BrainParrot

ప్రపంచానికి శాంతి, ఊహించదగిన పరిస్థితులు అవసరం: మోదీ (ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం, క్వాడ్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, మనీలా)

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 18 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ మనీలాలో వరుసగా మూడు శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు హాజరయ్యారు: ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం (ఈఏఎస్), క్వాడ్ నేతల శిఖరాగ్ర సమావేశం. ఆయన "శాంతి, స్థిరత్వం, ఊహించదగిన పరిస్థితులు" కావాలని పిలుపునిచ్చారు. సముద్ర భద్రత, కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసులు, వాణిజ్యంపై ప్రతిపాదనలు చేశారు.
  • క్వాడ్ నేతలు (అమెరికా, భారత్, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్) ఇండో-పసిఫిక్‌లో ఆర్థిక, సముద్ర బలవంతపు చర్యలను వ్యతిరేకిస్తూ సంయుక్త ప్రకటన విడుదల చేశారు. తొలి క్వాడ్ వ్యాపార వేదికను భారత్ ౨౦౨౭లో ముంబైలో నిర్వహిస్తుంది.
  • మోదీ ఫిలిప్పీన్స్‌లోని అత్యంత పురాతన గురుద్వారాను కూడా సందర్శించారు. దాని పునర్నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ అంతర్జాతీయ సంబంధాలు — తూర్పు వైపు చూడు విధానం, ఇండో-పసిఫిక్, క్వాడ్, ఆసియాన్/తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం; జీఎస్౩ — కీలక ఖనిజాలు, సముద్ర భద్రత, సైబర్ భద్రత

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ఈఏఎస్: ౨౦౦౫లో స్థాపన; తొలి శిఖరాగ్ర సమావేశం కౌలాలంపూర్‌లో; సభ్యులు ఆసియాన్‌తో పాటు భారత్, చైనా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, అమెరికా, రష్యా.
  • క్వాడ్ సభ్యులు: అమెరికా, భారత్, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్.
  • ఆసియాన్ స్తంభాలు: రాజకీయ-భద్రత, ఆర్థిక, సామాజిక-సాంస్కృతిక. ఆసియాన్ చార్టర్ న్యాయ హోదా ఇస్తుంది; నిర్ణయాలు ఏకాభిప్రాయంతో.
  • తూర్పు వైపు చూడు విధానం: ఆసియాన్ కేంద్రంగా ఆసియా-పసిఫిక్‌తో భారత్ అనుసంధాన విధానం.
  • ఐపీఈఎఫ్: ఇండో-పసిఫిక్ శ్రేయస్సు కోసం ఆర్థిక చట్రం, అమెరికా చొరవ, ఇప్పుడు పక్కన పెట్టారు (వ్యాసం ప్రకారం).
  • ౨౦౨౬కు ఆసియాన్ అధ్యక్ష దేశం ఫిలిప్పీన్స్. శిఖరాగ్ర సమావేశ వేదిక మనీలా.
  • సైబర్ నేరాలు: ఆన్‌లైన్ మోసాలపై ఈఏఎస్ సంయుక్త ప్రకటన. వీటిలో చాలావరకు ఆగ్నేయాసియా దేశాల నుంచి పుట్టుకొస్తున్నాయి.
  • ఈ అంశంపై భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని గాంధీనగర్‌లోని జాతీయ న్యాయ విజ్ఞాన విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహిస్తుంది. నలంద ఈఏఎస్ విశ్వవిద్యాలయాల అధిపతుల సదస్సును నిర్వహిస్తుంది.
  • గురుద్వారా ఖల్సా దివాన్, మనీలా: శతాబ్దం నాటిది, ఫిలిప్పీన్స్‌లో అత్యంత పురాతన గురుద్వారా.
  • చైనాలోని షెన్‌జెన్‌లో ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకార వేదిక (అపెక్) శిఖరాగ్ర సమావేశం.
  • హార్ముజ్ జలసంధి: పర్షియన్ గల్ఫ్, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ మధ్య వ్యూహాత్మక ఇరుకు మార్గం (వ్యాసంలో దిగ్బంధం ప్రస్తావన).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • భారత్, ఆసియాన్ కలిసి ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు నాలుగో వంతును సూచిస్తాయి (ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో మోదీ). భవిష్యత్తును పోటీ కాక సహకారం తీర్చిదిద్దాలని ఆయన అన్నారు.
  • ఆసియాన్ పర్యాటకులకు భారత్ ఈ-వీసాలను ఉచితంగా ఇస్తుంది.
  • మయన్మార్ సైనిక పాలక నేత, అధ్యక్షుడు మిన్ ఆంగ్ లైంగ్‌ను ఆహ్వానించలేదు. ఆ దేశానికి ఒక అధికారి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
  • ఈఏఎస్‌లో (భారత్, చైనా, రష్యా, అమెరికా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా, ఆసియాన్ నేతలు) మోదీ నావికుల భద్రత చొరవను ప్రతిపాదించారు. ఉక్రెయిన్ లేదా పశ్చిమాసియాలో శాంతి కోసం జరిగే ప్రతి ప్రయత్నానికి భారత్ మద్దతు ఉంటుందని చెప్పారు.
  • సైబర్ నేరాలపై ఈఏఎస్ సంయుక్త ప్రకటన; గాంధీనగర్‌లోని జాతీయ న్యాయ విజ్ఞాన విశ్వవిద్యాలయంలో భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, నలందలో ఈఏఎస్ విశ్వవిద్యాలయాల అధిపతుల సదస్సు నిర్వహిస్తుంది.
  • గత ఏడాది మలేషియాలో జరిగిన ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు మోదీ హాజరు కాలేదు. అందువల్ల ఈ భేటీలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.
  • మోదీ "శాంతి, స్థిరత్వం, ఊహించదగిన పరిస్థితులు" కావాలని పిలుపునిచ్చారు. సముద్ర భద్రత, కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసులు, వాణిజ్యంపై చర్యలను ప్రతిపాదించారు.
  • సభ్యేతర దేశంలో జరిగిన తొలి క్వాడ్ సమావేశం ఇది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ ఆతిథ్యమిచ్చారు. ఆస్ట్రేలియా ప్రధాని ఆంథోనీ అల్బనీస్, జపాన్ ప్రధాని సనే తకైచి, మోదీ హాజరయ్యారు. చివరిసారి ఇది ౨౦౨౪లో జరిగింది.
  • తొమ్మిది నెలల కిందట అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులు ఇరాన్‌పై మొదలై, హార్ముజ్ దిగ్బంధం ప్రారంభమైన తర్వాత క్వాడ్ నేతలందరూ కలవడం ఇదే తొలిసారి. కనీసం ౨౩ మంది భారతీయులు, ప్రధానంగా నావికులు, మరణించారు.
  • యథాతథ స్థితిని బలప్రయోగంతో లేదా బలవంతంతో మార్చే ఏకపక్ష చర్యలను, ఏకపక్ష ఎగుమతి ఆంక్షలతో సహా ఆర్థిక బలవంతపు చర్యలను సంయుక్త ప్రకటన వ్యతిరేకిస్తోంది. కీలక ఖనిజాలు, సొరంగ తవ్వే యంత్రాల వంటి భారీ పరికరాలపై చైనా ఇటీవల కొత్త ఆంక్షలు పెట్టింది. ఇవి భారత అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
  • తొలి క్వాడ్ వ్యాపార వేదిక ౨౦౨౭లో ముంబైలో జరుగుతుంది. ఇందులో నాలుగు దేశాల పరిశ్రమ నేతలు పాల్గొంటారు.
  • ఇండో-పసిఫిక్ సముద్ర నిఘా సహకారాన్ని ట్రంప్ ప్రకటించారు. ౨౦౨౭లో క్వాడ్ నౌకాదళాలు గస్తీ విమానాలను నడుపుతాయి. ఇలాంటి తొలి విన్యాసం ఇదే అవుతుంది.
  • శిఖరాగ్ర సమావేశానికి ముందు మోదీ, అల్బనీస్, తకైచి మౌనంగా నిలబడి ఉండగా ట్రంప్ మీడియాతో మాట్లాడారు. షెన్‌జెన్‌లో జరిగే అపెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో (గురువారం జరగాల్సి ఉంది) రష్యా అధ్యక్షుడు పుతిన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీతో "చాలా మంచి సమావేశం" జరుగుతుందని ఆశిస్తున్నానని, రష్యా-ఉక్రెయిన్, ఇరాన్ సంఘర్షణలను ముగించడంలో పాలుపంచుకోవాలని వారిపై ఒత్తిడి తెస్తానని చెప్పారు.
  • "జీ-౩" (ట్రంప్, షీ, పుతిన్) అని పిలుస్తున్న ప్రపంచ శక్తుల తొలి త్రైపాక్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశం అణ్వాయుధ నియంత్రణ, కృత్రిమ మేధ పాలన, సంఘర్షణల ముగింపుపై చర్చిస్తుందని భావిస్తున్నారు.
  • మోదీ మనీలాలోని గురుద్వారా ఖల్సా దివాన్‌ను సందర్శించి, దాని పునర్నిర్మాణ శంకుస్థాపన కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించారు. ఆయన ఫిలిప్పీన్స్‌లో మూడు రోజుల పర్యటనలో ఉన్నారు.
  • తాను "ఎంతో ధన్యుడినయ్యానని" ఆయన చెప్పారు. గురు సాహెబ్‌ల బోధనల స్ఫూర్తితో సిక్కు సముదాయం ప్రపంచవ్యాప్తంగా తనదైన ముద్ర వేసిందని ఎక్స్‌లో పోస్ట్ చేశారు.
  • హాజరైన ప్రముఖులు: సెనేటర్ ఫ్రాన్సిస్ జోసెఫ్ ఎస్కుడెరో, మనీలా మేయర్ ఫ్రాన్సిస్కో "ఇస్కో" మోరెనో.
  • ఈ గురుద్వారా భారత్-ఫిలిప్పీన్స్ శక్తిమంతమైన సాంస్కృతిక సంబంధాలకు నిదర్శనమని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • ఆగ్నేయాసియాతో భారత్ సంబంధాలు ఆసియాన్ నేతృత్వంలోని వేదికల (ఆసియాన్-భారత్, ఈఏఎస్) ద్వారా, అలాగే సమాన భావాలున్న ప్రజాస్వామ్య దేశాల చిన్న బహుపాక్షిక సమూహమైన క్వాడ్ ద్వారా సాగుతాయి. ఒకే శిఖరాగ్ర వారంలో ఈ రెండు మార్గాలూ కలిశాయి. ఒకదానిలో ఆసియాన్ కేంద్రంగా ఉంది, మరొకటి చైనాకు సమతుల్యంగా నిలుస్తుంది.
  • క్వాడ్ ప్రకటన భద్రతకు ప్రాధాన్యమిచ్చే అజెండా నుంచి ఆర్థిక బలవంతపు చర్యలు, సరఫరా గొలుసుల వైపు మారుతున్నట్లు చూపుతోంది. ఏకపక్ష ఎగుమతి ఆంక్షలపై ప్రత్యక్ష ప్రస్తావన, కీలక ఖనిజాలు, సొరంగ తవ్వే యంత్రాల వంటి భారీ పరికరాలపై చైనా విధించిన నియంత్రణలను సూచిస్తోంది. ఇవి భారత అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
  • హార్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధం, పశ్చిమాసియా యుద్ధం కారణంగా కనీసం ౨౩ మంది భారతీయులు, ప్రధానంగా నావికులు, మరణించారు. అందువల్ల సముద్ర భద్రత, నావికుల రక్షణ కీలకంగా మారాయి.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత తూర్పు వైపు చూడు విధానం, ఆసియాన్ కేంద్రీయత; ఇండో-పసిఫిక్; క్వాడ్ వంటి చిన్న బహుపాక్షిక సమూహాలు; భారత పొరుగు ప్రాంతం/విస్తృత పొరుగు ప్రాంతం; ప్రవాస భారతీయులు, సాంస్కృతిక దౌత్యం. జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ/భద్రత: కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసులు, సముద్ర భద్రత, సైబర్ నేరాలు.

నేపథ్యం

ఆసియాన్, ఆసియాన్-భారత్ భాగస్వామ్యం

తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం (ఈఏఎస్)

క్వాడ్ (చతుర్భుజ భద్రతా చర్చ)

అదనపు నేపథ్యం

  • శిఖరాగ్ర సమావేశ వివరాలు: ౨౩వ ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, ౨౧వ ఈఏఎస్‌లను ౨౦౨౬ ఆసియాన్ అధ్యక్ష దేశమైన ఫిలిప్పీన్స్ ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౭న నిర్వహించింది. భారత్, ఆసియాన్ ౨౦౨౬ను ఆసియాన్-భారత్ సముద్ర సహకార సంవత్సరంగా జరుపుకుంటున్నాయి. ౨౦౨౭లో చర్చా సంబంధాల ౩౫ ఏళ్లు, సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం ఐదేళ్లు పూర్తవుతాయి, వాటిని స్మరించుకుంటాయి.
  • ఆసియాన్-భారత్ సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంలో పురోగతిని, ఆసియాన్-భారత్ కార్యాచరణ ప్రణాళిక ౨౦౨౬–౨౦౩౦ అమలును నేతలు సమీక్షించాల్సి ఉంది.
  • ఈ రూపంలో ఆసియాన్ నేతలతో ఇది తన ౧౩వ భేటీ అని మోదీ చెప్పారు. ఆసియాన్ సముదాయ దృక్పథం ౨౦౪౫ను, ౨౦౪౭ నాటికి వికసిత్ భారత్ దృక్పథంతో ముడిపెట్టారు.
  • ఆసియాన్ ప్రాంతంతో భారత్ వాణిజ్యం సుమారు ౧౨౨ బిలియన్ అమెరికా డాలర్లు.
  • ద్వైపాక్షిక భేటీలు: శిఖరాగ్ర సమావేశం పక్కన ఫిలిప్పీన్స్, థాయిలాండ్, సింగపూర్ నేతలతో మోదీ ద్వైపాక్షిక సమావేశాలు నిర్వహించారు. ఫిలిప్పీన్స్‌తో రక్షణ, భద్రత, అంతరిక్షం, రైల్వే మౌలిక వసతులు, ఫిన్‌టెక్, వాణిజ్యం, పెట్టుబడుల్లో పెరుగుతున్న సహకారాన్ని నేతలు గమనించారు. సింగపూర్ రాబోయే ఆసియాన్ అధ్యక్ష బాధ్యతకు భారత్ మద్దతు తెలిపింది.
  • భవిష్యత్ ఆతిథ్య దేశాలు: ౨౦౨౭లో సింగపూర్ ఈఏఎస్‌ను నిర్వహిస్తుంది, ఆ తర్వాత ౨౦౨౮లో థాయిలాండ్.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • తూర్పు వైపు చూడు విధానం, ఆసియాన్ కేంద్రీయత: గత ఏడాది ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశాలకు హాజరు కాని తర్వాత భారత్ ఆసియాన్‌తో సంబంధాలను బలోపేతం చేస్తోంది (ఈ-వీసా ప్రతిపాదన, సముద్ర సహకార సంవత్సరం, కార్యాచరణ ప్రణాళిక ౨౦౨౬–౨౦౩౦). మయన్మార్ నేత గైర్హాజరు ఆసియాన్‌లోని అంతర్గత విభేదాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.
  • క్వాడ్ ఆర్థిక మలుపు: ఐపీఈఎఫ్‌ను పక్కన పెట్టిన ఏళ్ల తర్వాత, వ్యాపార వేదిక, సముద్ర నిఘా సహకారం భద్రత నుంచి ఆర్థిక వ్యవస్థ, సరఫరా గొలుసుల వైపు విస్తరణను సూచిస్తున్నాయి. బలవంతపు చర్యలు, ఏకపక్ష ఎగుమతి ఆంక్షలపై క్వాడ్ భాష చైనా వైపు గురిపెట్టినట్లు ఉందని వ్యాసం వర్ణించింది.
  • కీలక ఖనిజాలు, సరఫరా గొలుసు స్థితిస్థాపకత: కీలక ఖనిజాలు, సొరంగ తవ్వే యంత్రాల వంటి భారీ యంత్రాలపై చైనా ఆంక్షలు భారత మౌలిక వసతులను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. దీంతో వనరుల వైవిధ్యీకరణ, భాగస్వామ్యాల అవసరం స్పష్టమవుతోంది.
  • సముద్ర, నావికుల భద్రత: హార్ముజ్ దిగ్బంధం, కనీసం ౨౩ మంది భారతీయుల (ప్రధానంగా నావికుల) మరణం మోదీ నావికుల భద్రత చొరవకు, సముద్ర భద్రతపై దృష్టికి కారణాలు.
  • అగ్రశక్తుల సమీకరణాల్లో మార్గనిర్దేశం: అపెక్‌లో షీ, పుతిన్‌లతో జీ-౩ శిఖరాగ్ర సమావేశం గురించి మాట్లాడిన ట్రంప్ పక్కనే మోదీ నిలబడ్డారు. మారుతున్న అమెరికా-చైనా-రష్యా బేరసారాల మధ్య భారత వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని ఇది చూపుతుంది. ఉక్రెయిన్, పశ్చిమాసియాల్లో శాంతి ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడం భారత వైఖరి.
  • సంప్రదాయేతర భద్రత: సైబర్ నేరాలపై ఈఏఎస్ ప్రకటన, భారత జాతీయ న్యాయ విజ్ఞాన విశ్వవిద్యాలయ శిఖరాగ్ర సమావేశం భారతీయులను ప్రభావితం చేస్తున్న ఆగ్నేయాసియా ఆన్‌లైన్ మోసాల నెట్‌వర్క్‌లను ఎత్తిచూపుతున్నాయి.
  • సాఫ్ట్ పవర్, ప్రవాసులు: గురుద్వారా సందర్శన భారత్-ఫిలిప్పీన్స్ సాంస్కృతిక బంధాలను, సిక్కు ప్రవాసులతో అనుసంధానాన్ని ఎత్తిచూపుతోంది.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "క్వాడ్ భద్రతా చర్చ నుంచి ఆర్థిక, సరఫరా గొలుసు సహకార వేదికగా పరిణామం చెందుతోంది. ఇటీవలి క్వాడ్, ఆసియాన్-భారత్ శిఖరాగ్ర సమావేశాల నేపథ్యంలో, భారత్ తన తూర్పు వైపు చూడు విధానాన్ని, ఆసియాన్ కేంద్రీయతను, క్వాడ్ బాధ్యతలను ఎలా సమతుల్యం చేసుకోగలదో చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • తూర్పు వైపు చూడు విధానం; భారత్-ఆసియాన్ సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం; ఆసియాన్ కేంద్రీయత
  • ఇండో-పసిఫిక్ భావన; ఐపీఈఎఫ్; అపెక్; హార్ముజ్ జలసంధి, పశ్చిమాసియా
  • కీలక ఖనిజాల వ్యూహం (జాతీయ కీలక ఖనిజ మిషన్), సరఫరా గొలుసు స్థితిస్థాపకత
  • సముద్ర భద్రత: నావికులు, సముద్ర దొంగతనం, భారత నౌకాదళ పాత్ర
  • సైబర్ నేరాల సహకారం, సరిహద్దులు దాటిన మోసాల నెట్‌వర్క్‌లు
  • ప్రవాస భారతీయులు, సాంస్కృతిక దౌత్యం

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

18 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో