BrainParrot

వాణిజ్య నౌకలపై దాడులను ఖండించిన సర్బానంద సోనోవాల్; అధిక ప్రమాద జలాల్లో ప్రయాణించే భారత నావికులకు కఠినమైన సముద్ర భద్రతకు ఆదేశం

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

కేంద్ర మంత్రి సర్బానంద సోనోవాల్ వాణిజ్య నౌకలపై, ముఖ్యంగా భారతీయ నావికులు ఉన్న నౌకలపై, పదేపదే జరుగుతున్న దాడులను ఖండించారు. సముద్ర భద్రత, రక్షణ చర్యలను కట్టుదిట్టం చేయాలని సముద్ర పరిపాలన డైరెక్టరేట్ జనరల్‌ను (డీజీఎంఏ) ఆదేశించారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ – భద్రత (సముద్ర భద్రత, విదేశాల్లోని పౌరుల రక్షణ); జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (పశ్చిమాసియా, నౌకాయాన స్వేచ్ఛ); జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ (నౌకాయానం, ఇంధన భద్రత)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • మంత్రిత్వ శాఖ: ఓడరేవులు, నౌకాయానం, జలమార్గాలు. మంత్రి: సర్బానంద సోనోవాల్. డీజీఎంఏ/డీజీ షిప్పింగ్ అనుబంధ కార్యాలయం.
  • ఈ-నావిక్: నావికుల ట్రాకింగ్, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, సంక్షోభ నివేదనకు డీజీఎంఏ వేదిక.
  • హార్ముజ్ జలసంధి పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌ను కలుపుతుంది.
  • గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ జలసంధికి తూర్పున ఉంది. పర్షియన్ గల్ఫ్ దానికి పశ్చిమాన ఉంది.
  • యూఎన్‌సీఎల్ఓఎస్ ౧౯౮౨: అంతర్జాతీయ జలసంధుల ద్వారా రవాణా మార్గ హక్కు (భాగం ౩). సోలాస్, ఐఎస్‌పీఎస్ కోడ్: అంతర్జాతీయ భద్రతా, రక్షణ సాధనాలు.
  • ఆర్‌పీఎస్‌ఎల్ = నియామక, నియామక సేవా లైసెన్స్ (డీజీఎస్ నియంత్రించే నావికుల నియామక సంస్థలు).
  • మంత్రి పేర్కొన్నట్లు, నౌకాయాన స్వేచ్ఛ అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టంలోని సూత్రం.
  • సముద్ర పరిపాలన డైరెక్టరేట్ జనరల్ అనేది నౌకాయాన డైరెక్టరేట్ జనరల్ ప్రస్తుత పేరు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • హార్ముజ్ జలసంధికి (పర్షియన్ గల్ఫ్) పశ్చిమాన ఉన్న భారత జెండా గల లేదా భారత ప్రయోజనాలు ఉన్న తొమ్మిది నౌకలను మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తోంది.
  • భారత జెండా గల నౌకలు లేదా భారత్‌కు వచ్చే సరుకును తీసుకెళ్లే నౌకలు జలసంధి గుండా మొత్తం ౮౬ సార్లు రవాణా చేశాయి.
  • జలసంధికి పశ్చిమాన పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో ౮౦౦కు పైగా నౌకలను, తూర్పున గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌లో ౨౦౦కు పైగా నౌకలను ఈ-నావిక్ ట్రాక్ చేస్తోంది.
  • డీజీఎంఏకు ఆదేశాలు:
  • అధిక ముప్పు ప్రాంతాల్లోని పరిణామాలపై మెరుగైన పర్యవేక్షణ
  • భద్రతా సూచనలను సకాలంలో అందించడం
  • షిప్పింగ్ కంపెనీలు, నౌకల నిర్వాహకులతో క్రమం తప్పకుండా సమాచార మార్పిడి
  • ముప్పులు, తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తల గురించి భారతీయ నావికుల్లో అవగాహన పెంచడం
  • విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ, భారత దౌత్య కార్యాలయాలు, సముద్ర రంగ భాగస్వాములు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం
  • పరిహారం: మంత్రి బాధితుల పరిహార స్థితిని సమీక్షించారు, తనకు వ్యక్తిగతంగా వివరించాలని నౌకాయాన డైరెక్టర్ జనరల్‌ను కోరారు, దగ్గరి బంధువులకు సకాలంలో సహాయం అందుతోందా అని ఆరా తీశారు.
  • ఉల్లేఖనాలు (భావానువాదం): ఈ దాడులు నావికుల భద్రతకు ముప్పు కలిగిస్తున్నాయి, సముద్ర వాణిజ్యాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి, సరఫరా గొలుసు స్థిరత్వాన్ని బలహీనపరుస్తున్నాయి; నౌకాయాన స్వేచ్ఛ వాణిజ్యం, వృద్ధి, ఇంధన భద్రత, దేశాల సమృద్ధికి కీలకం; నావికుల భద్రత, సంక్షేమానికే అత్యధిక ప్రాధాన్యం.
  • ప్రకటనలో లేనివి: దాడి చేసినవారు, నిర్దిష్ట ఘటనలు, బాధితుల సంఖ్య, పరిహారం మొత్తం, భారత నౌకాదళ పాత్ర, పర్యవేక్షణ, సూచనలకు మించిన ఏ ఇతర చర్య.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • అంతర్జాతీయ నౌకాయానానికి ఉపయోగించే జలసంధుల గుండా నౌకాయాన స్వేచ్ఛ, రవాణా మార్గ హక్కుల విధానాన్ని యూఎన్‌సీఎల్ఓఎస్ (భాగం ౩) నియంత్రిస్తుంది. హార్ముజ్ జలసంధి ఒక సాంప్రదాయ కీలక మార్గం (చోక్‌పాయింట్). అందువల్ల ఇక్కడ అంతరాయం ఏర్పడితే అది త్వరగా భారతదేశానికి సరఫరా గొలుసు, ఇంధన ధరల సమస్యగా మారుతుంది.
  • విదేశాల్లోని తన పౌరులను భారత్ మూడు విధాలుగా రక్షిస్తుంది. దౌత్యం (విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ, దౌత్య కార్యాలయాలు), నియంత్రణ (నౌకా యజమానులకు, నియామక సంస్థలకు డీజీ షిప్పింగ్ సర్క్యులర్లు), కార్యాచరణ సహాయం (రోజంతా పనిచేసే నియంత్రణ గదులు, ట్రాకింగ్, తరలింపు, పరిహారం).
  • నావికులు ప్రత్యేక శ్రామిక వర్గం, వీరిలో చాలామంది విదేశీ జెండా గల నౌకల్లో పనిచేస్తారు. జెండా దేశ బాధ్యతలు, కార్మికులను సరఫరా చేసే దేశంగా భారత్ పాత్ర కలిసి భారత్ ఏం చేయగలదో నిర్ణయిస్తాయి. నియామక సంస్థలతో సహా భారత వైపు వ్యవహారాలను డీజీ షిప్పింగ్ నియంత్రిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – అంతర్గత/బాహ్య భద్రత: సముద్ర భద్రత | జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: పశ్చిమాసియా, భారత ఇంధన, ప్రవాస ప్రయోజనాలు, అంతర్జాతీయ చట్టం | జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: నౌకాయానం, వాణిజ్య కీలక మార్గాలు

నేపథ్యం

నౌకాయాన డైరెక్టరేట్ జనరల్ / సముద్ర పరిపాలన డైరెక్టరేట్ జనరల్ (డీజీఎస్/డీజీఎంఏ)

ఈ-నావిక్

హార్ముజ్ జలసంధి

అదనపు నేపథ్యం

  • 'సీఫేరర్-ఫస్ట్' చొరవ:
    • హార్ముజ్ జలసంధిలో ఎంటీ అల్ బహియా, ఎంటీ మొంబాసా వర్తక నౌకలపై దాడుల తర్వాత దీనిని ౧౫ జూలై ౨౦౨౬న ప్రకటించారు.
    • ఆ రెండు నౌకల్లోని ౪౬ మంది సిబ్బందిలో ౩౦ మంది భారతీయ నావికులు. అధికారిక వివరాల ప్రకారం ఒక భారతీయ నావికుడు మరణించాడు, మరికొందరు గాయపడ్డారు, వారిలో ఇద్దరి పరిస్థితి విషమం.
    • నౌక జెండాతో నిమిత్తం లేకుండా పర్షియన్ గల్ఫ్, హార్ముజ్ జలసంధి, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌లలోని ప్రతి భారతీయ నావికుడిని ట్రాక్ చేసే తక్షణ సమాచార డ్యాష్‌బోర్డును ఏర్పాటు చేయాలని మంత్రి డీజీ షిప్పింగ్‌ను ఆదేశించారు.
  • ప్రస్తుత పరిహార సమీక్షకు కారణమైన ఘటనలను ప్రకటన పేర్కొనలేదు. ౨౦౨౬ డీజీ షిప్పింగ్ సర్క్యులర్లు ఉద్రిక్తతలు క్రమంగా పెరిగినట్లు నమోదు చేస్తున్నాయి:
    • ౨౦౨౬ సర్క్యులర్ ౦౧ (౧౪ జనవరి ౨౦౨౬) ఇరాన్‌కు భారతీయ నావికులను పంపవద్దని సూచించింది.
    • ౨౦౨౬ సర్క్యులర్ ౩౬ (౧౫ జూలై ౨౦౨౬) తదుపరి ఉత్తర్వుల వరకు హార్ముజ్ మీదుగా సాగే ప్రయాణాల్లో భారతీయ నావికులను నియమించవద్దని సూచించింది.
  • బీమా: భారత సముద్ర బీమా పూల్‌కు (బీఎంఐ పూల్) కేంద్ర మంత్రివర్గం ౧౮ ఏప్రిల్ ౨౦౨౬న ఆమోదం తెలిపింది. దీనికి ₹౧౨,౯౮౦ కోట్ల సార్వభౌమ హామీ ఉంది. భారత జెండా గల లేదా భారత నియంత్రణలోని నౌకలకు, భారత్‌కు వచ్చే లేదా భారత్ నుంచి వెళ్లే నౌకలకు హల్ అండ్ మెషినరీ, సరుకు, పీ అండ్ ఐ, యుద్ధ ముప్పు బీమాలను ఇది అందిస్తుంది. దీనిని ౧౨ మే ౨౦౨౬న ప్రారంభించారు. ఎర్ర సముద్రం, హార్ముజ్ అంతరాయాల సమయంలో బీమా సంస్థలు ప్రీమియంలు పెంచడం లేదా రక్షణను ఉపసంహరించుకోవడం జరిగిందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది.
  • ఇతర ప్రాంతం: యెమెన్ జలాలు, బాబ్-ఎల్-మండేబ్, దక్షిణ ఎర్ర సముద్రం చుట్టుపక్కల భారతీయ నావికులు ఉన్న నౌకల కోసం డీజీఎంఏ ౨౦౨౬ సర్క్యులర్ ౪౨ (౨౩ జూలై ౨౦౨౬) సముద్ర భద్రతా సూచనను జారీ చేసింది. దాడులు "ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో" జరుగుతున్నాయన్న మంత్రి ప్రస్తావనకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.
  • ఇంధన ప్రమాదం: బీమా పూల్‌పై డీజీఎస్ నోట్ హార్ముజ్‌ను భారత ఇంధన భద్రతకు కీలకమైన చోక్‌పాయింట్‌గా వర్ణిస్తోంది.
  • పరిహారం: అధిక ముప్పు ప్రాంతాల్లో ప్రభావితమైన నావికుల కుటుంబాలకు ₹౧౦ లక్షల పరిహారం చెల్లించినట్లు డీజీఎంఏ ప్రదర్శన పేర్కొంది. ప్రకటనలో మాత్రం ఎలాంటి మొత్తం లేదు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • కీలక మార్గ బలహీనత. ఇంధన, సరుకు రవాణా ప్రవాహాలకు హార్ముజ్ కేంద్రం. జలసంధికి పశ్చిమాన మంత్రిత్వ శాఖ ట్రాక్ చేస్తున్న ౮౦౦కు పైగా నౌకలు, ముప్పు ప్రాంతంలో ఎంత రద్దీ ఉందో చూపుతున్నాయి. భారత సంబంధిత నౌకల ౮౬ రవాణాలు ముప్పు మధ్యే వాణిజ్యం కొనసాగుతోందని సూచిస్తున్నాయి. ఇది ఇంధన భద్రతకు, వ్యయాలకు నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
  • ప్రవాస రక్షణ. భారతీయ నావికులు తరచూ విదేశీ జెండా గల నౌకల్లో పనిచేస్తారు, కాబట్టి భారత్ సూచనలు, నియామక సంస్థల నియంత్రణ, దౌత్య సహాయం, దౌత్యంపై ఆధారపడాలి. విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ, దౌత్య కార్యాలయాలతో సమన్వయం ఉండాలని మంత్రి పట్టుబట్టడం దీనినే ప్రతిబింబిస్తుంది.
  • సంక్షోభంలో డిజిటల్ పాలన. ఈ-నావిక్ ఫిర్యాదుల పరిష్కారం నుంచి తక్షణ ట్రాకింగ్, సంక్షోభ నివేదన వరకు విస్తరించింది. ప్రకటన దాని కవరేజ్ సంఖ్యలను పేర్కొంటుంది కానీ ఫలితాలను లేదా స్పందన సమయాలను పేర్కొనదు.
  • పరిహారం, సంక్షేమం. పరిహారం, దగ్గరి బంధువులకు సహాయంపై సమీక్ష ఘటన అనంతర లోపాన్ని పరిష్కరిస్తుంది. ప్రశ్నలు: వేగం, వివిధ జెండా రకాల మధ్య సమానత్వం, బీమా రక్షణ.
  • సమగ్ర ప్రభుత్వ స్పందన. ౨౦౨౬ జూలై 'సీఫేరర్-ఫస్ట్' నమూనాలో ఓడరేవులు, నౌకాయానం, జలమార్గాల మంత్రిత్వ శాఖ; విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ; పెట్రోలియం, రసాయనాలు, ఎరువులు; నౌకాదళం; డీజీ షిప్పింగ్; ఇరాన్, ఒమన్, యూఏఈలలోని దౌత్య కార్యాలయాలు భాగస్వాములు (2b). భారత సముద్ర బీమా పూల్ (2b) ఆర్థిక కోణాన్ని చూపుతుంది.
  • అంతర్జాతీయ చట్టం. మంత్రి ఈ సమస్యను అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం కింద నౌకాయాన స్వేచ్ఛగా చూపుతున్నారు. ప్రత్యక్ష అమలు కంటే బహుపాక్షిక వేదికలు, ఐఎంఓ ప్రక్రియలు, ద్వైపాక్షిక మార్గాల్లోనే భారత్ ప్రభావం ఎక్కువ.
  • పరిమితులు, ముందుకు మార్గం. ప్రకటన ఎక్కువగా ఆదేశాలకు, పర్యవేక్షణకు పరిమితమైంది. సాధ్యమయ్యే చర్యలు: నౌకాదళ రక్షణ లేదా ఉనికి సమన్వయం, ఇంధన వనరులు, మార్గాల వైవిధ్యీకరణ, బలమైన బీమా యంత్రాంగాలు, అధిక ముప్పు ప్రాంతాలకు తప్పనిసరి భద్రతా శిక్షణ, ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానాలు, సముద్ర భద్రతపై విస్తృత అంతర్జాతీయ సహకారం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩/జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "హార్ముజ్ జలసంధి సమీపంలో వర్తక నౌకలపై పదేపదే జరుగుతున్న దాడులు భారతదేశ ఇంధన, వాణిజ్య జీవనాడుల బలహీనతను, భారతీయ నావికుల బలహీనతను బయటపెట్టాయి. భారత్ తీసుకున్న చర్యలను పరిశీలించి, ముందుకు మార్గాన్ని సూచించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • యూఎన్‌సీఎల్ఓఎస్: రవాణా మార్గం, ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, హానిరహిత మార్గం
  • భారత ఇంధన దిగుమతి ఆధారపడటం; వ్యూహాత్మక పెట్రోలియం నిల్వలు; ఐఎన్ఎస్‌టీసీ, చాబహార్
  • పశ్చిమాసియా పరిణామాలు, భారత విధానం; ఎర్ర సముద్రం, బాబ్-ఎల్-మండేబ్ అంతరాయాలు
  • మారిటైమ్ ఇండియా విజన్ ౨౦౩౦, అమృత కాల విజన్ ౨౦౪౭; వర్తక నౌకాయాన చట్టం, ౨౦౨౫
  • సముద్ర సముద్రపు దొంగల నిరోధక చట్టం, ౨౦౨౨; భారత నౌకాదళ హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంత సమాచార సమ్మేళన కేంద్రం (ఐఎఫ్‌సీ-ఐఓఆర్)
  • నావికుల సంక్షేమం: ఐఎల్ఓ సముద్ర కార్మిక సమావేశం, ఎస్‌టీసీడబ్ల్యూ

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

19 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో