BrainParrot

భారత్ క్షయ లక్ష్యంపై ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నివేదిక ఏమి చెబుతోంది?

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 20 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రపంచ క్షయ నివేదిక ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౨న విడుదలైంది. ౨౦౨౫లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ౧౦.౬ మిలియన్ల మంది క్షయ బారిన పడ్డారని ఇది అంచనా వేసింది. ప్రపంచ భారంలో దాదాపు నాలుగో వంతు భారత్‌దే. ౨౦౨౫ నాటికి క్షయను నిర్మూలించాలనే సొంత లక్ష్యాన్ని భారత్ చేరుకోలేకపోయింది.
  • భారత్‌లో క్షయ మరణాలు ౨౦౧౫ నుంచి ౨౦౨౫ వరకు ౩౮% తగ్గాయి. ౨౦౨౫లో ౨౫.౩ లక్షల కేసులు నమోదయ్యాయి (నోటిఫై అయ్యాయి). జిల్లా స్థాయి నిఘాకు సంబంధించిన కొత్త సమాచారం సమీక్షలో ఉన్నందున, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ భారత్ ౨౦౨౫ నాటి కొత్త కేసుల రేటు (ఇన్సిడెన్స్) అంచనాను ప్రచురించలేదు. తాజా అంచనా ౨౦౨౭ ఆరంభంలో వస్తుందని భావిస్తున్నారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ ఆరోగ్యం / జీఎస్౩ విజ్ఞాన శాస్త్రం & సాంకేతికత (ఆరోగ్యం) – క్షయ నిర్మూలన, నిఘా

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ప్రపంచ క్షయ నివేదిక ౨౦౨౬: ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౨న విడుదలైంది. వార్షిక ప్రధాన నివేదిక. క్షయను నిర్మూలన వ్యూహం ప్రకారం మదింపు చేస్తుంది.
  • క్షయ నిర్మూలనకు జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ౨౦౧౭–౨౦౨౫ లక్ష్యాలు: కొత్త కేసుల రేటులో ౮౦%, మరణాల్లో ౯౦% తగ్గింపు (౨౦౧౫ ఆధార సంవత్సరం), ఏ కుటుంబమూ విపత్కర వ్యయం ఎదుర్కోకపోవడం.
  • భారత్ ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యం సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల గడువు ౨౦౩౦ కంటే ఐదేళ్లు ముందుంది.
  • ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ నిర్మూలన ప్రపంచ ౨౦౨౫ లక్ష్యాలు: కొత్త కేసుల రేటులో ౫౦%, మరణాల్లో ౭౫% తగ్గింపు (౨౦౧౫తో పోలిస్తే).
  • సవరించిన జాతీయ క్షయ నియంత్రణ కార్యక్రమం ౨౦౨౦లో జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమంగా పేరు మార్చుకుంది.
  • జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమ వ్యూహాత్మక స్తంభాలు: గుర్తించు – చికిత్స చేయి – నివారించు – నిర్మించు.
  • ప్రధాన మంత్రి టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్: ౨౦౨౨ సెప్టెంబర్ ౯న ప్రారంభమైంది.
  • నిక్షయ్ పోషణ యోజన: ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ ద్వారా పోషకాహార సహాయం, ౨౦౧౮ ఏప్రిల్‌లో ప్రారంభమైంది. నిక్షయ్ పోర్టల్ వెబ్ ఆధారిత రోగి నిర్వహణ, నిఘా వ్యవస్థ.
  • నిర్వచనాలు: కొత్త కేసుల రేటు (ఇన్సిడెన్స్) = ఒక కాలవ్యవధిలో వచ్చిన కొత్త కేసులు; వ్యాప్తి (ప్రివలెన్స్) = ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో లేదా కాలవ్యవధిలో ఉన్న కేసులు; నోటిఫికేషన్లు = నిర్ధారణ అయి నివేదించిన కేసులు.
  • బీపాల్ఎమ్: బహుళ ఔషధ నిరోధక లేదా రిఫాంపిసిన్ నిరోధక క్షయ ఉన్న అర్హులైన రోగులకు ఆరు నెలల పూర్తి నోటి ద్వారా ఇచ్చే చికిత్సా విధానం.
  • క్షయ ముక్త్ భారత్ అభియాన్ క్రియాశీల కేసుల గుర్తింపు, వేగవంతమైన అణు పరీక్షలకు సాధనం.
  • ౨౦౨౦–౨౧ జాతీయ క్షయ వ్యాప్తి సర్వే, కొత్త నిఘా సమాచారాన్ని పోల్చి చూసే ప్రామాణిక సర్వే.
  • సీబీనాట్, ట్రూనాట్ భారత్‌లో విస్తరించిన అణు నిర్ధారణ వేదికలు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ప్రపంచం: ౨౦౨౫లో ౧౦.౬ మిలియన్ల మంది క్షయ బారిన పడ్డారు. ప్రపంచ భారంలో భారత్ వాటా సుమారు నాలుగో వంతు.
  • భారత్‌లో క్షయ మరణాలు ౩౮% తగ్గాయి. ౨౦౧౫లో లక్ష మందికి ౨౮ మరణాలు ఉండగా ౨౦౨౫లో లక్షకు ౧౮కు తగ్గాయి.
  • ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ౨౦౨౦ మైలురాయి ౩౫%ను మించిందని, అయితే ఐదేళ్లు ఆలస్యంగా సాధించామని వ్యాసం పేర్కొంది.
  • ౨౦౨౫ లక్ష్యం ౭౫% తగ్గింపు, జాతీయ లక్ష్యం లక్షకు ౩.
  • మరణాలకు జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ఆధార విలువ లక్షకు ౩౨. దాన్ని ౯౦% తగ్గించి మూడుకు తేవాలి.
  • ౨౦౨౫లో భారత్ ౨౫.౩ లక్షల కేసులను నిర్ధారించి నమోదు చేసింది.
  • జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక కొత్త కేసుల రేటు లక్ష్యం: ౨౦౧౫లో లక్షకు ౨౧౭ నుంచి ౨౦౨౫లో లక్షకు ౪౩కు, అంటే ౮౦% తగ్గింపు.
  • ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ౨౦౨౫ నివేదిక (ఉటంకించినట్లు): కొత్త కేసుల రేటు ౨౦౧౫లో లక్షకు ౨౩౭ నుంచి ౨౦౨౪లో లక్షకు ౧౮౭కు, అంటే సుమారు ౨౧% తగ్గింది. ఇది జాతీయ ప్రణాళిక లక్ష్యానికి చాలా దూరమని వ్యాసం పేర్కొంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ సవరించిన ఆధార విలువ (౨౩౭), జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ఆధార విలువ (౨౧౭)ను ఒకే శ్రేణిగా చూడకూడదు.
  • భారత్ ౨౦౨౫ కొత్త కేసుల రేటు ప్రచురితం కాలేదు, కాబట్టి భారంలో తాజా మార్పును ఇంకా అంచనా వేయలేం. అంటే భారత్ వద్ద ౨౦౨౫ క్షయ సమాచారం లేదని కాదు.
  • ప్రాథమిక పరీక్షగా వేగవంతమైన నిర్ధారణ పరీక్షలు: ౨౦౨౫లో నిర్ధారణ అయిన కేసుల్లో ౪౬%, ౨౦౨౪లో ఇది ౩౮%.
  • నిఘా ప్రక్రియ: ౫౦ ప్రాతినిధ్య జిల్లాల్లో జనాభా స్థాయి నిఘా. మొదటి దశ ౨౦౨౫లో పూర్తయింది.
  • ఫలితాలను ౨౦౨౦–౨౧ జాతీయ వ్యాప్తి సర్వేతో కలిపి పరిశీలిస్తున్నారు. ముందుగా వాటి పోలిక సాధ్యతను అంచనా వేయాలి.
  • తాజా అంచనా ౨౦౨౭ ఆరంభంలో వస్తుందని భావిస్తున్నారు.
  • అంతరానికి కారణాలు (వ్యాసం ప్రకారం): నిర్ధారణ కాకపోవడం లేదా ఆలస్యంగా కావడం, మారుమూల ప్రాంతాలు, బలహీన వర్గాల్లో అసమాన అందుబాటు, ప్రైవేటు రంగంలో నోటిఫికేషన్, చికిత్స కొనసాగింపు సమస్యలు, పోషకాహార లోపం, ఇరుకైన ఇళ్లు, సరైన గాలి ప్రసరణ లేకపోవడం, మందులు ఉచితమైనా రోగి భరించే ఖర్చులు (ప్రయాణం, పరీక్షలు, పోషకాహారం, కోల్పోయిన వేతనాలు), ఔషధ నిరోధక క్షయ.
  • స్క్రీనింగ్ తర్వాత నిర్ధారణ పరీక్ష, చికిత్సకు అనుసంధానం బలహీన లింకని వ్యాసం పేర్కొంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • ఆరోగ్య సూచికలను అంతర్జాతీయ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లతో పోల్చి కొలుస్తారు. జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ౨౦౧౭–౨౦౨౫లో నిర్దేశించిన భారత్ ౨౦౨౫ లక్ష్యం, సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల గడువు ౨౦౩౦ కంటే ఐదేళ్లు ముందుగా ఉంది.
  • ఈ వార్త వివరించే భావనలు:
    • కొత్త కేసుల రేటు (ఇన్సిడెన్స్) అంటే ఒక కాలవ్యవధిలో వచ్చిన కొత్త కేసులు. వ్యాప్తి (ప్రివలెన్స్) అంటే ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో లేదా కాలవ్యవధిలో వ్యాధితో ఉన్నవారి సంఖ్య. నోటిఫికేషన్లు అంటే నిర్ధారణ అయి ఆరోగ్య వ్యవస్థకు నివేదించిన కేసులు.
    • అంచనా వేసిన కొత్త కేసుల రేటుకు, నోటిఫికేషన్లకు మధ్య ఉన్న అంతరం నిర్ధారణ, నివేదన లోపాలను సూచిస్తుంది. అయితే నిర్ధారణ కాని వారి ఖచ్చితమైన సంఖ్య మాత్రం కాదు.
    • వ్యాధి భారం గణాంకాలు నమూనా ఆధారిత అంచనాలు. అవి సర్వేలు, నిఘాపై ఆధారపడతాయి.
  • ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన సామాజిక నిర్ణాయకాలు: పోషకాహార లోపం, ఇరుకైన ఇళ్లు, సరైన గాలి ప్రసరణ లేకపోవడం, జేబు నుంచి చేసే ఖర్చులు, ప్రైవేటు రంగంలో చికిత్స మార్గం. కాబట్టి క్షయ కేవలం వైద్య సమస్య కాదు, అభివృద్ధి, పాలనా సమస్య కూడా.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలన: ఆరోగ్యం, సంక్షేమ పథకాలు, వాటి పనితీరు | జీఎస్౩ – విజ్ఞాన శాస్త్రం & సాంకేతికత: ఆరోగ్య సాంకేతికత (వేగవంతమైన అణు నిర్ధారణ పరీక్షలు, ఔషధ నిరోధక క్షయ చికిత్సా విధానాలు) | జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: అంతర్జాతీయ సంస్థలు (ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ), సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల కట్టుబాట్లు

నేపథ్యం

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రపంచ క్షయ నివేదిక

క్షయ నిర్మూలనకు జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ౨౦౧౭–౨౦౨౫ / జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమం

ప్రధాన మంత్రి టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్, నిక్షయ్ పోషణ యోజన

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ నిర్మూలన వ్యూహం (వ్యాసంలో పేర్కొన్న విధంగా)

అదనపు నేపథ్యం

  • భారత్‌లో క్షయ మరణాలు ౨౦౧౫ నుంచి ౩౮% తగ్గాయని, ప్రపంచ స్థాయి తగ్గుదల ౩౫% అని, ఔషధ సున్నిత క్షయ చికిత్స విజయ రేటు ౯౪% అని ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది.
  • కార్యక్రమ నిధుల్లో ౯౬% దేశీయ వనరుల నుంచే సమకూరుతున్నాయని ప్రభుత్వం చెబుతోంది.
  • మరణాల అంచనాలను బలోపేతం చేయడానికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ రిజిస్ట్రార్ జనరల్ నమూనా నమోదు వ్యవస్థ, మౌఖిక శవపరీక్ష అధ్యయనాలు, నిక్షయ్ కార్యక్రమ సమాచారాన్ని వినియోగించింది.
  • భారత్ కొత్త కేసుల రేటును అంచనా వేయడానికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ దేశ నిర్దిష్ట చలన నమూనాను ఉపయోగిస్తుంది. దాన్ని జాతీయ వ్యాప్తి సర్వేకు, అలాగే నోటిఫికేషన్లు, ఔషధ విక్రయాల వంటి ఇతర సమాచారానికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేస్తారు.
  • భారత్‌లో క్షయ కొత్త కేసుల రేటు అంచనాలు సమీక్షలో ఉన్నాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నివేదికే అధోటిప్పణిలో పేర్కొంది.
  • ౨౦౨౫లో హెచ్‌ఐవీ లేని వారిలో సంభవించిన ప్రపంచ క్షయ మరణాల్లో ౨౬% భారత్‌లోనివని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నివేదించింది.
  • ఆఫ్రికా, యూరప్ ప్రాంతాల వెలుపల అధిక భారం ఉన్న నాలుగు దేశాలు ౩౫% మైలురాయిని చేరాయి (బంగ్లాదేశ్, చైనా, భారత్, వియత్నాం). వాటిలో చైనా, భారత్ ౨౦౨౫లో సాధించాయి.
  • భారత్‌లో నోటిఫై అయిన కేసులు ౨౦౨౪లో ౨౬.౧౮ లక్షలు కాగా, ౨౦౨౫లో ౨౫.౩ లక్షలు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • మరణాల విజయం – కొత్త కేసుల రేటుపై అనిశ్చితి: మరణాలు ౩౮% తగ్గి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ౨౦౨౦ మైలురాయిని అధిగమించాయి, కానీ ఐదేళ్లు ఆలస్యంగా. అయినా భారత్ సొంత లక్ష్యమైన లక్షకు ౩ కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ౨౦౨౫ కొత్త కేసుల రేటును ప్రచురించకపోవడంతో లోటును కొలవలేం.
  • సమాచారం, నిఘా పాలన:
  • అంచనాలు నమూనాలపై, సర్వేల పోలిక సాధ్యతపై ఆధారపడతాయి. ౫౦ జిల్లాల సెంటినెల్ సమాచారాన్ని ౨౦౨౦–౨౧ వ్యాప్తి సర్వేతో సరిపోల్చుతున్నారు.
  • ఆధార విలువలు వేరుగా ఉన్నాయి (జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక ౨౧౭, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ౨౩౭). కాబట్టి పురోగతి వాదనలను జాగ్రత్తగా చూడాలి.
  • నోటిఫికేషన్లు కొత్త కేసుల రేటు కావు. నమ్మదగిన అంచనాలు ప్రణాళికను, విశ్వసనీయతను ప్రభావితం చేస్తాయి.
  • నిర్ధారణ నుంచి చికిత్స వరకు సోపానం:
  • ప్రాథమిక నిర్ధారణల్లో వేగవంతమైన పరీక్షల వాటా ౩౮% నుంచి ౪౬%కు పెరిగింది.
  • స్క్రీనింగ్ నిర్ధారణకు, చికిత్సకు దారితీయాలి.
  • అందుబాటు అసమానంగా ఉంది, చాలా వైద్యం ప్రైవేటు రంగంలో జరుగుతుంది. దాంతో నోటిఫికేషన్, చికిత్స కొనసాగింపు కష్టమవుతున్నాయి.
  • సామాజిక నిర్ణాయకాలు: పోషకాహార లోపం క్రియాశీల క్షయ ముప్పును పెంచుతుంది. ఇరుకైన ఇళ్లు, సరైన గాలి ప్రసరణ లేకపోవడం వ్యాప్తికి దోహదం చేస్తాయి. మందులు ఉచితమైనా చికిత్సకు సంబంధించిన ఖర్చులు విపత్కర వ్యయానికి దారితీస్తాయి. ఇది జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక లక్ష్యమే. ఇది పోషకాహారం (నిక్షయ్ పోషణ యోజన), సామాజిక రక్షణ విధానంతో ముడిపడి ఉంది.
  • ఔషధ నిరోధక క్షయ: నిరోధకత చికిత్సను సంక్లిష్టం చేస్తుంది. ఆరు నెలల బీపాల్ఎమ్ వంటి తక్కువ వ్యవధి, పూర్తి నోటి చికిత్సలు భారాన్ని తగ్గిస్తాయి. కానీ నిరోధకతను గుర్తించడం, రోగులను చికిత్సకు అనుసంధానించడం ఇంకా సవాళ్లే.
  • ముందుకు మార్గం: నిర్ధారణ, చికిత్స అంతరాలను పూడ్చాలి. నోటిఫికేషన్, చికిత్స కొనసాగింపులో ప్రైవేటు రంగాన్ని పూర్తిగా భాగస్వామిని చేయాలి. పోషకాహార, ఆర్థిక సహాయాన్ని విస్తరించాలి. ౨౦౨౭ సవరణ తర్వాత పారదర్శకమైన, పోల్చదగిన అంచనాలను ప్రచురించాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨ (ఆరోగ్యం/పాలన), ౧౫ మార్కులు:** "భారత్ క్షయ మరణాలను గణనీయంగా తగ్గించినా ౨౦౨౫ నిర్మూలన లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేకపోయింది. ఈ లోటుకు కారణాలను విశ్లేషించండి. భారత్ క్షయ నియంత్రణ చర్యలో నమ్మదగిన నిఘా సమాచారం, సామాజిక నిర్ణాయకాల పాత్రను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • జాతీయ క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమం, నిక్షయ్ వేదిక, నిక్షయ్ మిత్ర/ప్రధాన మంత్రి టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్ కార్యక్రమాలు
  • సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం ౩ (ఆరోగ్యం), ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ క్షయ నిర్మూలన వ్యూహం
  • ఔషధ నిరోధక క్షయ (బహుళ ఔషధ నిరోధక/రిఫాంపిసిన్ నిరోధక క్షయ), బీపాల్ఎమ్ చికిత్సా విధానం, సీబీనాట్/ట్రూనాట్ నిర్ధారణ పరీక్షలు
  • ఆరోగ్య నిఘా: వ్యాప్తి సర్వేలు, నమూనా నమోదు వ్యవస్థ, సెంటినెల్ నిఘా
  • పోషకాహారం, సామాజిక రక్షణ: ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ పథకాలు, విపత్కర ఆరోగ్య వ్యయం, ప్రైవేటు ఆరోగ్య రంగం పాత్ర

అంశాలు: GS2శాస్త్ర సాంకేతికత

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

20 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో