नीति आयोग आणि टेक्समिन यांच्यात भारताची महत्त्वपूर्ण खनिज परिसंस्था बळकट करण्यासाठी संयुक्त हेतू निवेदनावर स्वाक्षऱ्या
फॅक्ट कार्डप्रकाशित: · अद्ययावत:
स्रोत: PIB (पत्र सूचना कार्यालय) · मूळ वाचा ↗
सारांश
नीति आयोग आणि आयआयटी (आयएसएम) धनबाद येथील भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाचा (डीएसटी) उपक्रम असलेल्या टेक्समिन (तंत्रज्ञान रूपांतरण संशोधन उद्यान) यांनी महत्त्वपूर्ण आणि धोरणात्मक खनिज क्षेत्रातील सहकार्य बळकट करण्यासाठी संयुक्त हेतू निवेदनावर (एसओआय) स्वाक्षऱ्या केल्या.
प्रिलिम्ससाठी महत्त्वाची तथ्ये
- नीती आयोग आणि टेक्समिन यांनी महत्त्वपूर्ण व सामरिक खनिज क्षेत्रातील सहकार्य बळकट करण्यासाठी संयुक्त हेतुपत्रावर (एसओआय) स्वाक्षरी केली.
- टेक्समिन म्हणजे तंत्रज्ञान रूपांतरण संशोधन उद्यान (टेक्नॉलॉजी ट्रान्सलेशन रिसर्च पार्क); हा विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाचा (डीएसटी) उपक्रम असून आयआयटी (आयएसएम) धनबाद येथे स्थित आहे.
- हे हेतुपत्र राष्ट्रीय महत्त्वपूर्ण खनिज अभियानाच्या (एनसीएमएम) उद्दिष्टांशी तसेच आत्मनिर्भर आणि विकसित भारताच्या दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे.
- नीती आयोगाचे सदस्य प्रा. गोबर्धन दास यांच्या आयआयटी (आयएसएम) धनबाद भेटीदरम्यान स्वाक्षरी करण्यात आली.
- या भेटीत प्रा. दास यांनी ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी महत्त्वपूर्ण खनिजे व दुर्मिळ मृदा यावरील राष्ट्रीय परिसंवादाचे (सीएमआरई २०२६) उद्घाटन केले.
- हा परिसंवाद भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ परिषदेच्या ४५ व्या वार्षिक राष्ट्रीय संमेलनाचा भाग म्हणून आयोजित करण्यात आला होता.
- हेतुपत्रात चार क्षेत्रांचा समावेश आहे: सहयोगात्मक संशोधन व तंत्रज्ञान विकास; तांत्रिक व सामरिक अभ्यास; धोरणात्मक व संस्थात्मक पाठबळ; आणि क्षमता बांधणी व ज्ञानाची देवाणघेवाण.
- नमूद उद्दिष्टे: देशी तांत्रिक क्षमता वाढवणे, संशोधन व नवोन्मेषाला चालना देणे, लवचिक व शाश्वत महत्त्वपूर्ण खनिज मूल्यसाखळ्यांना पाठबळ देणे, आणि सरकार, शैक्षणिक क्षेत्र, संशोधन संस्था व उद्योग यांच्यातील दुवे बळकट करणे.
- प्रा. दास यांनी महत्त्वपूर्ण खनिजांना राष्ट्रीय सुरक्षा, तांत्रिक आत्मनिर्भरता आणि विकसित भारत २०४७ यांचे सामरिक सक्षमकर्ते म्हटले आणि भारताच्या धातुशास्त्रीय वारशाचा दाखला दिला.
- त्यांनी खाण-केंद्रित दृष्टिकोनापलीकडे जाऊन एकात्मिक मूल्यसाखळीकडे वळण्याचे आवाहन केले: अन्वेषण, प्रक्रिया, शुद्धीकरण, प्रगत सामग्री आणि पुनर्वापर.
- त्यांनी दुय्यम स्रोतांमधून महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या पुनर्प्राप्तीवर भर दिला: कोळशाची उडणारी राख, लाल चिखल, खाणीतील टाकाऊ गाळ आणि इलेक्ट्रॉनिक कचरा.
- संशोधनाचे व्यावसायिकदृष्ट्या व्यवहार्य तंत्रज्ञानात रूपांतर करणे आणि शाश्वत संसाधन वापराला चालना देणे यावर त्यांनी भर दिला.
- या परिसंवादात धोरणकर्ते, संशोधक, तंत्रज्ञान विकासक आणि उद्योग प्रतिनिधी एकत्र आले होते.
संबंधित विषय
- राष्ट्रीय महत्त्वपूर्ण खनिज अभियान आणि महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या पुरवठा साखळ्या (पुनर्वापर व शहरी खाणकामासह)
विषय: GS3
3 नोव्हेंबर, 2026 च्या सर्व चालू घडामोडी → · UPSC चालू घडामोडी मराठीत