గోవా, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లోని మంచు ప్రభావం లేని ప్రాంతాల్లో జనగణన ౨౦౨౭ రెండో దశకు స్వీయ గణన ప్రారంభం
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
జనగణన ౨౦౨౭ రెండో దశ, అంటే జనాభా గణన (పీఈ) కోసం స్వీయ గణన (ఎస్ఈ) ౧౬ నవంబర్ ౨౦౨౬న గోవా, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లోని మంచుతో కప్పబడని ప్రాంతాల్లో ప్రారంభమైంది. నివాసితులు తమ కుటుంబ వివరాలను ౩౦ నవంబర్ ౨౦౨౬ వరకు ఆన్లైన్లో సమర్పించవచ్చు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮: చట్టబద్ధ ఆధారం. సమాచారం గోప్యం; గణాంక ప్రయోజనాలకు, అభివృద్ధి ప్రణాళికకు మాత్రమే వినియోగిస్తారు. సెక్షన్ ౧౫ గోప్యత నిబంధన. సెక్షన్ ౮ నిజమైన సమాధానాలను తప్పనిసరి చేస్తుంది.
- జనగణన కేంద్ర జాబితా అంశం: అధికరణ ౨౪౬, ఏడవ షెడ్యూల్ (కేంద్ర జాబితా), క్రమసంఖ్య ౬౯.
- మొదటి దశ = గృహ జాబితా మరియు గృహ గణన (హెచ్ఎల్ఓ). రెండో దశ = జనాభా గణన (పీఈ).
- జనగణన ౨౦౨౭ను మొదటిసారి డిజిటల్ సాధనాలతో నిర్వహిస్తున్నారు. స్వీయ గణన ఒక అదనపు సౌకర్యం.
- స్వీయ గణన పోర్టల్: ఎస్ఈ డాట్ సెన్సస్ డాట్ జీఓవీ డాట్ ఇన్. ఇది వెబ్ ఆధారితమై ౧౬ భారతీయ భాషల్లో ఉంటుంది. మొబైల్ నంబర్తో లాగిన్ అవుతారు; మొదటి దశలో నమోదు చేసిన నంబర్ ఉత్తమం. కుటుంబం, వ్యక్తుల వివరాలపై నోటిఫై చేసిన ౪౦ ప్రశ్నలకు ప్రతివాదులు సమాధానమిస్తారు. ప్రత్యేక స్వీయ గణన ఐడీ (ఎస్ఈ ఐడీ) జనరేట్ అవుతుంది. క్షేత్ర సందర్శన సమయంలో దాన్ని గణకుడికి తెలపాలి.
- జనగణన ౨౦౨౭ ౧౬వ జనగణన, స్వాతంత్ర్యానంతరం ౮వది.
- జనగణనను హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని రిజిస్ట్రార్ జనరల్ మరియు జనగణన కమిషనర్ కార్యాలయం నిర్వహిస్తుంది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- గోవా, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లోని మంచుతో కప్పబడని ప్రాంతాల్లో స్వీయ గణన ౧౬ నవంబర్ ౨౦౨౬న ప్రారంభమై ౩౦ నవంబర్ ౨౦౨౬ వరకు కొనసాగుతుంది.
- ఈ ప్రాంతాల్లో ఇంటింటి జనాభా గణన ౧ డిసెంబర్ ౨౦౨౬ నుంచి ౪ జనవరి ౨౦౨౭ వరకు జరుగుతుంది. సవరణ రౌండ్ ౫ నుంచి ౯ జనవరి ౨౦౨౭ వరకు ఉంటుంది. ప్రామాణిక తేదీ ౫ జనవరి ౨౦౨౭ అర్ధరాత్రి ౦౦:౦౦ గంటలు.
- మిగిలిన రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో:
- స్వీయ గణన ౧౦–౨౪ జనవరి ౨౦౨౭.
- జనాభా గణన ౨౫ జనవరి నుంచి ౨౮ ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭ వరకు.
- సవరణ రౌండ్ ౧–౫ మార్చి ౨౦౨౭.
- ప్రామాణిక తేదీ ౧ మార్చి ౨౦౨౭ అర్ధరాత్రి ౦౦:౦౦ గంటలు.
- మొదటి దశ (హెచ్ఎల్ఓ) మణిపూర్ మినహా ౩౫ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో పూర్తయింది.
- స్వీయ గణన చేయని కుటుంబాలను ఇంటింటి సందర్శనల్లో గణకులు కవర్ చేస్తారు. కేటాయించిన అన్ని బ్లాక్లను గణకులు ఏ పరిస్థితిలోనైనా సందర్శిస్తారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
జనసంఖ్య, గృహవసతి, భాష, వలసలు, సంతానోత్పత్తిపై సూక్ష్మస్థాయి డేటాకు జనగణనే ప్రధాన వనరు. సంక్షేమ లక్ష్యీకరణ, ప్రణాళిక, నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు ఇది ఆధారం. రాజ్యాంగంలో ఇది కేంద్ర జాబితా అంశం, జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮ కింద నిర్వహిస్తారు. ఈ చట్టం ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పడాన్ని తప్పనిసరి చేస్తుంది, వ్యక్తిగత డేటాను గోప్యంగా ఉంచుతుంది. జనగణన ౨౦౨౭ భారతదేశపు మొదటి డిజిటల్ జనగణన. గణకుల సందర్శనలకు అదనంగా ఆన్లైన్ స్వీయ గణన సౌకర్యాన్ని కల్పించారు.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౧ – సమాజం: జనాభా మరియు సంబంధిత అంశాలు, జనసంఖ్యా శాస్త్రం; జీఎస్౨ – పాలన: ప్రభుత్వ విధానాలు, ఈ-పాలన, చట్టబద్ధ ఫ్రేమ్వర్క్; ప్రిలిమ్స్ – పాలిటీ మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ (జనగణన, ప్రణాళిక కోసం డేటా)
నేపథ్యం
భారత జనగణన
అదనపు నేపథ్యం
- మొదటి దశ (గృహ జాబితా మరియు గృహ గణన) ఏప్రిల్–సెప్టెంబర్ ౨౦౨౬కు నిర్ణయించారు. రెండో దశ (జనాభా గణన) ఫిబ్రవరి ౨౦౨౭కు నిర్ణయించారు. ఇది జనసంఖ్యా, సామాజిక-ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, వలస, సంతానోత్పత్తి సమాచారాన్ని కవర్ చేస్తుంది.
- ౨౦౧౧ జనగణన వరకు కులాల వారీగా క్రమబద్ధంగా లెక్కించింది ఎస్సీలను, ఎస్టీలను మాత్రమే. ౩౦ ఏప్రిల్ ౨౦౨౫న రాజకీయ వ్యవహారాల మంత్రివర్గ కమిటీ తీసుకున్న నిర్ణయం ప్రకారం, జనగణన ౨౦౨౭ జనాభా గణన దశలో కుల గణనను కూడా చేపడుతుంది. ౧౯౩౧ తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా జరిగే మొదటి కుల గణనగా దీన్ని పేర్కొన్నారు. రాజ్యాంగపరమైన స్తంభన తొలగిన తర్వాత జరిగే భవిష్యత్ నియోజకవర్గ పునర్విభజనతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది.
- పీఐబీ నేపథ్య పత్రం ౧౧,౭౧౮.౨౪ కోట్ల రూపాయల వ్యయాన్ని పేర్కొంది. జనాభా గణన నిర్వహించే ఉద్దేశాన్ని ౧౬ జూన్ ౨౦౨౫న గెజిట్లో నోటిఫై చేశారు.
- ఇతర డిజిటల్ లక్షణాలలో మొబైల్ ఆధారిత డేటా సేకరణ, దాదాపు నిజ సమయంలో పనిచేసే జనగణన నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ (సీఎంఎంఎస్) పోర్టల్ ఉన్నాయి.
- మంచుతో కప్పబడిన ప్రాంతాలు: లద్దాఖ్తో పాటు జమ్మూ కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లోని మంచుతో కప్పబడిన అసమకాలిక ప్రాంతాల్లో సెప్టెంబర్ ౨౦౨౬లో జనాభా గణన నిర్వహించడానికి మంత్రివర్గ ఆమోదం లభించింది. ఆ ప్రాంతాలకు ప్రామాణిక తేదీగా ౧ అక్టోబర్ ౨౦౨౬ను పీఐబీ పేర్కొంది. ప్రస్తుత వార్త ఉత్తరాఖండ్లో మంచుతో కప్పబడని ప్రాంతాలను మాత్రమే కవర్ చేస్తుంది.
- యూపీఎస్సీ సూచనా వనరు పేర్కొన్న సవాళ్లు: డిజిటల్ మినహాయింపు, గోప్యతా ఆందోళనలు, కులాల డేటా పద్ధతిపరమైన సంక్లిష్టతలు, ఉత్తర–దక్షిణ రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- డిజిటల్ పాలన: ౧౬ భాషల్లో వెబ్ స్వీయ గణనతో కూడిన మొదటి డిజిటల్ జనగణన సౌలభ్యాన్ని, వేగవంతమైన ప్రాసెసింగ్ను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. స్వీయ గణన ఐచ్ఛికం, గణకుల సందర్శనలు అన్ని చోట్లా కొనసాగుతాయి. ఈ ద్వంద్వ మార్గ రూపకల్పన డిజిటల్ మినహాయింపు ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తుంది.
- డేటా గోప్యత మరియు విశ్వాసం: జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮ కింద సేకరించిన సమాచారం కఠినంగా గోప్యమని, గణాంక ప్రయోజనాలకు, అభివృద్ధి ప్రణాళికకు మాత్రమే వినియోగిస్తారని ప్రకటించారు. మొబైల్, వెబ్ ఆధారిత డేటా సేకరణ నమూనాలో ప్రజా విశ్వాసం కీలకం.
- విధానాలకు సాక్ష్యాధారం: జనగణన డేటా సంక్షేమ లక్ష్యీకరణ, ప్రణాళిక, నియోజకవర్గ పునర్విభజన, వనరుల కేటాయింపుకు ఆధారమవుతుంది. రెండో దశను దశలవారీ కాలవ్యవధుల్లో నిర్వహిస్తున్నారు (నవంబర్ ౨౦౨౬లో స్వీయ గణనతో మొదలై మార్చి ౨౦౨౭లో క్షేత్ర పని ముగిసే వరకు). వేర్వేరు రాష్ట్రాలు/ప్రాంతాలకు ప్రామాణిక తేదీలు వేర్వేరుగా ఉన్నాయి.
- సమాఖ్య పరిపాలన: జనగణన కేంద్ర జాబితా అంశం, కానీ గణకులను, సాధారణంగా ఉపాధ్యాయులను, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నియమిస్తాయి.
- దశలవారీ సమాఖ్య నిర్వహణ: వేర్వేరు రాష్ట్రాలకు, ప్రాంతాలకు వేర్వేరు కాలవ్యవధులు ఉండటం వల్ల క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందిని నిర్వహించడం సాధ్యమవుతుంది. ప్రామాణిక తేదీలు భిన్నంగా ఉన్నాయి (౫ జనవరి ౨౦౨౭ వర్సెస్ ౧ మార్చి ౨౦౨౭).
- కుల గణన మరియు నియోజకవర్గ పునర్విభజన: రెండో దశలో కుల డేటా కూడా ఉంటుంది. పై నేపథ్యంలో పేర్కొన్నట్లు, ఇది రిజర్వేషన్ చర్చలకు, సంక్షేమ రూపకల్పనకు, నియోజకవర్గ పునర్విభజనకు ప్రభావాలను కలిగి ఉంది.
- లోపం: మొదటి దశ పూర్తి గణాంకం నుంచి మణిపూర్ను మినహాయించారు. దానికి కారణాన్ని వార్త పేర్కొనలేదు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౧/జీఎస్౨, ౧౦ మార్కులు:** "జనగణన ౨౦౨౭ భారతదేశపు మొదటి డిజిటల్ జనగణన. స్వీయ గణన వంటి డిజిటల్ సాధనాలు డేటా నాణ్యతను, ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని ఎలా మెరుగుపరుస్తాయో పరిశీలించండి, అవి లేవనెత్తే ఆందోళనలను చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮; జనన మరణాల నమోదు; జాతీయ జనాభా రిజిస్టర్ (ఎన్పీఆర్) వర్సెస్ జనగణన వర్సెస్ సామాజిక ఆర్థిక కుల గణన (ఎస్ఈసీసీ)
- నియోజకవర్గ పునర్విభజన మరియు స్థానాల పునఃసర్దుబాటుపై రాజ్యాంగపరమైన స్తంభన (అధికరణలు ౮౨ మరియు ౧౭౦)
- కుల గణన: జనగణన వర్సెస్ ఎస్ఈసీసీ; ఎస్సీ/ఎస్టీ జాబితాలు
- డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ మరియు ప్రభుత్వం సేకరించే డేటా గోప్యత
- జనసంఖ్యా సూచికలు: లింగ నిష్పత్తి, సంతానోత్పత్తి, వలసలు
అంశాలు: GS1
16 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో