ఎన్నికల సంఘంలో చీలిక: ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల అసమ్మతి నోట్లు, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ తొలగింపునకు ప్రతిపక్షం డిమాండ్, ఎస్ఐఆర్ వివాదం
మూలం: ది హిందూ, 24 సెప్టెంబర్, 2026
సారాంశం
- ముగ్గురు ఎన్నికల కమిషనర్లలో (ఈసీలు) ఇద్దరు, సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు మరియు వివేక్ జోషి, ౧౦ నెలల్లో కనీసం ౧౪ సార్లు అధికారికంగా అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారని ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ బయటపెట్టింది. ముఖ్యమైన నిర్ణయాలను తమకు తెలియకుండా పూర్తి సంఘం పేరిట తీసుకున్నారని వారి ఫిర్యాదు. ఈ నిర్ణయాల్లో చాలా వాటిని "అనధికారికమైనవి, చట్టవిరుద్ధమైనవి" అని వారు పేర్కొన్నారు.
- ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేశ్ కుమార్ను తొలగించాలని ప్రతిపక్షం కోరింది, పార్లమెంటును, సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. తమ నిర్ణయాలన్నీ చట్టబద్ధమైనవేనని, ఏకగ్రీవంగా తీసుకున్నవేనని ఎన్నికల సంఘం (ఈసీ) తెలిపింది. ఈ నోట్లు ప్రజాస్వామ్య చర్చకు నిదర్శనమని బీజేపీ చెప్పింది.
- ఏ నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవమో, ఏవి మెజారిటీతో తీసుకున్నవో వెల్లడించాలని మాజీ సీఈసీలు, ఈసీలు ఎన్నికల సంఘాన్ని కోరారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౩౨౪ ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణను ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగిస్తుంది. ఇది పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు, అలాగే రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి పదవులకు వర్తిస్తుంది.
- రాజ్యాంగం ఈసీల సంఖ్యను నిర్దేశించలేదు. రాష్ట్రపతి దాన్ని నిర్ణయిస్తారు, కాబట్టి "ముగ్గురు సభ్యుల" సంఘం అనేది రాజ్యాంగ పాఠం కాక నోటిఫికేషన్, చట్టం ద్వారా ఏర్పడింది.
- అధికరణ ౩౨౪(౫): సీఈసీని సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తరహాలో తొలగించవచ్చు; ఇతర ఈసీలను సీఈసీ సిఫారసుపై మాత్రమే.
- మెజారిటీ అభిప్రాయాన్ని సీఈసీ తోసిపుచ్చలేరు. బహుసభ్య సంఘంలో ఏకగ్రీవం సాధ్యం కానప్పుడు మెజారిటీ అభిప్రాయమే చెల్లుతుంది.
- ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ సెక్షన్ ౨౧(౩): ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సవరణ. సెక్షన్ ౧౬ పౌరులు కాని వారి నమోదును నిషేధిస్తుంది. విధానాన్ని ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ నియంత్రిస్తాయి. ఫారం ౬ కొత్త ఓటర్ల దరఖాస్తు పత్రం (జోషి అభ్యంతరం ప్రకారం దానిలో మార్పులకు నిబంధనల సవరణ అవసరం).
- అధికరణ ౩౨౬ ౧౮ ఏళ్లు, ఆపై వయసున్న పౌరులకు సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కును హామీ ఇస్తుంది; చట్టం ద్వారా అనర్హత ఉంటే మినహాయింపు.
- ఈఆర్ఓ (ఎన్నికల నమోదు అధికారి) ఓటరు అర్హతపై చట్టబద్ధ అధికారి. బీఎల్ఓ (బూత్ స్థాయి అధికారి) క్షేత్రస్థాయి ధ్రువీకరణ చేస్తారు. ఈఆర్ఓనెట్, ఈసీఐనెట్ ఎన్నికల సంఘం డిజిటల్ వేదికలు.
- ఏఎస్డీడీఓ వర్గం: గైర్హాజరు, మారినవారు, మరణించినవారు, నకిలీ, ఇతరులు (కర్ణాటక ఎస్ఐఆర్లో వాడారు).
- అధికారి: కేబినెట్ కార్యదర్శి టి.వి. సోమనాథన్ (ఇద్దరు ఈసీలు ఆయనకు లేఖ రాశారు). ఉదహరించిన రెండు రాష్ట్ర ఉదాహరణలు గోవా, పశ్చిమ బెంగాల్.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఇద్దరు ఈసీలు ౧౦ నెలల్లో కనీసం ౧౪ సార్లు అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు. సంపాదకీయం వాటిని ౨౦౨౫ అక్టోబర్ నుంచి ౨౦౨౬ ఆగస్టు మధ్యవిగా పేర్కొంది.
- చట్టబద్ధ అధికారులు తప్ప మరెవరికీ డేటాబేస్ను మార్చే ఆధారాలు లేవని ధ్రువీకరించడానికి మేలో ఒక ఆడిట్ చేయాలని జోషి ప్రతిపాదించారు.
- ఆగస్టులో, రాష్ట్ర స్థాయి అధికారులకు ఈఆర్ఓనెట్ పోర్టల్పై "సరైన, సంపూర్ణ ప్రవేశం" లేదని సంధు నమోదు చేశారు.
- చట్టబద్ధ అధికారుల ప్రవేశాన్ని నియంత్రించడానికి ఎన్నికల సంఘం ఐటీ డైరెక్టర్ జనరల్ సీమా ఖన్నాకు "ఎలాంటి చట్టపరమైన అధికారం లేదు" అని కూడా సంధు ఎత్తి చూపారు.
- ఎన్నికల సంఘం పరిపాలన విభాగానికి కొత్త అధికారి బాధ్యతలు చేపట్టి, ఈ అధికారాలను మరింత కేంద్రీకరించే ప్రమాదమున్న పని కేటాయింపు ఉత్తర్వు జారీ చేసినప్పుడు, ఇద్దరు ఈసీలు కేబినెట్ కార్యదర్శికి వేర్వేరుగా లేఖలు రాశారు.
- ఫారం ౬ను మార్చి, గత ఎస్ఐఆర్ సమయంలో దరఖాస్తుదారు, తల్లిదండ్రులు లేదా తాతముత్తాతలు జాబితాలో "ఉన్నారా" అని అడిగేలా చేశారు. చట్టబద్ధ ఫారాన్ని ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ను సవరించకుండా మార్చకూడదని జోషి మేలో హెచ్చరించారు. సంధు ఆగస్టులో దీన్ని "అనధికారికం, చట్టవిరుద్ధం" అని పేర్కొని, తొలగించాలని డిమాండ్ చేశారు. జులై నాటికే ఫారంలో ఈ ప్రశ్నలు ఉన్నాయని సంపాదకీయం చెబుతోంది.
- గోవా: సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించిన విచారణ తర్వాత స్థానిక ఈఆర్ఓలు అర్హులుగా గుర్తించిన ౯౭ మంది ఓటర్లు తుది జాబితాలో లేకుండా పోయారు. కేంద్రీకృతంగా నియంత్రించే సాఫ్ట్వేర్లో ఈఆర్ఓ నిర్ణయాన్ని నమోదు చేసే మార్గమే లేదు, అయినా వెనుకకు మళ్లే సౌకర్యం కోరుతూ ముఖ్య ఎన్నికల అధికారి కార్యాలయం ఎనిమిది సార్లు ఎన్నికల సంఘానికి లేఖ రాసింది.
- న్యాయ ట్రిబ్యునళ్లు ఇప్పటికే జాబితాలో చేర్చిన ఓటర్లపై అప్పీళ్లు దాఖలు చేయడానికి పశ్చిమ బెంగాల్ సంఘానికి ఎవరు అధికారమిచ్చారని సంధు ప్రశ్నించారు. ౩౮ లక్షల అప్పీళ్లు పెండింగ్లో ఉన్నాయి, వాటిలో ౧౬.౧ లక్షలు న్యాయాధికారులు చేర్చిన ఓటర్లను తొలగించాలని కోరుతున్నాయి. ఈ ప్రశ్నకు ఇంకా సమాధానం లేదు.
- సాఫ్ట్వేర్ సృష్టించిన "తర్కపరమైన వైరుధ్యాల" కింద సుమారు ౬౦ లక్షల ఓటర్లను గుర్తించారు, వాటిలో చాలా సందేహాస్పదమైనవి; ౨౭ లక్షల పేర్లు తొలగించారు.
- తొలగింపులపై ఇప్పటివరకు తీర్పు వెలువడిన అప్పీళ్లలో పదిలో తొమ్మిదికి పైగా ఓటర్లను పునరుద్ధరించాయి.
- ఢిల్లీలోని ౭౦ సీట్లలో ౨౪ చోట్ల ముసాయిదా జాబితాల్లో ఉన్న ఓటర్ల సంఖ్య, ఏడాదిన్నర క్రితం వాస్తవంగా ఓటు వేసిన వారి కంటే తక్కువగా ఉందని ది హిందూ విశ్లేషణలో తేలింది.
- ఇద్దరు సభ్యుల ధర్మాసనంలో భాగమైన న్యాయమూర్తి దీపాంకర్ దత్తా బుధవారం తన అభిప్రాయంలో, అనూప్ బరన్వాల్ తీర్పు ఎంపిక ప్యానెల్లో ఉంచిన సీజేఐ స్థానంలో ౨౦౨౩ చట్టం ఒక కేంద్ర మంత్రిని పెట్టడం "అవగాహన పరీక్ష"లో విఫలమవుతుందని పేర్కొన్నారు. ఆ ప్యానెల్ శ్రీ కుమార్ను సీఈసీగా ఎంపిక చేసింది. శ్రీ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని, ఓటర్ల జాబితా డేటాబేస్కు ఆడిట్ జరిగే వరకు మరిన్ని తొలగింపులను కోర్టు నిలిపివేయాలని సంపాదకీయం అంటోంది. ఎస్ఐఆర్ రూపకల్పనను తగినంతగా ఎదుర్కోకుండానే సుప్రీంకోర్టు గతంలో దాన్ని సమర్థించిందని కూడా అది చేర్చింది.
- శ్రీ కుమార్ సీఈసీగా బాధ్యతలు చేపట్టిన సమయాన్ని బీజేపీ (పాత్రా) ౨౦౨౫ ఫిబ్రవరిగా పేర్కొంది.
- ఎన్నికల సంఘం (మూల ఆధారిత వివరణ): ఎస్ఐఆర్తో సహా అన్ని నిర్ణయాలూ ఇద్దరు ఈసీల, సీఈసీ ఆమోదంతో ఏకగ్రీవంగా తీసుకున్నవే.
- ఎన్నికల సంఘం (లిఖిత ప్రకటన): లిఖిత నోట్లు, అంతర్గత తనిఖీలు సాధారణ పద్ధతే; ప్రతి అధికారికీ సూచనలు ఇచ్చే అధికారం ఉంది. సుమారు ౪౦ కొత్త కార్యక్రమాలను ఉదహరించింది. ౧౦ నెలల్లోని ఎంపిక చేసిన అంతర్గత నోట్లు "చిత్రంలో ఒక భాగాన్ని" మాత్రమే చూపుతాయని చెప్పింది. ఈసీఐనెట్ వంటి తమ వేదికలు ఆడిట్ నియంత్రణలతో కఠినమైన డేటా భద్రతా ప్రోటోకాల్స్ కింద నడుస్తాయని తెలిపింది.
- బీజేపీ (సంబిత్ పాత్రా): ఆ సంభాషణలు చర్చ జరిగి ఏకగ్రీవ నిర్ణయాలతో ముగిసినట్లు చూపుతున్నాయి. ఎస్ఐఆర్ చట్టబద్ధతను సుప్రీంకోర్టు అనేకసార్లు సమర్థించింది. పశ్చిమ బెంగాల్లో ఓటర్ల తొలగింపులు అత్యధికంగా ఉన్న ౨౦ శాసనసభ స్థానాల్లో టీఎంసీ ౧౩, కాంగ్రెస్ ౧, బీజేపీ ౬ గెలుచుకున్నాయి. ఆయన మాజీ ఈసీల పదవీ విరమణ అనంతర కెరీర్లను జాబితా చేశారు:
- కె.వి.కె. సుందరం, నగేంద్ర సింగ్, ఆర్.కె. త్రివేది పద్మ పురస్కారాలు పొందారు; త్రివేది తర్వాత గవర్నర్ అయ్యారు.
- వి.ఎస్. రమాదేవి గవర్నర్ అయ్యారు.
- టి.ఎన్. శేషన్ కాంగ్రెస్ టికెట్పై పోటీ చేశారు.
- ఎం.ఎస్. గిల్ కేంద్ర మంత్రి అయ్యారు.
- మాజీ సీఈసీ ఎస్.వై. ఖురేషీ: ఏకగ్రీవం కాని, మెజారిటీ మద్దతు కూడా లేని నిర్ణయాలు చట్టవిరుద్ధం. ఏకగ్రీవంగా లేదా మెజారిటీతో తీసుకున్న నిర్ణయాల జాబితాను ఎన్నికల సంఘం ప్రచురించాలి. ఎస్ఐఆర్ చట్టవిరుద్ధమని, "సందేహాస్పదమని" కూడా ఆయన అన్నారు, దాన్ని వెనక్కి తీసుకోవాలన్నారు. ఏడాదిన్నర క్రితం దాన్ని "అత్యంత అవాంఛనీయం" అని ఆయన అన్నారు.
- మాజీ ఈసీ అశోక్ లవాసా (సంఘంలో విభేదాల కారణంగా ౨౦౨౦లో రాజీనామా చేశారు): నోట్లు, లేఖల తేదీలను, తీసుకున్న చర్యను ఎన్నికల సంఘం వెల్లడించాలి. ఇద్దరు ఈసీల వాదనను ఖండించడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం, వారు సమావేశాల్లో ఉన్నారని చూపే రికార్డులను సమర్పించడమే.
- మాజీ సీఈసీ ఓ.పి. రావత్: ఇద్దరు ఈసీలు ౧౦ నెలలు ఆగి ఉండకూడదు. ఎన్నికల సంఘం సంపూర్ణ స్వతంత్రత ఇస్తుంది, కాబట్టి వారు వెంటనే బహిరంగంగా చెప్పి ఉండవచ్చు.
- "ఓట్ చోరీ" నేరమని రాహుల్ గాంధీ అన్నారు; బీజేపీ, ఆర్ఎస్ఎస్, ఎన్నికల సంఘం "దేశద్రోహం" చేశాయని ఆరోపించారు.
- కె.సి. వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తు కోరారు.
- మమతా బెనర్జీ జొనో జాగరణ్ ప్రచారాన్ని ప్రకటించారు, పశ్చిమ బెంగాల్, బిహార్, హరియాణా, మధ్యప్రదేశ్లలో మళ్లీ పోలింగ్ జరపాలని డిమాండ్ చేశారు.
- పార్లమెంటులో రెండు తొలగింపు తీర్మానాలు దాఖలయ్యాయి. సుప్రీంకోర్టు స్వయంగా విచారణ చేపట్టాలని ప్రతిపక్షం కోరింది.
- ప్రకాశ్ రాజ్ కలబురగిలోని రామనగర నుంచి "ఎస్ఐఆర్ ప్రతిఘటన యాత్ర" ప్రారంభించారు. కలబురగి జిల్లాలో ౫,౨౧,౯౫౦ మంది ఓటర్లు ఏఎస్డీడీఓ వర్గంలో ఉన్నారని, ఫారం ౬ సమర్పించినవారు సుమారు ౨౫,౦౦౦ మంది మాత్రమేనని ఆయన చెప్పారు. జాబితాలో కొనసాగడానికి ఇప్పటికే ఉన్న ఓటరు మళ్లీ ఎందుకు నమోదు చేసుకోవాలని ప్రశ్నించారు. యాత్ర ౩౦ సెప్టెంబర్న బెంగళూరులో జరిగే సదస్సుతో ముగుస్తుంది.
- నియోజకవర్గాల పునర్విభజన చర్చ: సమాఖ్య మరియు దాని భాగాలు పుస్తకావిష్కరణలో సీపీఐ(ఎం)కు చెందిన జాన్ బ్రిట్టాస్ ఎస్ఐఆర్, పునర్విభజన అనుసంధానమై ఉన్నాయని ఆరోపించారు. వర్షాకాల సమావేశాలను నిరవధికంగా వాయిదా వేసి ౪౧ రోజులైనా ప్రోరోగ్ చేయలేదని జైరాం రమేశ్ అన్నారు. ౨౦౧౧ జనాభా లెక్కల ఆధారంగా పునర్విభజన చేశాక మహిళలకు ౩౩% రిజర్వేషన్ ఇచ్చే సవరణకు ప్రభుత్వానికి మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీ లేదని ఆయన పేర్కొన్నారు. అక్టోబర్ ౧౧ నాటికి బిల్లులు తెచ్చే ఆలోచన ఉందని కూడా చెప్పారు. ఎస్పీకి చెందిన జావేద్ ఖాన్ ౨౦౨౪లో ఉత్తరప్రదేశ్లోని ౮౦ సీట్లలో తమ పార్టీ గెలుచుకున్న ౩౭ సీట్లను ఉదహరించారు. ఇవి పక్షపాతంతో కూడిన వాదనలు.
- ప్యానెల్ సూచనలు: చిన్న రాష్ట్రాలు (సంజీవ్ చోప్రా); విజేతకు పోలైన ఓట్లలో కనీసం ౫౦% వచ్చేలా ఫ్రెంచ్ తరహా రెండు దశల వ్యవస్థ (రాజశేఖర్ వుండ్రు). పునర్విభజనను ఉత్తర–దక్షిణ సంఘర్షణగా కాక, ప్రజాస్వామ్య, సమాఖ్య సూత్రాల ప్రశ్నగా ఈ పుస్తకం చూపుతుందని ది హిందూ సంపాదకుడు అన్నారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికలపై సర్వాధికారాలున్న రాజ్యాంగ సంస్థ. దాని స్వతంత్రత మూడు అంశాలపై ఆధారపడుతుంది: సభ్యుల నియామక విధానం, వారి పదవీకాల భద్రత, సంఘం సమష్టిగా నిర్ణయాలు తీసుకునే తీరు. ఈ వార్త మూడో స్తంభాన్ని పరీక్షకు పెడుతోంది. ౨౦౨౩ చట్టం ప్రకారం కార్యకలాపాలు వీలైనంత వరకు ఏకగ్రీవంగా సాగాలి, అభిప్రాయభేదాలను మెజారిటీతో పరిష్కరించాలి. ముగ్గురిలో ఇద్దరు తమను పక్కన పెట్టారని చెబుతున్నప్పుడు, ఆ నిర్ణయం "సంఘం" చేసిన చెల్లుబాటయ్యే చర్యేనా అన్నది ప్రశ్న. దీనికి సంబంధించిన మరో ప్రశ్న ఏమిటంటే, ఈసీ కేంద్రీకృత ఐటీ వ్యవస్థ అర్హతను నిర్ణయించే చట్టబద్ధ అధికారులైన ఎన్నికల నమోదు అధికారులను (ఈఆర్ఓలను) అధిగమించిందా అన్నది. ఎస్ఐఆర్ వివాదం వెనుక ఉన్న స్థిర అంశం ఇదే: ఎవరు ఓటరో చట్టప్రకారం ఎవరు నిర్ణయిస్తారు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: రాజ్యాంగ సంస్థలు (ఎన్నికల సంఘం, అధికరణ ౩౨౪); చట్టబద్ధ/నియంత్రణ సంస్థలు; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం; ఎన్నికల సంస్కరణలు; జీఎస్౨ – పాలన: సంస్థల పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం.
నేపథ్యం
భారత ఎన్నికల సంఘం
సీఈసీ మరియు ఇతర ఈసీల (నియామకం, సేవా షరతులు, పదవీకాలం) చట్టం, ౨౦౨౩
ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్)
అదనపు నేపథ్యం
- జ్ఞానేశ్ కుమార్ సీఈసీగా నియామకం ౨౦౨౩ చట్టం కింద జరిగిన మొదటి నియామకం. కుమార్, సంధు ౨౦౨౪ మార్చిలో ఇదే చట్టం కింద ఈసీలుగా నియమితులయ్యారు. ఎంపిక కమిటీ సభ్యుడిగా రాహుల్ గాంధీ అసమ్మతి నోట్ సమర్పించారు.
- వివేక్ జోషి గతంలో భారత రిజిస్ట్రార్ జనరల్, జనాభా లెక్కల కమిషనర్గా పనిచేశారు.
- పశ్చిమ బెంగాల్ ఎస్ఐఆర్ సమయంలో, సీజేఐ సూర్యకాంత్, న్యాయమూర్తులు దీపాంకర్ దత్తా, జోయ్మాల్య బాగ్చీలతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం "తర్కపరమైన వైరుధ్యాల" జాబితాలో ఉన్న ఓటర్ల పేర్లను బహిరంగంగా ప్రదర్శించాలని ఎన్నికల సంఘాన్ని ఆదేశించింది. దీనివల్ల వారు పత్రాలు లేదా అభ్యంతరాలు సమర్పించగలరు.
- ఏడీఆర్ వర్సెస్ ఈసీఐ (౨౭ మే ౨౦౨౬, ౨౦౨౬ ఐఎన్ఎస్సి ౫౬౪) కేసులో సుప్రీంకోర్టు బిహార్ ఎస్ఐఆర్ను సమర్థించింది. ఈ కసరత్తు ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ సెక్షన్ ౨౧(౩)ను, అధికరణ ౩౨౪ను కలిపి చదివితే దాని మూలం స్పష్టమవుతుందని, ఇది న్యాయబద్ధమైన ప్రయోజనంపై ఆధారపడి, అనుపాతంలో ఉందని పేర్కొంది.
- ఎస్ఐఆర్ ఫలితాలను పౌరసత్వ నిర్ధారణ, సంక్షేమ ప్రయోజనాల నిరాకరణ వంటి ఎన్నికలేతర ప్రయోజనాల కోసం వాడకూడదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.
- ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦లోని నిబంధన ౨౧ఏ తొలగింపునకు ముందు నోటీసు, విచారణ, వాదన వినడాన్ని తప్పనిసరి చేస్తుంది. "ధ్రువీకరణకు ముందే తొలగింపు" అనే విమర్శను కొలిచే విధానపరమైన ప్రమాణం ఇదే.
- ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ ప్రకారం, చేర్పు కోసం దావాలు ఫారం ౬లో, అభ్యంతరాలు ఫారం ౭లో, సవరణలు ఫారం ౮లో చేస్తారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సమష్టి నిర్ణయం చట్టపరమైన అవసరంగా: ౨౦౨౩ చట్టం వీలైనంత వరకు ఏకగ్రీవాన్ని, లేకుంటే మెజారిటీని కోరుతుంది. ఇద్దరు ఈసీలను పక్కన పెట్టినట్లయితే, "సంఘం" నిర్ణయాల చెల్లుబాటును సవాలు చేయవచ్చు. అన్ని నిర్ణయాలూ ఏకగ్రీవమే అన్న ఎన్నికల సంఘం సమాధానం బహిరంగంగా లేని రికార్డులపై ఆధారపడింది; అందుకే ఖురేషీ, లవాసా వెల్లడించాలని డిమాండ్ చేశారు.
- కేంద్రీకరణ వర్సెస్ చట్టబద్ధ అధికారం: ఈసీల ఫిర్యాదులు (కేంద్రీకృత డేటాబేస్, ఈఆర్ఓనెట్లో పరిమిత ప్రవేశం, ఈఆర్ఓలను అధిగమించే సాఫ్ట్వేర్, ౯౭ మంది ఓటర్ల గోవా కేసు) చట్టబద్ధ ఈఆర్ఓ నిర్ణయాన్ని ఐటీ నిర్మాణం అధిగమించడాన్ని చూపుతాయి. అర్హత నిర్ణయం చట్టబద్ధ విధి కాబట్టి ఇది న్యాయపాలన సమస్య.
- కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుతో నిబంధనల రూపకల్పన: ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦ను సవరించకుండా ఫారం ౬ను మార్చడం ప్రత్యాయోజిత అధికారాల ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది. చట్టం కింద చేసిన నిబంధనలను సర్వాధికారం అధిగమించగలదా అనే అధికరణ ౩౨౪ ప్రశ్న కూడా దీనిలో ఉంది.
- రుజువు భారం, ఓటు హక్కు: ఎస్ఐఆర్ ధ్రువీకరణకు ముందే తొలగిస్తుందని, భారాన్ని పౌరుడిపై పెడుతుందని, దానివల్ల సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు దెబ్బతింటుందని సంపాదకీయం వాదిస్తోంది. గణాంకాలు: పశ్చిమ బెంగాల్లో ౨౭ లక్షల తొలగింపులు; తీర్పు వచ్చిన అప్పీళ్లలో పదిలో తొమ్మిదికి పైగా ఓటర్లను పునరుద్ధరించాయి; చేర్చిన ఓటర్లను తొలగించాలని ౧౬.౧ లక్షల అప్పీళ్లు. ప్రతివాదన: ఎస్ఐఆర్ అనుపాతంలో ఉందని సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది, జాబితా పవిత్రతను కాపాడుతుందని ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది.
- అసమ్మతి సమయం: ఈసీలు ౧౦ నెలలు ఆగారన్న ఓ.పి. రావత్ విమర్శ రాజ్యాంగ సంస్థల్లో అసమ్మతి నైతికతను లేవనెత్తుతుంది; దీన్ని లవాసా ౨౦౨౦ రాజీనామాతో పోల్చి చూడవచ్చు. అంతర్గత అసమ్మతి ఆరోగ్యకరమైన చర్చ అని బీజేపీ అంటోంది.
- జవాబుదారీతనంలో లోపం: రాజ్యాంగ రక్షణ సీఈసీకి మాత్రమే ఉంది. ఈసీలను సీఈసీ సిఫారసుపై మాత్రమే తొలగించగలరు. ఇది అసమ్మతిని అడ్డుకోవచ్చు. ప్రతిపక్ష తొలగింపు తీర్మానాలకు ప్రత్యేక మెజారిటీ అడ్డంకి ఉండటానికి కూడా ఇదే కారణం.
- సంస్థాగత విశ్వాసం, ధ్రువీకరణ: మళ్లీ పోలింగ్ డిమాండ్లు, "ఓట్ చోరీ", "దేశద్రోహం" వాక్పటిమ, గత ఈసీల కెరీర్లపై బీజేపీ ఎదురుదాడి సంఘం విశ్వసనీయత పక్షపాత అంశంగా మారుతున్నట్లు చూపుతున్నాయి. ముందుకు మార్గం: నిర్ణయాల రిజిస్టర్ ప్రచురణ (ఏకగ్రీవం లేదా మెజారిటీ), ఓటర్ల జాబితా డేటాబేస్కు స్వతంత్ర ఆడిట్, చట్టబద్ధమైన స్వతంత్ర సచివాలయం, కమిషనర్లందరికీ సమాన తొలగింపు రక్షణ, విస్తృత ఎంపిక ప్యానెల్.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రత దాని సభ్యుల నియామక విధానంపైనే కాక, అది నిర్ణయాలు తీసుకునే తీరుపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణపై సంఘంలో ఇటీవల తలెత్తిన విభేదాల నేపథ్యంలో, భారత ఎన్నికల సంఘంలో సమష్టి నిర్ణయం, చట్టబద్ధ జవాబుదారీతనం కోసం ఉన్న రక్షణలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అధికరణ ౩౨౪, ౩౨౪(౫), అధికరణలు ౩౨౫–౩౨౯; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టాలు ౧౯౫౦/౧౯౫౧; ఓటర్ల నమోదు నిబంధనలు, ౧౯౬౦
- సీఈసీ మరియు ఇతర ఈసీల చట్టం, ౨౦౨౩; అనూప్ బరన్వాల్ (౨౦౨౩); టి.ఎన్. శేషన్ (౧౯౯౫); మొహిందర్ సింగ్ గిల్ (౧౯౭౮)
- సీఈసీ తొలగింపు వర్సెస్ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల తొలగింపు (న్యాయమూర్తుల (విచారణ) చట్టం, ౧౯౬౮)
- నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (అధికరణలు ౮౨/౧౭౦), మహిళా రిజర్వేషన్; ౨౦౨౩ చట్టం సవాలుపై అనుబంధ నోట్లు (న్యాయమూర్తి దత్తా అభిప్రాయం)
అంశాలు: GS2రాజనీతి
24 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో