प्राचीन भारतातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञान
प्राचीन भारतातील विज्ञान व्यावहारिक गरजांतून वाढले: पुरोहितांना अचूक आकारांच्या वेदी बांधाव्या लागत आणि यज्ञांच्या वेळा ठरवाव्या लागत, शेतकऱ्यांना पाऊस कधी येईल हे जाणून घ्यावे लागे, वैद्यांना आजारांवर उपचार करावे लागत आणि धातुकारांना धातुकाचे हत्यारांत रूपांतर करावे लागे. हा विषय या गरजांचा मागोवा घेतो: हडप्पा शहरांपासून दुसऱ्या भास्करापर्यंत (इ.स. 12वे शतक), तसेच काही कल्पना आशियात आणि पुढे युरोपात कशा पोहोचल्या याचाही. दोन सावधगिरीच्या सूचना सर्वत्र लागू आहेत: ग्रंथांचा काळ ठरवणे कठीण असते, आणि भारत “पहिला” होता असे दावे “याचे श्रेय दिले जाते” किंवा “याला पुरावा आहे” असे मांडणे अधिक योग्य ठरते.
आधार: NCERT आणि प्रमाणित पाठ्यपुस्तके; BrainParrot टीमने तपासलेले. आम्ही नोट्स कशा तयार करतो
- 1. 1. विज्ञान का वाढले: विधी, शेती आणि व्यापार
- 2. 2. हडप्पा तंत्रज्ञान (सुमारे इ.स.पू. 2600–1900)
- 3. 3. गणित
- 4. 4. खगोलशास्त्र
- 5. 5. वैद्यक
- 6. 6. धातुशास्त्र आणि रसायनशास्त्र
- 7. 7. इतर तंत्रज्ञाने
- 8. 8. वारसा आणि प्रसार
- 9. मुख्य परीक्षेसाठी: विश्लेषण
- 10. झटपट उजळणी
- 11. परीक्षेतील सामान्य सापळे
1. विज्ञान का वाढले: विधी, शेती आणि व्यापार
- धर्म आणि विज्ञान यांचा जवळचा संबंध होता. ग्रह देव मानले जात आणि शेती ज्या ऋतूंवर अवलंबून होती त्यांच्याशी त्यांचा संबंध जोडला जाई, म्हणून खगोलशास्त्र लवकर प्रगत झाले.
- वेदांचे अचूक पठण यातून ध्वनिशास्त्र आणि व्याकरण निर्माण झाले. पाणिनीची अष्टाध्यायी (सुमारे इ.स.पू. 6वे–4थे शतक, काळ वादग्रस्त) हिने संस्कृतला नियमबद्ध केले; इतिहासकारांनी व्याकरणाला भारतातील वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचे पहिले फळ म्हटले आहे.
- सहा वेदांगे वेदाला साहाय्यक म्हणून विकसित झाली (वैदिक व उत्तरकालीन साहित्य विषय). त्यांपैकी तीन वेदांगांत वैज्ञानिक बीजे होती: ज्योतिष (यज्ञांच्या वेळा ठरवण्यासाठी खगोलशास्त्र), कल्प (विधी; यात शुल्बसूत्रांतील वेदीविषयक नियमांचा समावेश) आणि छंद (काव्यातील मात्रा-रचना, ज्याने पुढे क्रमचय-संचयशास्त्राला (combinatorics) हातभार लावला).
- विशेषीकरण. इ.स.पू. तिसऱ्या शतकापर्यंत गणित (गणित: पाटीगणित अंकगणित, बीजगणित बीजगणित), खगोलशास्त्र आणि वैद्यक हे स्वतंत्र विद्याशाखा म्हणून विकसित होऊ लागले होते.
मोफत साइन अप करून या नोटचा प्रत्येक विभाग वाचा, विषयाशी संबंधित MCQ सोडवून सराव करा आणि फ्लॅशकार्डने उजळणी करा.
मोफत सुरुवात करा