भारताचे परराष्ट्र धोरण
आधार: NCERT आणि प्रमाणित पाठ्यपुस्तके; BrainParrot टीमने तपासलेले. आम्ही नोट्स कशा तयार करतो
- 1. 1. परराष्ट्र धोरण हा राज्यव्यवस्था विषयाचा भाग का आहे
- 2. 2. संवैधानिक आधार
- 3. 3. तह करणे: कार्यकारी यंत्रणा, संसद आणि न्यायालये
- 4. 4. परराष्ट्र धोरण घडवणाऱ्या संस्था
- 5. 5. उद्दिष्टे आणि निर्धारक घटक
- 6. 6. भारताच्या परराष्ट्र धोरणाची तत्त्वे
- 7. 7. पंचशील: पाच तत्त्वे
- 8. 8. अलिप्ततावाद आणि अलिप्ततावादी चळवळ
- 9. 9. नेहरू युग आणि चीनसोबतचे युद्ध (1947–64)
- 10. 10. पाकिस्तानसोबतची युद्धे आणि शांतता (1947–1972)
- 11. 11. अण्वस्त्र धोरण आणि सिद्धांत
- 12. 12. शीतयुद्धानंतर: सिद्धांत आणि प्रादेशिक धोरणे
- 13. 13. भारत आणि बहुपक्षीय संघटना
- 14. 14. अलीकडील घडामोडी (नोव्हेंबर 2026 च्या स्थितीनुसार)
- 15. मुख्य परीक्षेसाठी: विश्लेषण
- 16. झटपट उजळणी
- 17. परीक्षेतील सामान्य सापळे
1. परराष्ट्र धोरण हा राज्यव्यवस्था विषयाचा भाग का आहे
संविधान सभेत (कायदेमंडळ) 8 मार्च 1949 रोजी बोलताना जवाहरलाल नेहरूंनी विचारले: "स्वातंत्र्य म्हणजे काय? मूलतः आणि पायाभूतरीत्या ते परराष्ट्र संबंधांमध्ये सामावलेले असते. तीच स्वातंत्र्याची कसोटी आहे. बाकी सर्व म्हणजे स्थानिक स्वायत्तता." जो देश आपले परराष्ट्र संबंध दुसऱ्या सत्तेला चालवू देतो, तो त्या मर्यादेपर्यंत स्वतंत्र नसतो.
परराष्ट्र धोरण म्हणजे राष्ट्रहित साधण्यासाठी राज्य इतर राज्यांशी आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांशी आपले संबंध ज्या तत्त्वांच्या आणि निवडींच्या आधारे चालवते, त्यांचा समूह. राज्यव्यवस्था विषयाच्या विद्यार्थ्यासाठी यातून संवैधानिक प्रश्न उभे राहतात: कोणता अनुच्छेद त्याला मार्गदर्शन करतो, तह कोण करतो आणि संसद, न्यायालये व राज्ये काय करू शकतात. पंचशील आणि अलिप्ततावादापासून "सामरिक स्वायत्ततेपर्यंत" झालेला प्रवास याची पार्श्वभूमी पुरवतो.
मोफत साइन अप करून या नोटचा प्रत्येक विभाग वाचा, विषयाशी संबंधित MCQ सोडवून सराव करा आणि फ्लॅशकार्डने उजळणी करा.
मोफत सुरुवात करा