BrainParrot

सीनियर होलिस्टिक केअर असिस्टन्स अँड ट्रेनिंग फॉर युवर युटिलिटी (शतायू)

GS2फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:

स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗

सारांश

सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालय ज्येष्ठ नागरिकांसाठी वृद्धकाळजी परिसंस्था बळकट करण्यासाठी आणि त्यांना सन्मानजनक, सुलभ व विश्वासार्ह काळजी मिळण्यासाठी शतायू (सीनियर होलिस्टिक केअर असिस्टन्स अँड ट्रेनिंग फॉर युवर युटिलिटी) या उपक्रमाद्वारे महत्त्वपूर्ण पावले उचलत आहे.

UPSC साठी महत्त्व: प्रासंगिकता: ✅ जीएस२ — सामाजिक न्याय: दुर्बल घटकांसाठी (ज्येष्ठ नागरिक) कल्याणकारी योजना

प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये

  • शतायू म्हणजे "सीनियर होलिस्टिक केअर असिस्टन्स अँड ट्रेनिंग फॉर युवर युटिलिटी". हा सामाजिक न्याय व अधिकारिता मंत्रालयाच्या सामाजिक न्याय व अधिकारिता विभागाचा डिजिटल उपक्रम आहे.
  • हे केंद्रीकृत राष्ट्रीय वृद्धसेवा काळजीवाहक (जेरिएट्रिक केअरगिव्हर) डॅशबोर्ड व निर्देशिका आहे. प्रशिक्षित वृद्धसेवा काळजीवाहकांना ज्येष्ठ नागरिक, त्यांची कुटुंबे आणि विशेष वृद्धसेवेची गरज असलेल्या संस्था यांच्याशी जोडणे हा याचा उद्देश आहे.
  • 'सुव्यवस्थित काळजी अर्थव्यवस्था निर्माण करणे' या राष्ट्रीय कार्यशाळेत २२ मे २०२६ रोजी हा उपक्रम सुरू करण्यात आला.
  • प्रशिक्षण आराखड्याला सामाजिक न्याय व अधिकारिता मंत्रालयांतर्गत राष्ट्रीय सामाजिक सुरक्षा संस्थेचे (एनआयएसडी) सहाय्य आहे. तसेच कौशल्य विकास व उद्योजकता मंत्रालयांतर्गत राष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळाचेही (एनएसडीसी) सहाय्य आहे.
  • या उपक्रमात चार व्यावसायिक प्रशिक्षण प्रवर्ग मान्य केले आहेत:
  • वृद्धसेवा प्रदाता
  • वृद्धसेवा काळजीवाहक (संस्थात्मक व घरगुती काळजी)
  • निरामयता थेरपिस्ट (ज्येष्ठ)
  • ज्येष्ठ सहचर काळजीवाहक
  • प्रशिक्षण मार्गिकांमध्ये पुढील कौशल्यांचा समावेश आहे:
  • सर्वांगीण वृद्धसेवा
  • शारीरिक क्रियांचे निरीक्षण
  • आणीबाणी हाताळणी
  • अंथरुणाजवळील हालचाल सहाय्य
  • दैनंदिन जीवनातील कामांमध्ये साहाय्य
  • उपचारात्मक पुनर्वसन
  • बोधात्मक सहभाग
  • भावनिक सोबत
  • सामाजिक एकात्मता
  • व्यासपीठावर नमूद केलेले विशेष काळजीचे प्रकार:
  • सर्वसाधारण वृद्धसेवा
  • शस्त्रक्रियेनंतरची काळजी
  • स्मृतिभ्रंश व अल्झायमरची काळजी
  • फिजिओथेरपी व हालचाल सहाय्य
  • उपशामक काळजी
  • वृद्धांच्या इतर काळजीविषयक गरजा
  • पारदर्शकता व उत्तरदायित्वासाठी वैशिष्ट्ये:
  • कॉलबॅक विनंत्यांसाठी ओटीपीवर आधारित पडताळणी
  • काळजीवाहकाच्या प्रोफाइलची उपलब्धता
  • नोंदणीचा मागोवा
  • अभिप्राय व मानांकन यंत्रणा
  • वापरकर्ते राज्य/केंद्रशासित प्रदेश आणि जिल्ह्यानुसार निर्देशिकेत शोध घेऊ शकतात. तसेच ते "कॉलबॅकची विनंती करा" ही सुविधा वापरू शकतात. त्यासाठी राज्य/केंद्रशासित प्रदेश आणि जिल्हा निवडून, काळजीचा प्रकार नमूद करून आणि ओटीपी पडताळणीद्वारे संपर्क तपशील सादर करावे लागतात. त्यानंतर ही विनंती निवडलेल्या जिल्ह्यातील काळजीवाहकांपर्यंत पोहोचते.
  • हे व्यासपीठ पूर्णवेळ आणि तासाभराच्या अशा दोन्ही प्रकारच्या काळजीसेवेसाठी उपयुक्त आहे. निर्देशिकेतील शोध आणि कॉलबॅक विनंत्या विनामूल्य आहेत.
  • काळजीवाहक वैयक्तिक तपशील, पत्ता, अभ्यासक्रमाची अर्हता आणि प्रशिक्षण प्रमाणपत्रे सादर करून नोंदणी करतात. ते डॅशबोर्डवर आपल्या नोंदणीच्या स्थितीचा मागोवा घेऊ शकतात. पुनरावलोकन व मंजुरीनंतर पात्र प्रोफाइल सूचीबद्ध केली जातात.
  • पूरक आकडेवारी: राष्ट्रीय निर्देशिकेत सध्या राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांमधील ३०,१५१ काळजीवाहक नोंदलेले आहेत.
  • नमूद केलेले औचित्य: भारतातील ज्येष्ठ लोकसंख्या सातत्याने वाढत आहे, त्यामुळे संरचित व कुशल वृद्धसेवा मनुष्यबळाची गरज आहे. संघटित रोजगार मार्ग निर्माण करून भारताची "काळजी अर्थव्यवस्था" बळकट करणे हा या व्यासपीठाचा उद्देश आहे.

संबंधित विषय

  • ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कल्याण आराखडा (आई-वडील व ज्येष्ठ नागरिकांचे पालनपोषण व कल्याण अधिनियम, २००७; वृद्धांच्या आरोग्य सेवेसाठी राष्ट्रीय कार्यक्रम) आणि "काळजी अर्थव्यवस्था" ही संकल्पना

विषय: GS2

या नोट्स कशा लिहिल्या आणि तपासल्या जातात →

13 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत