मुख्यमंत्री आणि राज्य मंत्रिपरिषद
आधार: NCERT आणि प्रमाणित पाठ्यपुस्तके; BrainParrot टीमने तपासलेले. आम्ही नोट्स कशा तयार करतो
- 1. 1. राज्यांतील वास्तविक कार्यकारी प्रमुख
- 2. 2. मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती
- 3. 3. शपथ, कार्यकाळ आणि वेतन
- 4. 4. मुख्यमंत्र्यांचे अधिकार आणि कार्ये
- 5. 5. मुख्यमंत्री आणि राज्यपाल
- 6. 6. मुख्यमंत्र्यांविषयी उल्लेखनीय तथ्ये
- 7. 7. राज्य मंत्रिपरिषद: संवैधानिक तरतुदी
- 8. 8. मंत्र्यांची नियुक्ती, शपथ आणि वेतन
- 9. 9. मंत्र्यांची जबाबदारी
- 10. 10. मंत्रिपरिषदेची रचना
- 11. 11. मंत्रिपरिषदेचा आकार: 91वी घटनादुरुस्ती
- 12. 12. मंत्रिमंडळ आणि मंत्रिमंडळ समित्या
- 13. 13. केंद्र आणि राज्य कार्यकारी यंत्रणांची तुलना
- 14. 14. अलीकडील घडामोडी (नोव्हेंबर 2026 नुसार)
- 15. मुख्य परीक्षेसाठी: विश्लेषण
- 16. झटपट उजळणी
- 17. परीक्षेतील नेहमीचे सापळे
1. राज्यांतील वास्तविक कार्यकारी प्रमुख
संविधानाने प्रत्येक राज्याला केंद्राप्रमाणेच संसदीय पद्धत दिली आहे. राज्यपाल (Governor) हे नामधारी (de jure) कार्यकारी प्रमुख आणि राज्याचे प्रमुख असतात; मंत्रिपरिषदेच्या (Council of Ministers) प्रमुखस्थानी असलेले मुख्यमंत्री (CM) हे वास्तविक (de facto) कार्यकारी प्रमुख आणि शासनप्रमुख असतात. त्यामुळे राज्यातील मुख्यमंत्र्यांचे स्थान केंद्रातील पंतप्रधानांच्या स्थानासारखे आहे.
केंद्राप्रमाणेच, मंत्रिमंडळीय शासन संविधानाच्या मजकुरात स्पष्टपणे मांडलेले नाही: अनुच्छेद 163 मध्ये मंत्रिपरिषदेचा दर्जा, अनुच्छेद 164 मध्ये मंत्र्यांची नियुक्ती, कार्यकाळ, जबाबदारी, पात्रता, शपथ, वेतन आणि संख्या, तर अनुच्छेद 166, 167 आणि 177 मध्ये कामकाजाचे संचालन, मुख्यमंत्र्यांची कर्तव्ये आणि सभागृहांतील मंत्र्यांचे अधिकार दिले आहेत. बाकी सर्व संकेतांवर आधारित आहे. राज्याची कार्यकारी यंत्रणा भाग VI, अनुच्छेद 153–167 मध्ये आहे; राज्यपालांचा विषय राज्यपाल या विषयात, तर केंद्रातील रचना पंतप्रधान व मंत्रिपरिषद या विषयात आलेली आहे.
मोफत साइन अप करून या नोटचा प्रत्येक विभाग वाचा, विषयाशी संबंधित MCQ सोडवून सराव करा आणि फ्लॅशकार्डने उजळणी करा.
मोफत सुरुवात करा