మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలిలో జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
భగవాన్ బిర్సా ముండా ౧౫౧వ జయంతి సందర్భంగా, ప్రధానమంత్రి మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలిలో జరిగిన జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్ కార్యక్రమంలో వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా పాల్గొన్నారు. సుమారు ₹౩,౦౦౦ కోట్ల విలువైన ౨౪౬ ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించి, శంకుస్థాపనలు చేశారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్: ౧౫ నవంబర్ (బిర్సా ముండా జయంతి); ౨౦౨౧లో ప్రారంభం.
- పీఎం-జన్మన్: పీవీటీజీల కోసం; ౯ మంత్రిత్వ శాఖలు, ౧౧ జోక్యాలు; గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్; ౧౫ నవంబర్ ౨౦౨౩న ప్రారంభం.
- డీఏజేజీయూఏ: ౨ అక్టోబర్ ౨౦౨౪న ప్రారంభం; ౨౫ జోక్యాలు, ౧౭ మంత్రిత్వ శాఖలు.
- ఈఎంఆర్ఎస్: గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పథకం, ౧౯౯౭-౯౮లో ప్రవేశపెట్టారు; ౬–౧౨ తరగతులు.
- ప్రధానమంత్రి ప్రసంగంలో ప్రస్తావించిన ఇతర పథకాలు:
- ఆయుష్మాన్ భారత్: ₹౫ లక్షల వరకు ఉచిత వైద్య రక్షణ.
- ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాలు: ౧.౭౫ లక్షలకు పైగా.
- ముద్ర యోజన: తనఖా లేని రుణాలు.
- ప్రధానమంత్రి కృషి ధన్ ధాన్య యోజన: వ్యవసాయపరంగా వెనుకబడిన ౧౦౦ జిల్లాల్లో కేంద్రీకృత కార్యక్రమం.
- ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాలు, ఆకాంక్షాత్మక బ్లాకుల కార్యక్రమం.
- ప్రారంభించిన ప్రాజెక్టులు: మిజోరంలో స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు రోపుయిలియానీ మ్యూజియం; అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో కొత్త గిరిజన పరిశోధన సంస్థ భవనం. ఇతరాల్లో విద్యా సంస్థలు, ఆరోగ్య సేవలు, గిరిజన ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్ కేంద్రాలు, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
- ప్రస్తావించిన గిరిజన వీరులు, ఉద్యమాలు:
- తిరోత్ సింగ్ (ఖాసీ కొండలు)
- కోల్ ఉద్యమం (ఛోటానాగ్పూర్)
- సంతాల్ విప్లవం (సిద్ధూ–కాన్హూ)
- గోవింద్ గురు అనుచరులు (మాన్గఢ్)
- రాణి గైడిన్లియు, తాంట్యా భీల్, అల్లూరి సీతారామరాజు, రాణి దుర్గావతి
- భగవాన్ బిర్సా ముండా (ఉల్గులాన్)
- పేర్కొన్న గడ్చిరోలి వీరులు: రఘోజీ భాంగ్రే, భాగోజీ నాయక్, వీర్ బాబురావ్ షెడ్మాకే.
- అభివాదం: "జోహార్".
గణాంకాలు, వివరాలు
- సుమారు ₹౩,౦౦౦ కోట్ల విలువైన ౨౪౬ ప్రాజెక్టులు: ౧౭౦కు పైగా ప్రారంభం, ౭౦కు పైగా శంకుస్థాపనలు.
- బిర్సా ముండా ౧౫౧వ జయంతి; ౧౫౦వ జయంతి సంవత్సరంలో రెండు లక్షలకు పైగా కార్యక్రమాలు, కోట్ల మంది భాగస్వాములు.
- పీఎం-జన్మన్, డీఏజేజీయూఏ కేటాయింపు: ₹౧ లక్ష కోట్లకు పైగా.
- ప్రధానమంత్రి చేసిన సంక్షేమ వాదనలు:
- ఇటీవలి ప్రపంచ బ్యాంకు నివేదికను ఉటంకిస్తూ, ౧౨–౧౩ ఏళ్లలో సుమారు ౫౦ కోట్ల మంది అత్యంత పేదరికం నుంచి బయటపడ్డారు.
- ౪ కోట్లకు పైగా పక్కా ఇళ్లు.
- ౧౮,౦౦౦ గ్రామాలకు విద్యుదీకరణ.
- ₹౫ లక్షల వరకు ఉచిత వైద్య రక్షణ.
- ౧.౭౫ లక్షలకు పైగా ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాలు.
- ముద్ర రుణాల రూపంలో లక్షల కోట్ల రూపాయలు.
- అధిక గిరిజన జనాభా ఉన్న ౧౦౦కి పైగా ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాలు, ౫౦౦కు పైగా ఆకాంక్షాత్మక బ్లాకులు.
- ప్రధానమంత్రి కృషి ధన్ ధాన్య యోజన కింద వ్యవసాయపరంగా వెనుకబడిన ౧౦౦ జిల్లాలు.
- నక్సలిజం: గతంలో సుమారు ౧౨౫ జిల్లాలు ప్రభావితమయ్యాయి; ప్రతి సంవత్సరం వందల హింసాత్మక ఘటనలు జరిగాయి, వేలాది ప్రాణాలు పోయాయి, వారిలో ఎక్కువమంది గిరిజనులే. ఇప్పుడు నక్సలిజం అంతమైందని ప్రధానమంత్రి చెప్పారు.
- ఒకప్పుడు భయానకంగా ఉన్న ఛత్తీస్గఢ్లోని బస్తర్ ప్రాంతంలో ప్రధానమంత్రి భద్రతా దళాలతో కలిసి దీపావళి జరుపుకున్నారు.
- భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము గిరిజన సముదాయానికి చెందినవారు.
- ఐఐటీలు, ఎయిమ్స్ ఇతర ప్రముఖ సంస్థల్లో విద్యార్థులు ప్రవేశిస్తున్నారని పేర్కొంటూ ప్రధానమంత్రి ఉపరాష్ట్రపతి ఈఎంఆర్ఎస్ వ్యాసాన్ని పంచుకున్నారు. పీఐబీ ప్రకటనలో నమోదు సంఖ్యలు గానీ, ఫలితాల గణాంకాలు గానీ లేవు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- రాజ్యాంగం గిరిజన సంక్షేమాన్ని ౪౬వ అధికరణం (షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు, బలహీన వర్గాల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాల ప్రోత్సాహం), ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూళ్లు (షెడ్యూల్డ్, గిరిజన ప్రాంతాల పరిపాలన) ద్వారా పరిష్కరిస్తుంది. ఇలాంటి వార్తలకు యూపీఎస్సీలో ఇవి ప్రామాణికమైన స్థిర ఆధారాలు.
- గిరిజన సముదాయాలు లక్ష్యిత పథకాలకు, అలాగే వామపక్ష తీవ్రవాదం ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో భద్రతా కేంద్రిత విధానాలకు చాలాకాలంగా లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. అభివృద్ధి, భద్రత పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నాయి: పాఠశాలలు, రహదారులు, ఆరోగ్యం, జీవనోపాధులు పరాయీకరణను తగ్గిస్తాయి.
- గిరిజన స్వాతంత్ర్య పోరాటం (కోల్, సంతాల్, ముండా తదితర ఉద్యమాలు) ఆధునిక చరిత్ర పాఠ్యప్రణాళికలో భాగం. జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్ సాంస్కృతిక గుర్తింపునకు ఒక సాధనం.
- ఈఎంఆర్ఎస్పై పీఐబీ ప్రకటన గిరిజన విధానంలోని విద్యా స్తంభానికి ఒక ఉదాహరణ.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – బలహీన వర్గాల సంక్షేమ పథకాలు (షెడ్యూల్డ్ తెగలు); జీఎస్౧ – సమాజం: గిరిజన సముదాయాలు; జీఎస్౧ – ఆధునిక చరిత్ర: గిరిజన తిరుగుబాట్లు, స్వాతంత్ర్య పోరాటం; జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: వామపక్ష తీవ్రవాదం; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: పేదరికం, సమ్మిళిత వృద్ధి.
నేపథ్యం
జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్
భగవాన్ బిర్సా ముండా
పీఎం-జన్మన్ (ప్రధానమంత్రి జనజాతి ఆదివాసీ న్యాయ మహా అభియాన్)
ధర్తీ ఆబా జనజాతీయ గ్రామ ఉత్కర్ష్ అభియాన్ (డీఏజేజీయూఏ)
ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు (ఈఎంఆర్ఎస్)
అదనపు నేపథ్యం
- ఆ రోజు కార్యక్రమం వివరాలు (ప్రధానమంత్రి కార్యక్రమ ప్రకటన, ఆకాశవాణి నివేదిక ప్రకారం):
- ౧౭౩ ప్రాజెక్టులు ప్రారంభం కావాల్సి ఉంది; వాటిలో ౩౮ ఈఎంఆర్ఎస్లు, పీఎం-జన్మన్ కింద ౧౦౦ బహుళార్థ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.
- ౧౯ కొత్త ఈఎంఆర్ఎస్లకు, ౧౨ గిరిజన బహుళార్థ మార్కెటింగ్ కేంద్రాలకు (టీఎంఎంసీలు), పీఎం-జన్మన్, డీఏజేజీయూఏ కింద ఇతర ౪౨ ప్రాజెక్టులకు శంకుస్థాపన జరగాల్సి ఉంది.
- ఈ కార్యక్రమం ౧ నుంచి ౧౫ నవంబర్ ౨౦౨౬ వరకు జరిగిన జనజాతీయ గౌరవ్ పక్వాడా ముగింపును సూచిస్తుంది.
- గత సంచికలు: ౨౦౨౧లో ప్రధానమంత్రి ౫౦ కొత్త ఈఎంఆర్ఎస్లకు శంకుస్థాపన చేశారు. ౨౦౨౫ కార్యక్రమంలో (౧౫౦వ జయంతి, గుజరాత్లోని దేడియాపాడ) గత ఐదారేళ్లలో కేంద్రం ఈఎంఆర్ఎస్పై ₹౧౮,౦౦౦ కోట్లకు పైగా ఖర్చు చేసిందని ప్రధానమంత్రి చెప్పారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- కన్వర్జెన్స్, సంతృప్త విధానం: పీఎం-జన్మన్ (పీవీటీజీలు), డీఏజేజీయూఏ (గిరిజన ప్రాబల్య గ్రామాలు) చివరగా చేరుకున్న కుటుంబాలు, ఆవాసాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి. సౌకర్యాలు ఆలస్యంగా అందినవారికి అవి అందరికన్నా వేగంగా అందాలన్నదే ఈ విధానమని ప్రధానమంత్రి వివరించారు.
- పేదరికం, గిరిజన సముదాయాలు: గిరిజనుల పురోగతిని ప్రధానమంత్రి అత్యంత పేదరికంలో జాతీయ స్థాయి తగ్గుదలతో ముడిపెట్టారు; సమష్టి కృషితో పాటు లక్ష్యిత పథకాలకు ఘనత ఇచ్చారు. ఇవి ప్రభుత్వ వాదనలు. సమాధానంలో వీటిని ప్రభుత్వానికి ఆపాదించి, గిరిజన-నిర్దిష్ట పేదరిక సూచికలను జాతీయ సగటులతో పోల్చి చూడాలి.
- అభివృద్ధి–భద్రత సంబంధం: నక్సలిజం అంతంతో బాల్యాన్ని కోల్పోయిన యువతకు ఇప్పుడు విద్య, ఉపాధి అందుబాటులోకి వచ్చాయని, గిరిజన సముదాయాలకే అది అత్యధిక నష్టం చేసిందని ప్రధానమంత్రి అంటున్నారు. ఇది వామపక్ష తీవ్రవాదాన్ని గిరిజన ప్రాంతాల్లోని అభివృద్ధి లోటులతో ముడిపెడుతుంది. సమతుల్య సమాధానంలో భద్రతా చర్యలు, అటవీ హక్కులు, భూమి పరాయీకరణ, పాలనా లోపాలు కూడా ఉండాలి.
- విద్యా స్తంభం (ఈఎంఆర్ఎస్): రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు మారుమూలతను, తక్కువ అభ్యసన ఫలితాలను పరిష్కరిస్తాయి. పేర్కొన్న చర్యలు: బ్రిడ్జి కోర్సులు, ద్విభాషా బోధన (గిరిజన భాషలకు గౌరవం), సాంకేతికత ఆధారిత తరగతి గదులు, క్రీడలు, వృత్తి శిక్షణ. ఐఐటీలు, ఎయిమ్స్లలో ప్రవేశం వంటి ఫలితాలు ఆకాంక్షను చూపుతాయి. పరిశీలించాల్సిన సమస్యలు: ఉపాధ్యాయుల లభ్యత, భాష, బడి మానేయడం, పెద్ద ఎత్తున నాణ్యత.
- సాంస్కృతిక గుర్తింపు: జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్, గిరిజన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మ్యూజియంలు (రోపుయిలియానీ మ్యూజియం), గిరిజన పరిశోధన సంస్థలు గిరిజన వారసత్వాన్ని, చరిత్రను నమోదు చేస్తాయి.
- జీవనోపాధి, మార్కెట్ అందుబాటు: గిరిజన బహుళార్థ మార్కెటింగ్ కేంద్రాలు, వన్ ధన్ తరహా సంస్థలు, ముద్ర రుణాలు ఆదాయ అవకాశాలను ఇచ్చి దళారులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి.
- ముందుకు సాగే మార్గం: హక్కుల ఆధారిత విధానం (అటవీ హక్కుల చట్టం, పెసా). సంతృప్త లక్ష్యాలపై సమాచారం, పర్యవేక్షణ. మారుమూల ఆవాసాల వరకు సేవల పంపిణీ. ప్రణాళికలో గిరిజన సముదాయాల భాగస్వామ్యం.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "గిరిజన సముదాయాల సామాజిక-ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడంలో పీఎం-జన్మన్, ధర్తీ ఆబా జనజాతీయ గ్రామ ఉత్కర్ష్ అభియాన్ వంటి కన్వర్జెన్స్ ఆధారిత మిషన్ల పాత్రను పరిశీలించండి. వాటి చివరి అంచె వరకు సేవల పంపిణీకి ఆటంకాలు ఏమిటి?"
సంబంధిత అంశాలు
- ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూళ్లు; ౪౬వ అధికరణం; పెసా చట్టం ౧౯౯౬; అటవీ హక్కుల చట్టం ౨౦౦౬
- అత్యంత బలహీన గిరిజన సమూహాలు (పీవీటీజీలు): గుర్తింపు, జాబితా
- గిరిజన ఉప ప్రణాళిక / షెడ్యూల్డ్ తెగల అభివృద్ధి కార్యాచరణ ప్రణాళిక (డీఏపీఎస్టీ)
- ఆధునిక చరిత్రలో గిరిజన తిరుగుబాట్లు: కోల్, సంతాల్, ముండా (ఉల్గులాన్)
- వామపక్ష తీవ్రవాదం: కారణాలు, విధానం, ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల కార్యక్రమం
- ఏకలవ్య పాఠశాలలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్య; సమగ్ర శిక్షా
- ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన – గ్రామీణ్, జల్ జీవన్ మిషన్, ఆయుష్మాన్ భారత్
అంశాలు: GS1
15 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో