जीएस२ — राज्यव्यवस्था: निवडणुका, भारतीय निवडणूक आयोगइंडिया आघाडीची मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधात निदर्शनेनिदर्शनांच्या तिसऱ्या दिवशी इंडिया आघाडीने राजघाट येथे प्रतीकात्मक सत्याग्रह केला. मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणात (एसआयआर) कथित "मतचोरी" झाल्याचा आरोप करत मुख्य निवडणूक आयुक्तांना हटवण्याची मागणी करण्यात आली. दिल्ली पोलिसांनी तीन नवीन प्रथम माहिती अहवाल (एफआयआर) नोंदवले. पाटण्यातील नेत्यांनी २०२५ ची बिहार विधानसभा निवडणूक रद्द करण्याची मागणी केली. शुक्रवारी राष्ट्रपती भवनापर्यंत मोर्चा काढण्याचे नियोजन आहे.
जीएस२/जीएस३ — अंतर्गत सुरक्षा, मूलभूत हक्क: सभा स्वातंत्र्याचा हक्क१० ऑक्टोबरच्या दिल्लीतील निदर्शनासाठी केंद्रीय राखीव पोलीस दलाची जमवाजमवकॉकरोच जनता पार्टीच्या निदर्शनापूर्वी पश्चिम बंगाल आणि छत्तीसगड येथून केंद्रीय राखीव पोलीस दलाच्या सुमारे ७० कंपन्या (सुमारे ७,००० जवान) आणल्या जात आहेत. भारतीय नागरिक सुरक्षा संहितेचे कलम १६३ (फौजदारी प्रक्रिया संहितेच्या कलम १४४ चा वारसदार) जंतरमंतर येथे जमावास प्रतिबंध करते. केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दले मागणी करणाऱ्या प्राधिकरणाच्या, म्हणजे येथे दिल्ली पोलिसांच्या, आदेशाखाली काम करतात.
जीएस१ — आधुनिक इतिहास / निबंधविरोधी राजकारणात गांधींचे पुनरागमनराजकीय बदलाची सुरुवात समाज, समुदाय आणि व्यक्ती यांपासून झाली पाहिजे ही गांधींची अंतर्दृष्टी आणि अहिंसक निदर्शनाला त्यांनी दिलेली वैधता यांतच त्यांची प्रासंगिकता आहे, असा युक्तिवाद या लेखात केला आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: निवडणूक विवाद, लोकप्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५१तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्र्यांनी मद्रास उच्च न्यायालयात कोडाईकनालचे खरेदीखत सादर केलेमुख्यमंत्री सी. जोसेफ विजय यांच्या प्रतिज्ञापत्रातील कथित खोट्या घोषणांच्या आधारे त्यांचा पेरांबूरमधील विजय रद्द करण्याची मागणी करणाऱ्या निवडणूक याचिकेत, मुख्यमंत्र्यांनी ही याचिका प्राथमिक टप्प्यावरच फेटाळण्याचा अर्ज केला आहे. हे प्रकरण १४ ऑक्टोबर रोजी लेखी युक्तिवादांसाठी सूचीबद्ध आहे.
जीएस२ — राज्यव्यवस्था: मूलभूत हक्कपेहरावामुळे मुख्याध्यापिकेला प्रवेश नाकारल्याप्रकरणी केरळ उच्च न्यायालयाचे मतन्यायमूर्ती पी. व्ही. कुन्हिकृष्णन यांनी "नागरिकाचा पेहराव ही त्याची निवड आहे" असे नमूद केले. ज्या प्रथेला कायद्याचे पाठबळ नाही, तिच्याशी जुळवून घेण्याची सक्ती करता येत नाही, असेही त्यांनी म्हटले. शाळा व्यवस्थापकाने मुख्याध्यापिकेला अडथळा आणू नये याची खात्री करण्याचे निर्देश त्यांनी पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिकाऱ्याला दिले.
जीएस२ — संघराज्यवादनायडूंकडून पंतप्रधान मोदींच्या २५ वर्षांचे कौतुक; केंद्राच्या सहकार्याची मागणीआंध्र प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांनी सहकारी संघराज्यवादाचा उल्लेख केला, पोलावरम आणि नद्याजोड प्रकल्पाचा मुद्दा मांडला. तसेच २०२७ च्या गोदावरी पुष्करमसाठी, अमरावती बाह्य वळण मार्गासाठी आणि विशाखापट्टणम मेट्रोसाठी साहाय्याची मागणी केली.
जीएस२ — कल्याणकारी योजना, प्रवासी भारतीयकेरळमने 'नोरका रिटर्नी ओळखपत्र' सुरू केलेहे कार्ड परदेशात किंवा इतर राज्यांत किमान दोन वर्षे वास्तव्य केलेल्या केरळवासीयांसाठी आहे. त्यामुळे परतलेल्यांसाठीच्या कल्याण आणि पुनर्वसन योजनांचा लाभ मिळतो. अर्ज ऑनलाइन किंवा अक्षय केंद्रांमार्फत करता येतात.
जीएस३ — सायबर सुरक्षा; जीएस२ — प्रशासनफेरफार केलेला मजकूर रोखण्याचे इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे प्लॅटफॉर्मना आवाहनमाहिती तंत्रज्ञान (मध्यस्थ मार्गदर्शक तत्त्वे व डिजिटल मीडिया आचारसंहिता) नियम, २०२१ अंतर्गतचा हा सल्ला केवळ एआय डीपफेकपुरता मर्यादित नाही. त्यात खोटा, दिशाभूल करणारा किंवा संदर्भाबाहेरचा मजकूर, तसेच जुनी छायाचित्रे किंवा व्हिडिओ चालू घटना म्हणून सादर करणे यांचा समावेश आहे, ज्यामुळे "सार्वजनिक सुव्यवस्थेवर परिणाम" होऊ शकतो.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: एआय धोरणएका महिन्याच्या आत एआय नियमनावर सल्लामसलत पत्रमाहिती तंत्रज्ञानमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी सांगितले की, हे पत्र एआय सुरक्षा, डीपफेक, मानव-केंद्रित दृष्टिकोन आणि कौशल्य विकास यांवर भर देईल. केवळ कायद्यापेक्षा "तंत्र-कायदेशीर उपायाला" प्राधान्य दिले जाईल.
जीएस३ — सायबर सुरक्षाइंडिया मोबाइल काँग्रेसमध्ये पंतप्रधान मोदींचे सायबर गुन्ह्यांविरोधात जागतिक चौकटीचे आवाहन१०व्या इंडिया मोबाइल काँग्रेसमध्ये मोदी म्हणाले की, सरकारे, तंत्रज्ञान कंपन्या, दूरसंचार कंपन्या आणि वित्तीय संस्थांनी या चौकटीत सहभागी झाले पाहिजे. सिंधिया यांनी सांगितले की, भारत ६जी अलायन्सकडे ७,७०० पेटंट आहेत आणि डेटाचा दर २०१४ मधील २६८ रुपयांच्या तुलनेत आता ८ रुपये प्रति जीबी आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान/अवकाश; जीएस२ — नियमनस्टारलिंक मंजुरीबाबतचा मस्क यांचा आरोप दूरसंचार विभागाने फेटाळलादूरसंचार विभागाने सांगितले की सर्व उपग्रह-दूरसंचार परवानाधारकांनी परवान्याच्या अटींनुसार सुरक्षाविषयक शर्तींचे पालन केल्याचे दाखवले पाहिजे. अधिकृत केलेल्या दोन ऑपरेटरांचे (भारतीच्या पाठबळाची वनवेब आणि रिलायन्सची उपग्रह शाखा) सुरक्षा मूल्यांकन सुरू आहे.
जीएस३ — अवकाश क्षेत्र सुधारणाखासगीकरणाबाबत इस्रो कर्मचाऱ्यांची चर्चेची मागणीनऊ कर्मचारी संघटनांच्या संयुक्त कृती समितीने खासगीकरण, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि प्रक्षेपण वाहन संचालन यांबाबत ७ ऑक्टोबर रोजी अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांना पत्र लिहिले.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान: रसायनशास्त्र, औषधनिर्माणसंपादकीय: योगायोग, अपघात — रसायनशास्त्राचे नोबेलहेन्री कागन आणि केन्सो सोआई यांना होमोकायरॅलिटी आणि तिच्या विस्तारावरील कार्यासाठी रसायनशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक मिळाले. औषधनिर्माणात रेणूंचे "हातपण" का महत्त्वाचे आहे हे दाखवण्यासाठी संपादकीयात थॅलिडोमाइडचे उदाहरण दिले आहे.
जीएस२ — आरोग्यकर्करोगावरील औषधांसाठी व्यापारी नफा कमाल किरकोळ किमतीच्या ३०% पर्यंत मर्यादितही मर्यादा अनुसूचित नसलेल्या कर्करोगविरोधी औषधांना लागू आहे आणि आरोग्य सेवा महासंचालनालयाची तज्ज्ञ समिती यादी अंतिम करेल. राष्ट्रीय औषध किंमत प्राधिकरणाला सरासरी सुमारे १७०% नफावाढ आढळली, काही प्रकरणांत ती ७००% पर्यंत होती.
जीएस२ — न्यायव्यवस्था, आरोग्य नियमनऔषध कंपन्यांच्या विपणन पद्धतींसाठी समिती स्थापन करण्याचे सर्वोच्च न्यायालयाचे केंद्राला निर्देशफेडरेशन ऑफ मेडिकल अँड सेल्स रिप्रेझेंटेटिव्ह्ज असोसिएशन्स ऑफ इंडियाच्या (एफएमआरएआय) याचिकांवर सर्वोच्च न्यायालयाने दोन आठवड्यांच्या आत तज्ज्ञ समिती स्थापन करण्याचे आणि तिच्या पहिल्या बैठकीनंतर दोन महिन्यांत अहवाल देण्याचे आदेश दिले.
जीएस२ — शिक्षण, दिव्यांगत्वप्रशस्त तपासणी साधन: ७२ लाख शिक्षकांना प्रशिक्षणहे डिजिटल साधन दिव्यांगजन हक्क अधिनियम, २०१६ मध्ये नमूद केलेल्या २१ दिव्यांगत्व प्रकारांतील मुलांची ओळख पटवते. हे ६०,००० शाळांपर्यंत पोहोचते; विशेष शिक्षक प्रकरणांची पडताळणी करून त्यांना वैद्यकीय मूल्यांकनासाठी पाठवतात.
जीएस२ — आरोग्यक्षयरोगमुक्त भारत अभियानांतर्गत जोश पथके सुरूराष्ट्रीय छात्र सेना आणि माय भारत यांचे स्वयंसेवक असलेली जोश (संयुक्त आरोग्य पथक) पथके ११ राज्ये/केंद्रशासित प्रदेशांतील ५५ जिल्ह्यांत घरोघरी सक्रिय रुग्णशोध करतील.
जीएस२/जीएस३ — आरोग्य, अर्थव्यवस्थाआयुष सेवा क्षेत्र अहवाल (आरआयएस)मनुष्यबळात महिलांचा वाटा ४३% आहे. २०२४-२५ मध्ये या क्षेत्राचे मूल्य ३६.९२ अब्ज डॉलर होते, ते १७.६ लाख लोकांच्या उपजीविकेला आधार देते आणि महसुलात आयुर्वेदाचा वाटा सुमारे ४८% आहे.
जीएस३ — विज्ञान व तंत्रज्ञान/आरोग्यपरिचारिका-नेतृत्वाखालील सेवेमुळे हृदयविकाराच्या झटक्यातील मृत्युदर घटला (टाइम-एचएफ चाचणी)श्री चित्रा तिरुनल आयुर्विज्ञान व तंत्रज्ञान संस्थेच्या (एससीटीआयएमएसटी) नेतृत्वाखालील १,५०७ रुग्णांवरील चाचणीत, परिचारिका-नेतृत्वाखालील आणि मोबाइल अॅप-आधारित पाठपुराव्यामुळे मृत्यूचा धोका २२% कमी झाल्याचे आढळले. हा अभ्यास सर्क्युलेशन नियतकालिकात प्रकाशित झाला.
जीएस२ — आरोग्यबालपणातील नेत्र काळजीतील त्रुटीजागतिक आरोग्य संघटनेच्या अंदाजानुसार जगात सुमारे १.९ कोटी दृष्टिदोष असलेली मुले आहेत, त्यांपैकी १४ लाख अंध आहेत, आणि भारतात सुमारे ३ लाख अंध मुले आहेत. रेड रिफ्लेक्स चाचणीसाठी राष्ट्रीय बाल स्वास्थ्य कार्यक्रम (आरबीएसके) आणि आशा कार्यकर्त्यांचा वापर करावा, असे लेखकाचे आवाहन आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: महागाईक्रिसिल रोटी राइस रेट: सप्टेंबरमध्ये शाकाहारी थाळी वर्षागणिक १०% महागकांदा, भाजीपाला तेल, तांदूळ आणि स्वयंपाकाचा गॅस यांमुळे वाढ झाली, तर मांसाहारी थाळी ६% नी महागली.
जीएस३ — अर्थव्यवस्थाक्रिसिल: भारतीय कंपन्यांची दुसऱ्या तिमाहीतील महसूलवाढ १६-१६.५% पर्यंत मंदावेलमागील तिमाहीतील १७.४% च्या तुलनेत ही वाढ कमी आहे. एकत्रित एबिटडा मार्जिन १८.२-१८.६% राहण्याचा अंदाज आहे, आणि प्रवासी वाहनांना वस्तू व सेवा कर सुसूत्रीकरणाचा मिळालेला लाभ बहुतांशी संपला आहे, असे अहवालात नमूद आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: खाणकामतांब्याचे दर १४,००० डॉलर प्रति टनाच्या वर राहण्याची शक्यता; हिंदुस्तान कॉपरच्या योजनाजागतिक मागणी सुमारे २८ दशलक्ष टन असून पुरवठा सुमारे २३ दशलक्ष टन आहे. हिंदुस्तान कॉपरने ७,००० कोटी रुपयांहून अधिक भांडवली खर्चाची, दरवर्षी १२.२ दशलक्ष टन क्षमतेच्या उद्दिष्टाची आणि चिलीतील तांब्याचे चार खाणपट्टे ताब्यात घेण्याची योजना आखली आहे.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: जहाजबांधणीकोचीन शिपयार्डला ४० हून अधिक जहाजांच्या मागण्याबंदरे, नौवहन आणि जलमार्गमंत्री सर्बानंद सोनोवाल यांनी सांगितले की, या मागण्या अमेरिका, जर्मनी, नॉर्वे आणि इतर देशांकडून आल्या आहेत.
जीएस३ — अर्थव्यवस्था: जागतिक बाजारपेठायुरोपच्या अडचणींमुळे डॉलर १८ महिन्यांच्या उच्चांकावरया वर्षी युरोच्या तुलनेत डॉलर सुमारे ५% नी वधारला आहे, आणि युरोपियन सेंट्रल बँकेने सप्टेंबरमध्ये व्याजदर २५ बेसिस पॉइंटनी वाढवले.
जीएस३ — पर्यावरण/अर्थव्यवस्था: स्वच्छ वाहतूकइलेक्ट्रिक वाहनांची विक्री अमेरिकेत मंद पण युरोपात जोरदार का?७,५०० डॉलरची संघीय कर सवलत संपल्यानंतर अमेरिकेत सप्टेंबरपर्यंत इलेक्ट्रिक वाहनांची विक्री ३०.७% नी घटली (६% वाटा). युरोपमध्ये इलेक्ट्रिक वाहनांचा वाटा एका वर्षापूर्वीच्या १७.७% वरून २३.२% झाला आहे.
जीएस३ — ऊर्जा, पर्यावरणडेटा केंद्रांचा "लवचिक" वीजवापरअमेरिकेतील डेटा केंद्रांची मागणी २०३० पर्यंत ३८३-७९३ टेरावॉट-तासांपर्यंत वाढू शकते (ईपीआरआय). "मागणी प्रतिसादामुळे" ४० ते १५० अब्ज डॉलरची भांडवली गुंतवणूक वाचू शकते (ड्यूक विद्यापीठाची निकोलस संस्था).
जीएस३ — आपत्ती व्यवस्थापनपश्चिम बंगालमधील पूर: नुकसान झालेल्या घरांसाठी मदतमुख्यमंत्री सुवेंदु अधिकारी यांनी पूर्णपणे नुकसान झालेल्या प्रत्येक घरासाठी १.८ लाख रुपये आणि अंशतः नुकसान झालेल्या प्रत्येक घरासाठी ९०,००० रुपये जाहीर केले. मालदातील २४,५९५ कुटुंबांसाठी २४२ कोटी रुपये देण्यात आले.
जीएस३ — संरक्षणभारतीय हवाई दलाचा हिंडन येथे ९४वा वायुसेना दिन साजराएअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह म्हणाले की, ऑपरेशन सिंदूरने हवाई दलाची "विध्वंसक शक्ती" दाखवून दिली. यंदाचे घोषवाक्य "अचूक, अभेद्य आणि निर्दोष" असे आहे, आणि ते ३१ ऑक्टोबर रोजी निवृत्त होत आहेत.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियाहुतींचा रियाध विमानतळावर आणखी एका हल्ल्याचा दावासौदी-नेतृत्वाखालील आघाडीने सांगितले की, रियाधकडे डागलेली दोन आणि खमीस मुशैतकडे डागलेले एक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र त्यांनी रोखले. एअर इंडिया समूहाने १० ऑक्टोबरपर्यंतची रियाधची सर्व उड्डाणे रद्द केली, त्यामुळे भारतीय प्रवाशांना फटका बसला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: रशिया-युक्रेन युद्धक्रामाटोर्स्कमध्ये बसवरील रशियन हल्ल्यात ३० ठारयुक्रेनने सांगितले की बसवर ग्लाइड बॉम्ब पडला, आणि झेलेन्स्की यांनी हा हल्ला "अनुत्तरित राहणार नाही" असे ठणकावले. प्रिलुकी येथे २२ जण ठार झाल्याच्या एक दिवस आधीच हा हल्ला झाला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: युरोपीय संघ, रशिया-युक्रेनयुरोपचे युक्रेनच्या निधीला समर्थन, पण भ्रष्टाचारविरोधी अटी कठोरआयोगाने सांगितले की युक्रेनच्या २०२६ च्या गरजा "पूर्णपणे भागवल्या" आहेत, आणि मूल्यवर्धित कर (व्हॅट) सवलत रद्द करणे व राजकीयदृष्ट्या प्रभावशाली व्यक्तींवरील देखरेख यांसारख्या अटी जोडल्या. गोठवलेली सुमारे २१० अब्ज युरोची रशियन मालमत्ता, ज्यापैकी बहुतांश बेल्जियममधील युरोक्लिअरमध्ये आहे, "नुकसानभरपाई कर्ज" चर्चेच्या केंद्रस्थानी आहे.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशिया, अमेरिकाअमेरिका निवडणुकांपूर्वी इराणवरील हल्ले पुन्हा सुरू करणार नाहीइराणसोबतच्या "फलदायी चर्चेचा" हवाला देत ट्रम्प यांनी सांगितले की ३ नोव्हेंबरच्या अमेरिकी मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी हल्ले पुन्हा सुरू होणार नाहीत, तरी सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याच्या मुद्द्यावर चर्चा रखडली होती.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: चीन-तैवानतैवानला पूर्व किनाऱ्याजवळ चिनी मिलिशिया बोट आढळलीतैवानच्या पॅसिफिक किनाऱ्याजवळ अशी बोट दिसल्याची ही पहिलीच ज्ञात घटना आहे. ही बोट (मिनफुदिंग्यू ०७९०२) तटरक्षक नौका आणि एका संशोधन जहाजासोबत दिसली, आणि चीन सागरी नाकेबंदीची रंगीत तालीम करत असावा, असे तैवानला वाटते.
जीएस२/जीएस३ — आंतरराष्ट्रीय संबंध, सुरक्षाअफगाणिस्तानात २५ दहशतवादी गट कार्यरत असल्याचे पाकिस्तानचे संयुक्त राष्ट्रांच्या प्रमुखांना सांगणेपाकिस्तान-अफगाणिस्तान तणाव वाढलेला असताना गृहमंत्री मोहसीन नकवी यांनी अँटोनियो गुटेरेस यांना हा दावा केला.
जीएस२ — आंतरराष्ट्रीय संबंध: पश्चिम आशियानिवडणुकांपूर्वी राष्ट्रीय संवादासाठी पॅलेस्टिनी गटांची सहमती२८ नोव्हेंबर रोजी होणाऱ्या विधिमंडळ निवडणुकांपूर्वी संवादासाठी फताह आणि हमास यांनी सहमती दर्शवली, मात्र ते मतदान पुढे ढकलण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे एका सूत्राने सांगितले.