शाश्वत बांधकामासाठी औद्योगिक कचऱ्याचे संसाधनात रूपांतर करणाऱ्या संयुक्त तंत्रज्ञानांचा भारत आणि नॉर्वे शोध घेणार
फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
भारताची वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद (सीएसआयआर), सिंटेफ आणि नॉर्वेची संशोधन परिषद यांनी १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील इंडिया हॅबिटॅट सेंटर येथे ‘सिमेंट आणि बांधकाम क्षेत्रातील कचरा ते संसाधन उपाय’ या विषयावर भारत–नॉर्वे संवाद आयोजित केला.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- सीएसआयआर, सिंटेफ आणि नॉर्वेचे संशोधन परिषद यांनी १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी "सिमेंट आणि बांधकाम क्षेत्रातील कचऱ्यापासून संसाधन उपाययोजना" या विषयावर संवादाचे आयोजन केले. हा संवाद नवी दिल्लीतील इंडिया हॅबिटॅट सेंटर येथे पार पडला.
- मे महिन्यात भारताच्या पंतप्रधानांच्या नॉर्वे भेटीदरम्यान भारत–नॉर्वे संबंधांना हरित धोरणात्मक भागीदारीचा दर्जा देण्यात आला. परिपत्रक अर्थव्यवस्था, स्वच्छ तंत्रज्ञान आणि संशोधन हे तिचे मुख्य विषय आहेत.
- सहभागींमध्ये सीएसआयआरच्या संस्था, सिंटेफ, नियामक तसेच सिमेंट आणि बांधकाम उद्योग यांचा समावेश होता.
- वक्ते आणि त्यांच्या भूमिका:
- प्रा. एस. के. सिंह (सीएसआयआर-सीबीआरआय) यांनी स्वागतपर भाषण केले.
- डॉ. रामस्वामी बन्सल हे सीएसआयआर मुख्यालयातील आयएसटीएडीचे प्रमुख आहेत.
- डॉ. आर्विन गाडगिल हे रॉयल नॉर्वेजियन दूतावासातील अधिकारी आहेत.
- डॉ. कोरे हेल्गे कार्स्टेनसेन हे सिंटेफचे मुख्य शास्त्रज्ञ आहेत.
- प्रा. आर. प्रदीप कुमार हे सीएसआयआर-सीबीआरआयचे संचालक आहेत.
- "पीओपी आणि घातक कचऱ्याचा सुरक्षित नाश" या विषयावरील तांत्रिक सत्राचे नेतृत्व डॉ. कार्स्टेनसेन आणि डॉ. रमेश कुमार (सीएसआयआर-नीरी) यांनी केले. त्यात पीओपी, डीडीटी आणि पीसीबी-दूषित सामग्रीसह योग्य घातक कचऱ्याची सिमेंट भट्टीतील सह-प्रक्रिया यावर चर्चा झाली.
- सीएसआयआर-नीरीने स्टॉकहोम अभिसमयाअंतर्गत भारताच्या वचनबद्धतेनुसार राष्ट्रीय अंमलबजावणी आराखडा सादर केला. तसेच २०२५ चे बांधकाम व पाडकाम कचरा नियम आणि वारसा पीओपी यादी (इन्व्हेंटरी) सादर केली.
- सिंटेफने सांगितले की, सिमेंट भट्ट्या नियंत्रित उच्च तापमानाच्या परिस्थितीत घातक सेंद्रिय दूषित घटकांचा नाश करू शकतात. तसेच त्या जीवाश्म इंधनाऐवजी कचऱ्यापासून मिळवलेली पर्यायी इंधने वापरू शकतात.
- चर्चेत तांत्रिक नियमावली, नियंत्रित औद्योगिक चाचण्या, उत्सर्जन देखरेख आणि नियामक अनुपालन यांवर भर देण्यात आला.
- चर्चा झालेले कचरा प्रकार: बांधकाम व पाडकाम कचरा, पोलाद धातुमल, फ्लाय ॲश, रेड मड, तांब्याचा धातुमल, प्लास्टिक कचरा आणि पोलाद ग्रिट.
- प्रक्रिया तंत्रज्ञान, मानकीकरण, आर्थिक व्यवहार्यता आणि बाजारपेठेतील स्वीकार्यता ही आव्हाने नमूद करण्यात आली.
- सीएसआयआर-सीआरआरआय आणि सीएसआयआर-एएमपीआरआय यांनी रस्ते बांधकाम, जिओपॉलिमर काँक्रीट, विशेष खडीयुक्त घटक (ॲग्रिगेट) आणि मूल्यवर्धित बांधकाम उत्पादनांमध्ये औद्योगिक उप-उत्पादनांचे उपयोग प्रदर्शित केले.
- डॉ. ख्रिश्चन जॉन एंगेलसेन (सिंटेफ) यांनी बांधकाम व पाडकाम कचरा पुनर्वापर सत्राचे नेतृत्व केले. त्यात पुनर्वापरित ॲग्रिगेटवर आधारित उत्पादने, फिरत्या पुनर्वापर यंत्रणा आणि अशुद्धता काढून टाकण्याची सुधारित तंत्रे यांचा समावेश होता.
- प्रा. एस. के. सिंह यांनी "बांधकामात धातुमल आणि इतर उप-उत्पादनांचा वापर" यावर सादरीकरण केले.
- प्रा. आर. प्रदीप कुमार यांनी रेषीय अर्थव्यवस्थेकडून परिपत्रक अर्थव्यवस्थेकडे होणाऱ्या स्थित्यंतरावर प्रकाश टाकला.
- भविष्यातील सहकार्यासाठी प्राधान्य क्षेत्रे:
- भारत–नॉर्वे यांचे दोन ते तीन संयुक्त संशोधन प्रस्ताव.
- घातक कचरा प्रक्रियेसाठी पथदर्शी स्तरावरील प्रात्यक्षिक प्रकल्प.
- डीडीटी आणि पीसीबी-दूषित कचऱ्याच्या विल्हेवाटीसाठी तांत्रिक मार्गदर्शक तत्त्वे.
- कचऱ्यापासून मिळवलेली बांधकाम सामग्री.
- उद्योग आणि शैक्षणिक संस्था यांच्यातील अधिक दृढ भागीदारी.
संबंधित विषय
- पीओपीवरील स्टॉकहोम अभिसमय आणि भारताचे कचरा व्यवस्थापन नियम (परिपत्रक अर्थव्यवस्था)
विषय: GS3
11 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत