపు నిరాకరించబడిన అర్హులైన ఓబీసీ క్రీమీలేయర్ కాని వర్గ అభ్యర్థుల కోసం ఆరు నెలల్లో అదనపు పోస్టులను సృష్టించాలని డీఓపీటీని ఆదేశించింది.
  • కేంద్రం అభ్యర్థన (సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా, అదనపు సొలిసిటర్ జనరల్ ఐశ్వర్య భాటి ప్రాతినిధ్యం): కొనసాగుతున్న, గత నియామకాలపై ప్రభావం పడకుండా తీర్పును భవిష్యత్తుకే వర్తింపజేయడం; పోస్టుల సమానత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి, భాగస్వాములతో సంప్రదించడానికి, ఏకరీతి విధానం లేదా యంత్రాంగాన్ని రూపొందించడానికి రెండేళ్ల "సహేతుక సమయం".
  • గతానికి వర్తింపుపై కేంద్రం వాదన: నియామకం, సర్వీసు కేటాయింపు, కేడర్ కేటాయింపు, సీనియారిటీ, ప్రవేశాలు, ఓబీసీ రిజర్వేషన్ పరిపాలనలో "లక్షల" కేసులపై ప్రభావం పడుతుంది; ౨౦౧౨ నుండి చేసిన కేటాయింపులు; రైల్వేలు, బ్యాంకులు, తపాలా సేవ, పారామిలటరీ బలగాలు; ఉన్నత విద్యా ప్రవేశాలు, కొనసాగుతున్న పరీక్షలు; వ్యాజ్యంలో పక్షకారులు కాని ఉద్యోగులు.
  • అభ్యర్థుల తరఫు వాదన (సీనియర్ న్యాయవాది పి. విల్సన్): తుది తీర్పును ఆలస్యం చేయడానికి, ఇంకా చెప్పాలంటే రద్దు చేయడానికి కేంద్రం ప్రయత్నిస్తోంది.
  • నేపథ్యం: ౨౦౦౪ నాటి డీఓపీటీ వివరణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు, బ్యాంకులు, ప్రైవేట్ కంపెనీలలోని తల్లిదండ్రుల జీతాలను లెక్కలోకి తీసుకుంది, కానీ సమాన పోస్టులలోని ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాలను విస్మరించింది. అందువల్ల ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ఉద్యోగుల పిల్లలు ఓబీసీ ప్రయోజనాలకు అనర్హులయ్యారు.
  • ఫలితం: ధర్మాసనం తీర్పును రిజర్వ్ చేసింది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

"క్రీమీలేయర్" నియమం ఓబీసీలలోని సామాజికంగా, ఆర్థికంగా ముందంజలో ఉన్నవారిని మినహాయించి, నిజంగా వెనుకబడినవారికే రిజర్వేషన్ అందేలా చేస్తుంది. అధికరణ ౧౪౨ కింద సుప్రీంకోర్టు "సంపూర్ణ న్యాయం" చేయవచ్చు. తన తీర్పుల కాలపరిధి ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగమే. కోర్టు గుర్తించిన విధాన లోపాన్ని ప్రభుత్వం సరిదిద్దే వరకు స్థిరపడిన నియామకాలకు భంగం కలగకుండా ఆ అధికారాన్ని ఉపయోగించాలని కేంద్రం అభ్యర్థన కోరుతోంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: న్యాయవ్యవస్థ (అధికరణ ౧౪౨, తీర్పుల కట్టుబాటు ప్రభావం), రిజర్వేషన్లు మరియు అధికరణలు ౧౪/౧౫/౧౬; జీఎస్౨ – సామాజిక న్యాయం: వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమం.

నేపథ్యం

ఓబీసీ క్రీమీలేయర్

అధికరణ ౧౪౨ మరియు భవిష్యత్తు వర్తింపు

అదనపు నేపథ్యం

  • ౨౦౨౬ మార్చి ౧౧ నాటి తీర్పు (౨౦౨౬ ఐఎన్ఎస్‌సీ ౨౩౦గా నివేదితం), ౨౦౦౪ అక్టోబర్ ౧౪ నాటి డీఓపీటీ వివరణ లేఖ ౧౯౯౩ సెప్టెంబర్ ౮ నాటి కార్యాలయ ఉత్తర్వును అధిగమించలేదని పేర్కొంది. ఆ లేఖలోని ౯వ పేరా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు/ప్రైవేట్ రంగ జీతం ఆదాయాన్ని లెక్కలోకి తెచ్చింది, దానిని కోర్టు కొట్టివేసింది. తల్లిదండ్రుల ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ లేదా ప్రైవేట్ రంగ జీతమే క్రీమీలేయర్ మినహాయింపునకు నిర్ణయాత్మక ప్రమాణం కాజాలదని కూడా కోర్టు పేర్కొంది.
  • తల్లిదండ్రులు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో లేదా ప్రైవేట్ రంగంలో పనిచేసిన సివిల్ సర్వీసుల అభ్యర్థుల నుండి ఈ వ్యాజ్యం తలెత్తింది. వారి తల్లిదండ్రుల పోస్టులకు ప్రభుత్వ పోస్టులతో సమానత్వం నిర్ధారణ కాలేదు. అయినా శాఖ ఆరో వర్గం ఆదాయం/ఆస్తి పరీక్షను తల్లిదండ్రుల జీతానికి వర్తింపజేసి వారిని క్రీమీలేయర్‌గా పరిగణించింది. ౧౯౯౩ ఉత్తర్వు ప్రకారం జీతం, వ్యవసాయ ఆదాయం ఆదాయం/ఆస్తి పరీక్ష నుండి మినహాయింపు పొందాయని కేంద్ర పరిపాలనా ట్రిబ్యునల్ తీర్పు ఇచ్చింది.
  • జీతం, వ్యవసాయ ఆదాయాలను మినహాయించే ఓబీసీ క్రీమీలేయర్ పరీక్షకు భిన్నంగా, ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల (౨౦౧౯లో ప్రవేశపెట్టిన) కోటా ఈ ఆదాయాలను లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • తీర్పుల అంతిమత్వం – పరిపాలనా సాధ్యత: "పరిపాలనా గందరగోళం" నివారణకు కేంద్రం అధికరణ ౧౪౨ను ఉటంకిస్తోంది; ఈ అభ్యర్థన తుది తీర్పును తిరిగి తెరుస్తోందని అభ్యర్థులు అంటున్నారు. కోర్టులు సాధారణంగా అంతిమత్వాన్ని కాపాడతాయి, కానీ భారీ స్థాయిలో నమ్మకంపై ఆధారపడినచోట (పక్షకారులు కాని నియామకులు) గతానికి వర్తింపును పరిమితం చేశాయి.
  • ఓబీసీ తరగతిలోపలి వివక్ష: ౨౦౦౪ వివరణ ప్రతికూల వర్గీకరణను సృష్టించింది: ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు/ప్రైవేట్ ఉద్యోగుల జీతాలను లెక్కించారు, సమాన పోస్టులలోని ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాలను విస్మరించారు. ఇది అధికరణ ౧౪ సమస్యగా భావించవచ్చు, అందుకే కోర్టు దానిని సరిదిద్దాల్సి వచ్చింది.
  • పోస్టుల సమానత్వ లోపం: ప్రభుత్వ పోస్టులకు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ/బ్యాంకు/ప్రైవేట్ పోస్టులకు మధ్య సమానత్వాన్ని నిర్ధారించాలని ౧౯౯౩ ఉత్తర్వు భావించింది, కానీ మూడు దశాబ్దాలకు పైగా అది అసంపూర్ణంగానే ఉంది. ఈ కారణంగా మరో రెండేళ్లు కావాలన్న కేంద్రం అభ్యర్థన విమర్శలకు గురవుతుంది.
  • రిజర్వేషన్ రూపకల్పన: హోదా ఆధారిత ప్రమాణాలు – ఆదాయ ఆధారిత ప్రమాణాలు; ఆదాయ పరిమితిని చివరిసారిగా ౨౦౧౭లో రూ. ౮ లక్షలకు సవరించారు; ఓబీసీ (జీతం మినహాయింపు), ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల (జీతం కలుపుకొని) నియమాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి; ఏకరీతిగా ఉండి, క్రమానుగతంగా సవరించే ఒకే క్రీమీలేయర్ విధానం కావాలన్న డిమాండ్లు ఉన్నాయి.
  • భాగస్వాములపై ప్రభావం: తప్పుగా మినహాయించబడిన అభ్యర్థులు (సర్వీసు కేటాయింపు నిరాకరణ), ఇప్పటికే నియమితులైనవారు, సర్వీసులు, యజమానులు (రైల్వేలు, బ్యాంకులు, తపాలా, పారామిలటరీ), విశ్వవిద్యాలయాలు.
  • ముందున్న మార్గం: ప్రస్తుత నియామకులకు భవిష్యత్ ఉపశమనం, దానితో పాటు నిర్దిష్ట కాలపరిమితి, అన్యాయానికి గురైన అభ్యర్థుల కోసం ఖాళీల రిజర్వేషన్ (అదనపు పోస్టులు); పారదర్శకమైన సమానత్వ నిర్ధారణ ప్రక్రియ; జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ ద్వారా క్రమానుగత సమీక్ష.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు నిజంగా వెనుకబడినవారికి చేరేలా చూడటమే క్రీమీలేయర్ సూత్రం లక్ష్యం. తల్లిదండ్రుల ఆదాయం, జీతంపై ఇటీవలి సుప్రీంకోర్టు తీర్పును ప్రస్తావిస్తూ, దాని అమలులోని సవాళ్లను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • ఇందిరా సాహ్ని (౧౯౯౨), మండల్ కమిషన్, అధికరణలు ౧౫(౪), ౧౫(౫), ౧౬(౪), ౧౬(౪ఎ)
  • ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల రిజర్వేషన్ (౧౦౩వ రాజ్యాంగ సవరణ; జనహిత్ అభియాన్ ౨౦౨౨) మరియు దాని ఆదాయ ప్రమాణాలు
  • జర్నైల్ సింగ్ (ఎస్సీ/ఎస్టీ పదోన్నతులలో క్రీమీలేయర్) మరియు ఓబీసీల ఉప-వర్గీకరణ (రోహిణి కమిషన్)
  • జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ (అధికరణ ౩౩౮బి)

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

25 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో