పెద్ద పిల్లి జాతుల పరిరక్షణ వాతావరణ మార్పుల ఉపశమనానికి శక్తివంతమైన మార్గం కాగలదు: తుర్కియేలోని అంటాల్యాలో జరుగుతున్న యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ కాప్31లో కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
అంటాల్యాలో జరిగిన కాప్౩౧ సదస్సులో కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ మంత్రి భూపేంద్ర యాదవ్ ఒక ఉన్నత స్థాయి అనుబంధ కార్యక్రమంలో ప్రసంగించారు. దాని పేరు "పెద్ద పిల్లి జాతులు: వాతావరణ మార్పుల ఉపశమన చోదకాలు".
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- ఐబీసీఏ పరిధిలోని ఏడు పెద్ద పిల్లి జాతులు: పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా, జాగ్వార్, ప్యూమా. వీటిలో ఐదు (పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా) భారత్లో కనిపిస్తాయి.
- ఐబీసీఏ: ౯ ఏప్రిల్ ౨౦౨౩న ప్రారంభం; చట్రం ఒప్పందం ౨౩ జనవరి ౨౦౨౫న అమలు; ప్రధాన కార్యాలయం భారత్లో; భారత మద్దతు ₹౧౫౦ కోట్లు; విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ డిపాజిటరీ.
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ ౧ ఏప్రిల్ ౧౯౭౩న మొదలైంది (తొమ్మిది అభయారణ్యాలు). ఎన్టీసీఏ చట్టబద్ధ సంస్థ, వన్యప్రాణి (రక్షణ) సవరణ చట్టం, ౨౦౦౬ ద్వారా ఏర్పడింది. ఎన్టీసీఏకు అధికారాలు, విధులను సెక్షన్ ౩౮ఓ ఇస్తుంది. పులుల పరిరక్షణ ప్రణాళిక సెక్షన్ ౩౮వి ప్రకారం తప్పనిసరి.
- ఎన్టీసీఏ అధ్యక్షులు: పర్యావరణ శాఖ మంత్రి.
- రామ్సర్ సమావేశం (చిత్తడి నేలలు), యూఎన్సీసీడీ (ఎడారీకరణ) ప్రతినిధులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
- గొడుగు జాతి: దాని రక్షణ వల్ల అదే ఆవాసాన్ని పంచుకునే అనేక ఇతర జాతులు పరోక్షంగా రక్షితమయ్యే జాతి.
- కాప్౩౧ అంటే యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ ౩౧వ పక్షాల సమావేశం. ఇది టర్కియేలోని అంటాల్యాలో జరుగుతోంది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- కార్యక్రమానికి హాజరైనవారు: పెద్ద పిల్లి జాతులున్న నేపాల్, వెనెజులా, కంబోడియా, శ్రీలంక దేశాల మంత్రులు, ప్రతినిధులు; రామ్సర్ సమావేశం, యూఎన్సీసీడీ ప్రతినిధులు. ఐబీసీఏను పెద్ద పిల్లి జాతులున్న, లేని ౯౫ దేశాల కూటమిగా ఇతర చోట్ల వర్ణించారు. కానీ ప్రకటనలో పేర్కొన్నవి నాలుగు పిల్లి జాతి ప్రాంత దేశాలే.
- ఐబీసీఏ డైరెక్టర్ జనరల్ ఎస్.పి. యాదవ్ ఐబీసీఏపై, పెద్ద పిల్లి జాతుల ప్రాంత దేశాల్లో వాటి స్థితిపై ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు.
- ప్రధానమంత్రి నాయకత్వంలో భారత్ చేపట్టిన పెద్ద పిల్లి జాతుల పరిరక్షణ కృషిని, "ముఖ్యంగా చీతాల పునఃప్రవేశాన్ని" పాల్గొన్నవారు ప్రశంసించారు.
- భారత్లో ౫౮ పులుల అభయారణ్యాలు ఉన్నాయి, వాటి విస్తీర్ణం సుమారు ౮౫,౦౦౦ చదరపు కి.మీ.
- ఈ ప్రాంతాల్లో పుట్టే లేదా ప్రవహించే నదులు ౬౦౦కు పైగా ఉన్నాయి.
- పేర్కొన్న పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలు: కార్బన్ శోషణ, నీటి శుద్ధి, నేల పరిరక్షణ, భూగర్భ జల పునరుద్ధరణ.
- గొడుగు జాతి ప్రయోజనం: పెద్ద పిల్లి జాతుల రక్షణ మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థలను కాపాడుతుంది, వేలాది ఇతర జాతులకు, ఆధారపడిన సమాజాలకు మేలు చేస్తుంది. సమాజ భాగస్వామ్యం, పర్యావరణ అభివృద్ధి, నిలకడైన జీవనోపాధి కార్యక్రమాల వల్ల పులుల పరిరక్షణ అందరినీ కలుపుకొని సాగుతోందని కూడా మంత్రి పేర్కొన్నారు.
- పులుల సంఖ్య: ౨౦౨౨లో ౩,౬౮౨, ఇది ప్రపంచంలోని అడవి పులుల్లో ౭౦% కంటే ఎక్కువ.
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ ఏటా సుమారు ౬ మిలియన్ మానవ దినాల జీవనోపాధిని కల్పిస్తుంది.
- మంత్రి పేర్కొన్న విజయ కారకాలు: రాజకీయ నిబద్ధత, బలమైన చట్టాలు, సంస్థలు, కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర బడ్జెట్లు, క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది, సాంకేతికత ఆధారిత పర్యవేక్షణ, శాస్త్రీయ నిర్వహణ, సమాజ సంరక్షణ.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- గొడుగు జాతి తర్కం: విస్తృత పరిధిలో సంచరించే అగ్రశ్రేణి వేటాడే జంతువును రక్షిస్తే దాని మొత్తం ఆవాసాన్ని రక్షించాల్సి వస్తుంది. దీనివల్ల అనేక జాతులు, అవి అందించే సేవలు కూడా పరిరక్షితమవుతాయి.
- ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు: అడవులు, చిత్తడి నేలల వంటి పర్యావరణ వ్యవస్థలు కార్బన్ నిల్వలుగా పనిచేస్తాయి. వాటిని కాపాడితే క్షీణత వల్ల వచ్చే ఉద్గారాలు తప్పుతాయి. పెద్ద పిల్లి జాతులు స్వయంగా కార్బన్ను శోషించవని మంత్రి జాగ్రత్తగా స్పష్టం చేశారు. ఉపశమన ప్రయోజనం ఆవాస రక్షణ ద్వారా పరోక్షంగా అందుతుంది.
- చట్టపరమైన–సంస్థాగత పునాది: వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం, ౧౯౭౨; పులుల పరిరక్షణ పథకం; చట్టబద్ధ సంస్థ అయిన జాతీయ పులుల పరిరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ.
- దౌత్య కోణం: ఐబీసీఏకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్నది భారత్. అంతర్జాతీయ సౌర కూటమిలో భారత్ నాయకత్వం లాగే, ఇది కూడా భారత పరిరక్షణ నమూనాను విదేశాలకు విస్తరిస్తుంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ — పర్యావరణం: పరిరక్షణ, జీవవైవిధ్యం, వాతావరణ మార్పుల ఉపశమనం; జీఎస్౨ — అంతర్జాతీయ సంస్థలు, సమూహాలు (ఐబీసీఏ); ప్రిలిమ్స్ — పర్యావరణం: వార్తల్లోని జాతులు, సమావేశాలు.
నేపథ్యం
అంతర్జాతీయ పెద్ద పిల్లి జాతుల కూటమి (ఐబీసీఏ)
పులుల పరిరక్షణ పథకం (ప్రాజెక్ట్ టైగర్), జాతీయ పులుల పరిరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ (ఎన్టీసీఏ)
అదనపు నేపథ్యం
- పులుల గణన చక్రం: ఎన్టీసీఏ భారత వన్యప్రాణి సంస్థతో కలిసి ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి పులుల సంఖ్యను అంచనా వేస్తుంది. అంచనాలు ౨౦౦౬, ౨౦౧౦, ౨౦౧౪, ౨౦౧౮, ౨౦౨౨లో జరిగాయి. వార్తా కథనంలోని ౩,౬౮౨ సంఖ్య ౨౦౨౨ అంచనా.
- హక్కుల ఘర్షణ: పులుల అభయారణ్యాల్లో అటవీ అధికార యంత్రాంగానికి, అటవీ నివాసులకు మధ్య ఘర్షణలు తీవ్రమయ్యాయని ఒక వివరణాత్మక కథనం పేర్కొంది. వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం, ౧౯౭౨ మరియు అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬ను ఇందుకు ఉదహరించింది. ఇది "సమాజ భాగస్వామ్యం" అనే కథనాన్ని సంక్లిష్టం చేస్తుంది.
- కాప్౩౧ నేపథ్యం: కాప్౩౧ అధ్యక్షుడు టర్కియే పర్యావరణ మంత్రి మురత్ కురుమ్. అసాధారణమైన సహ-అధ్యక్ష విధానంలో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన క్రిస్ బోవెన్ చర్చలను పర్యవేక్షిస్తున్నారు. కురుమ్ దీనిని "అమలు కాప్" అని పిలిచారు. సదస్సు ౨౦ నవంబర్న ముగియనుంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- జీవవైవిధ్యం–వాతావరణ సంబంధం: పెద్ద పిల్లి జాతులను కార్బన్ రక్షణతో ముడిపెట్టడం పరిరక్షణ వాదనను జాతికి మించి విస్తరిస్తుంది. నేరుగా కార్బన్ శోషణ ఉండదన్న మంత్రి స్వీయ హెచ్చరిక కార్బన్ లెక్కల చర్చల్లో కీలకం. ప్రయోజనం తప్పించిన ఉద్గారాలు, స్థితిస్థాపకత రూపంలో వస్తుంది, జంతువులకు కార్బన్ క్రెడిట్ల రూపంలో కాదు.
- ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు పూరకాలే, ప్రత్యామ్నాయాలు కావు: వన్యప్రాణి పరిరక్షణ ఉద్గారాల తగ్గింపు చర్యలకు పూరకంగా ఉండాలని ఆయన నొక్కిచెప్పారు. శిలాజ ఇంధన ఉద్గారాల కోతకు ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు ప్రత్యామ్నాయం కాకూడదన్న విస్తృత చర్చలో ఇది ముఖ్యమైనది.
- ఆధార సాక్ష్యం: ౫౮ అభయారణ్యాలు, ౮౫,౦౦౦ చదరపు కి.మీ., ౬౦౦కు పైగా నదులు, ౬ మిలియన్ మానవ దినాలు ఈ వాదనను కేవలం కార్బన్ గురించి కాకుండా పరీవాహక ప్రాంతం, భూగర్భ జలాలు, ఉపాధి (హరిత ఉపాధి) గురించిన వాదనగా మారుస్తాయి.
- ఎగుమతికి సంస్థాగత నమూనా: చట్టం (వన్యప్రాణి రక్షణ చట్టం ౧౯౭౨), చట్టబద్ధ ప్రాధికార సంస్థ (ఎన్టీసీఏ), పథకం (ప్రాజెక్ట్ టైగర్), నిధులు. ఐబీసీఏ ద్వారా భారత్ ఈ నమూనాను పంచుకోవచ్చు, అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి లాగే సాఫ్ట్ పవర్ పొందవచ్చు.
- పరిధి, ఆకాంక్ష మధ్య అంతరం: ఈ అనుబంధ కార్యక్రమంలో పేర్కొన్న పిల్లి జాతి ప్రాంత దేశాలు నాలుగే. ఐబీసీఏ ఊహించే ౯౫ పిల్లి జాతి ప్రాంత, ప్రాంతేతర దేశాల కూటమితో పోలిస్తే ఇది తక్కువ. చీతాల పునఃప్రవేశాన్ని అంతర్జాతీయ ప్రశంసా అంశంగా పేర్కొన్నారు.
- సమానత్వ సవాలు: సమాజ భాగస్వామ్యాన్ని ఒక స్తంభంగా చెబుతున్నారు. కానీ పులుల అభయారణ్యాల పాలన అటవీ నివాసులతో ఘర్షణకు కూడా వేదిక (2b చూడండి). విశ్వసనీయమైన సమాధానం అటవీ హక్కుల చట్ట అమలును, సహజీవనాన్ని పరిష్కరించాలి.
- ముందుకు మార్గం: వన్యప్రాణి కారిడార్లను వాతావరణ ప్రణాళికల్లో కలపడం, ఐబీసీఏకు, పిల్లి జాతి ప్రాంత దేశాల సామర్థ్య నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చడం, కార్బన్, పరీవాహక సహ-ప్రయోజనాలను కొలవడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "పెద్ద పిల్లి జాతుల పరిరక్షణను ప్రకృతి ఆధారిత వాతావరణ పరిష్కారంగా ఎక్కువగా చూపుతున్నారు. దీని హేతువును, భారత సంస్థాగత నమూనాను (ప్రాజెక్ట్ టైగర్, ఎన్టీసీఏ), అంతర్జాతీయ పెద్ద పిల్లి జాతుల కూటమి పాత్రను పరిశీలించండి. పరిరక్షణను సమాజ హక్కులతో సమన్వయం చేయడంలోని సవాళ్లను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం, ౧౯౭౨ (షెడ్యూళ్లు; కీలక పులుల ఆవాసాలు); అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬
- చీతాల పునఃప్రవేశ ప్రాజెక్టు; ఏనుగుల పరిరక్షణ పథకం (ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్); రామ్సర్ ప్రాంతాలు
- యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, పారిస్ ఒప్పందం, ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు; నమూనాగా అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి
అంశాలు: GS3
17 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో