అంటాల్యా (తుర్కియే)లో జరిగిన కాప్౩౧లో దేశ నేతృత్వంలోని న్యాయమైన పరివర్తన యంత్రాంగం కోసం పిలుపునిచ్చిన భారత్; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు తగిన ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, సామర్థ్య నిర్మాణంపై ఉద్ఘాటన
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
టర్కియేలోని అంటాల్యాలో జరిగిన యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ కాప్౩౧లో, యూఏఈ న్యాయ పరివర్తన కార్యక్రమం కింద న్యాయ పరివర్తనపై నాల్గవ వార్షిక ఉన్నత స్థాయి మంత్రివర్గ రౌండ్టేబుల్ సమావేశం జరిగింది. ఇందులో కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ భారత వైఖరిని వివరించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- కార్యక్రమం: కాప్౩౧ (యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ), అంటాల్య, టర్కియే. రౌండ్టేబుల్ యూఏఈ న్యాయ పరివర్తన కార్యక్రమం కింద న్యాయ పరివర్తనపై నాల్గవ వార్షిక ఉన్నత స్థాయి మంత్రివర్గ రౌండ్టేబుల్.
- భారత ప్రతినిధి: భూపేందర్ యాదవ్, కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి.
- యూఏఈ జేటీడబ్ల్యూపీ: యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ కింద ఉంది. కాప్౨౭ (౨౦౨౨)లో ఏర్పాటైంది, కాప్౨౮ (౨౦౨౩)లో అమల్లోకి వచ్చింది.
- భారత వైఖరి: ద్వి-స్థాయి, పక్షాల మార్గదర్శక న్యాయ పరివర్తన యంత్రాంగం. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అవసరాలకు స్పందించాలి. జాతీయ సార్వభౌమత్వాన్ని, వైవిధ్యభరితమైన జాతీయ పరిస్థితులను గౌరవించాలి.
- భారత ఉదాహరణలు: ఉప-జాతీయ స్థాయి వడగాల్పుల కార్యాచరణ ప్రణాళికలు, విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళికలు, పునరుత్పాదక ఇంధన విస్తరణ.
- కాప్౩౦ (బెలెమ్, బ్రెజిల్) న్యాయ పరివర్తన యంత్రాంగాన్ని రూపొందించడానికి అంగీకరించింది.
గణాంకాలు, వివరాలు
- న్యాయ పరివర్తన పరిధిపై భారత్ ప్రకటన: ఉపాధి, సామాజిక భద్రత, అనుసరణ, పేదరిక నిర్మూలన, ఇంధన లభ్యత, సుస్థిర అభివృద్ధిని కలిపే సంపూర్ణ-ఆర్థిక వ్యవస్థ, సంపూర్ణ-సమాజ విధానం.
- భారత్ నొక్కి చెప్పే మూడు అమలు సాధనాలు: తగినంత ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, సామర్థ్య నిర్మాణం.
- పాత్రల విభజన: కార్యక్రమం సంభాషణ, అనుభవాల మార్పిడికి వేదికను ఇస్తుంది. యంత్రాంగం సాంకేతిక సహాయం, సామర్థ్య నిర్మాణం, సహకారం ద్వారా ఆచరణాత్మక సహాయం అందిస్తుంది.
- భారత్ మాటల్లో యంత్రాంగం చేయకూడనివి: ఒకే విధమైన రంగాల మార్గాలను నిర్దేశించడం, కొత్త బాధ్యతలను సృష్టించడం. ఇది ఇప్పటికే ఉన్న ప్రయత్నాలపై ఆధారపడాలి, పునరావృతాన్ని నివారించాలి.
- భారత్ ఉదాహరణలు: కార్మికులు, సమాజాల బలహీనతలను పరిష్కరించే ఉప-జాతీయ వడగాల్పుల కార్యాచరణ, విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళికలు; తక్కువ కర్బన అభివృద్ధిని అందుబాటు ధరల ఇంధన లభ్యతతో కలపడానికి ప్రయత్నించే పునరుత్పాదక ఇంధన విస్తరణ.
- ముగింపు వైఖరి: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను కాపాడే, అందరినీ కలుపుకొనిపోయే ఫలితం కోసం భారత్ అన్ని పక్షాలతో నిర్మాణాత్మకంగా కృషి చేస్తుంది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
స్థిర నేపథ్యం యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ వ్యవస్థ. ఇది ఉమ్మడి కానీ భేదాత్మక బాధ్యతలు మరియు సంబంధిత సామర్థ్యాలు (సీబీడీఆర్-ఆర్సీ) సూత్రంపై ఆధారపడి ఉంది. పారిస్ ఒప్పందం వాతావరణ చర్యను అమలు సాధనాలతో ముడిపెడుతుంది. అవి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, సామర్థ్య నిర్మాణం. "న్యాయ పరివర్తన" ఈ సూత్రాన్నే శిలాజ ఇంధన ఆధారిత కార్యకలాపాల నుంచి మారుతున్న కార్మికులు, సమాజాలకు విస్తరిస్తుంది. వాతావరణ చర్య కొత్త బాధ్యతల సమాహారంగా మారకూడదన్నది భారత్ ప్రామాణిక వైఖరి, ఈ వాదన దానినే ప్రతిబింబిస్తుంది. అది జాతీయ పరిస్థితులను, అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను, పేదరిక నిర్మూలనను గౌరవించాలి. ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత, సామర్థ్య నిర్మాణం దానికి అండగా ఉండాలి.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: వాతావరణ మార్పు, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు (యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, పారిస్ ఒప్పందం); జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంస్థలు, సమూహాలు, ప్రపంచ ఉమ్మడి వనరుల విషయంలో భారత వైఖరులు
నేపథ్యం
యూఏఈ న్యాయ పరివర్తన కార్యక్రమం (జేటీడబ్ల్యూపీ)
న్యాయ పరివర్తన యంత్రాంగం (ప్రతిపాదిత/అమలుకు సిద్ధమవుతున్నది)
అదనపు నేపథ్యం
- కాప్౩౧కు టర్కియే ఆతిథ్యం ఇస్తోంది.
- కాప్౩౦ ఫలితం కాప్౨౮ "యూఏఈ ఏకాభిప్రాయం"ను మాత్రమే ప్రస్తావించింది. అది శిలాజ ఇంధనాల నుంచి మళ్లాలని పిలుపునిస్తుంది, కానీ శిలాజ ఇంధనాల దశలవారీ నిలిపివేతపై స్పష్టమైన నిబద్ధత లేదు.
- కొత్త యంత్రాంగానికి కొత్త లేదా ఊహించదగిన ఆర్థిక సహాయం లేదని, దీనివల్ల కార్మికులు, ఆర్థిక వ్యవస్థలు సర్దుబాటు కావడానికి అది ఇచ్చే సహాయం పరిమితమవుతుందని ఒక యూపీఎస్సీ సంబంధిత మూలం విమర్శను నమోదు చేసింది. అందుకే భారత్ "తగినంత ఆర్థిక సహాయం"పై ఒత్తిడి చేస్తోంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సంభాషణ నుంచి అమలుకు: భారత్ ప్రధాన వాదన ఏమిటంటే, చర్చల దశ ముగిసింది, యంత్రాంగం సాంకేతిక సహాయం, సామర్థ్య నిర్మాణాన్ని అందించాలి. యంత్రాంగం నిజమైన అమలు సాధనాలతో రావాలన్న అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల డిమాండ్లకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది.
- సార్వభౌమత్వం మరియు సీబీడీఆర్-ఆర్సీ: "పక్షాల మార్గదర్శక", "జాతీయ పరిస్థితులు", "కొత్త బాధ్యతలు లేవు" అనే అంశాలు విధాన స్వేచ్ఛను కాపాడతాయి. యంత్రాంగం ఒకే విధమైన రంగాల మార్గాలను నిర్దేశించకూడదన్న భారత వైఖరికి, దేశాలు తమ జాతీయ ప్రాధాన్యతలకు అనుగుణంగా సొంత మార్గాలను అనుసరించాలన్న ప్రాధాన్యతకు ఇది సరిపోతుంది.
- ఆర్థిక సహాయంలో అసమతుల్యత: భారత్ న్యాయ పరివర్తనను తగినంత ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, సామర్థ్య నిర్మాణంతో ముడిపెడుతోంది. బెలెమ్ యంత్రాంగంలో కొత్త లేదా హామీ ఉన్న ఆర్థిక సహాయం లేదని యూపీఎస్సీ సంబంధిత మూలం నమోదు చేసింది, కాబట్టి ఆర్థిక సహాయమే ప్రధాన లోపంగా మిగిలింది.
- సంపూర్ణ-సమాజ విధానం: అనుసరణతో పాటు ఉపాధి, సామాజిక భద్రత, పేదరిక నిర్మూలన, ఇంధన లభ్యత ఉంటాయి. ఇది న్యాయ పరివర్తనను భారత అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలతో, బొగ్గుపై ఆధారపడిన ప్రాంతాల కార్మికులతో అనుసంధానిస్తుంది.
- సంస్థాగత సమన్వయం: కార్యక్రమానికి, యంత్రాంగానికి పరస్పర పూరక పాత్రలను నిర్వచించడం వల్ల పునరావృతం నివారితమవుతుంది. ఇది బహుపాక్షిక సమర్థత గురించిన ప్రామాణిక వాదన.
- భారత దేశీయ సాక్ష్యాలు: వడగాల్పుల కార్యాచరణ ప్రణాళికలు, విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళికలు, పునరుత్పాదక ఇంధన విస్తరణ అనుసరణ, జీవనోపాధులు, తక్కువ కర్బన అభివృద్ధిని ఎలా కలుపుతున్నాయో చూపిస్తాయి.
- ముందుకు మార్గం: ఊహించదగిన ఆర్థిక సహాయంతో యంత్రాంగాన్ని అమల్లోకి తేవడం, నిర్దేశిత మార్గాలను నివారించడం, న్యాయ పరివర్తనను జాతీయ ప్రణాళికలో భాగం చేయడం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "'న్యాయ పరివర్తన' అంటే ఏమిటి? యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ కింద ప్రతిపాదిత న్యాయ పరివర్తన యంత్రాంగంపై భారత వైఖరిని పరిశీలించండి. ప్రపంచ వాతావరణ చర్చల్లో అమలు సాధనాలు ఎందుకు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయో చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, క్యోటో ప్రోటోకాల్, పారిస్ ఒప్పందం; సీబీడీఆర్-ఆర్సీ; జాతీయ నిర్ణీత తోడ్పాటులు (ఎన్డీసీలు); ప్రపంచ స్టాక్టేక్
- కాప్౨౮ యూఏఈ ఏకాభిప్రాయం; కాప్౩౦ బెలెమ్ ప్యాకేజీ
- వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం; నష్టం మరియు హాని నిధి
- జాతీయ వాతావరణ మార్పు కార్యాచరణ ప్రణాళిక; వడగాల్పుల కార్యాచరణ ప్రణాళికలు; విపత్తు నిర్వహణ చట్రం
- భారత పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్యాలు, బొగ్గుపై ఆధారపడిన ప్రాంతాలు
అంశాలు: GS3
16 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో