భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం గేమ్ ఛేంజర్ కాగలదు (జర్మన్ రాయబారి జాస్పర్ వీక్తో ఇంటర్వ్యూ)
మూలం: ది హిందూ, 13 నవంబర్, 2026
సారాంశం
- నారాయణ్ లక్ష్మణ్కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో జర్మన్ రాయబారి జాస్పర్ వీక్ మాట్లాడుతూ, ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో చర్చలు ముగిసిన భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం "గేమ్ ఛేంజర్" కాగలదన్నారు. భారత్లో తయారీ చేపట్టే కంపెనీలు జర్మనీకి, విస్తృత యూరోపియన్ యూనియన్ మార్కెట్కు తిరిగి ఎగుమతి చేయవచ్చు.
- భారత్–జర్మనీ హరిత, ఇంధన సహకారం, పెట్టుబడి గమ్యస్థానంగా తమిళనాడు, సాంకేతికత బదిలీతో కూడిన ప్రాజెక్ట్ ౭౫(ఐ) జలాంతర్గాముల భాగస్వామ్యం గురించి కూడా ఆయన మాట్లాడారు.
- నైపుణ్యం కలిగిన భారతీయులు జర్మనీకి వెళ్లేందుకు ఉన్న చలనశీలత, విద్యా మార్గాన్ని ఆయన వివరించారు.
- ఇది రాయబారి సొంత కథనం కాబట్టి, ఈ వాదనలు జర్మన్ ప్రభుత్వం, పరిశ్రమ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయని గమనించాలి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం ≠ కస్టమ్స్ యూనియన్: స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం భాగస్వాముల మధ్య సుంకాలను తగ్గిస్తుంది, కానీ ప్రతి దేశం తన బాహ్య సుంకాలను నిలుపుకుంటుంది. భారత్–ఈయూ ఒప్పందం భారత్కు ౨౨వ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (౨౨వ భాగస్వామిగా ఈయూ).
- జీఎస్డీపీ: ౬వ ఐజీసీ (మే ౨౦౨౨)లో ఉమ్మడి ఉద్దేశ ప్రకటన ద్వారా సంతకం చేసిన గొడుగు భాగస్వామ్యం. ఐజీసీ అంటే రెండు ప్రభుత్వాల మంత్రివర్గాలు సమావేశమయ్యే వేదిక; ఇది ౨౦౧౧లో ప్రారంభమైంది (దృష్టి).
- ఎంఎంపీఏ (భారత్–జర్మనీ): ౨౦౨౨ డిసెంబరులో సంతకం చేశారు.
- గాలి-స్వతంత్ర చోదక వ్యవస్థ (ఏఐపీ): సంప్రదాయ జలాంతర్గామి గాలి కోసం పైకి రాకుండా ఎక్కువ కాలం నీటిలో మునిగి ఉండేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది.
- పి-౭౫ (కల్వరి తరగతి, స్కార్పీన్ రూపకల్పన): ఫ్రాన్స్కు చెందిన నావల్ గ్రూప్తో కలిసి ఎండీఎల్లో ఆరు జలాంతర్గాములను నిర్మించారు. పి-౭౫ఐ: వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య నమూనా కింద టీకేఎంఎస్ (జర్మనీ), ఎండీఎల్తో ఆరు ఏఐపీ జలాంతర్గాములు.
- భద్రతా వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ: పెద్ద రక్షణ సేకరణలతో సహా జాతీయ భద్రత నిర్ణయాలకు అత్యున్నత సంస్థ.
- సీబీఏఎం: ఈయూ కార్బన్ సరిహద్దు సర్దుబాటు యంత్రాంగం, కార్బన్తో ముడిపడిన సరిహద్దు సుంకం. ఇది ఒప్పందంలోని ప్రధాన నిబంధనల్లో ఒక విభాగంగా కనిపిస్తుంది (పీఐబీ).
- లేండర్: జర్మనీ సమాఖ్య రాష్ట్రాలు (వ్యాసంలో థ్యూరింగెన్, హెసెన్, లోయర్ సాక్సనీ పేర్కొన్నారు).
గణాంకాలు, వివరాలు
- ఉటంకించిన ఈయూ మార్కెట్ పరిమాణం: ౪౫ కోట్ల మంది. భారత్లో తయారీ వల్ల జర్మన్ సంస్థలు జర్మనీకి, యూరప్కు తిరిగి ఎగుమతి చేయగలవు.
- జర్మన్ పెట్టుబడికి పేర్కొన్న రంగాలు: ఇంజినీరింగ్, యంత్రాలు, ఆటోమొబైల్, ఔషధాలు, వైద్య పరికరాలు, సెమీకండక్టర్లు, సాఫ్ట్వేర్, ఆటోమేషన్, రక్షణ.
- ఆటో సరఫరా గొలుసు ఏకీకరణ: జర్మనీకి భారత్లో ఉత్పత్తి విడిభాగాలను సులభంగా సేకరించడం, భారత్కు జర్మనీలో చౌకైన ఉత్పత్తి, విడి భాగాలను సులభంగా సేకరించడం. రాయబారి మాటల్లో ఇది "ఇరుపక్షాలకూ లాభం".
- జర్మన్ వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం: కర్బన ఉద్గారాల తగ్గింపు కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా సుమారు ౧౦ బిలియన్ యూరోల కట్టుబాటు, ఇందులో భారత్ "విశేష భాగస్వామి".
- జీఎస్డీపీ: నాలుగేళ్ల క్రితం ప్రారంభమైంది. శిలాజ ఇంధనాల నుంచి పునరుత్పాదక ఇంధనాలకు ఇంధన పరివర్తన, పరిశుభ్రమైన చలనశీలత, పరిశుభ్ర సాంకేతికత కోసం సాంకేతిక సహాయం, రుణాలు ఏటా ఒక్కొక్కటీ ౧ బిలియన్ యూరోలకు మించి ఉన్నాయి.
- ఈ ఏడాదితో ఇండో-జర్మన్ ఇంధన భాగస్వామ్యానికి ౨౦ ఏళ్లు నిండుతాయి. తదుపరి అధ్యాయమే అత్యంత ఉత్తేజకరమని రాయబారి అంటున్నారు: భారత్లో పునరుత్పాదక ఇంధన పరిశ్రమను నిర్మించడం, తద్వారా సౌర ఫలకాలు, బ్యాటరీ నిల్వను ఇతర దేశాల నుంచి కొనవలసిన అవసరం ఉండదు ("ఒక ఆధారపడటాన్ని మరొకదానితో భర్తీ చేయడం").
- తమిళనాడు: వేతన స్థాయిలు, ఇంధన ధరలు, అనుకూల వాతావరణం, రాష్ట్ర ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడి/జాయింట్ వెంచర్ ప్రోత్సాహకాల కారణంగా జర్మన్ పెట్టుబడికి ప్రధాన గమ్యస్థానం.
- డైమ్లర్ ట్రక్స్ (తమిళనాడు): భారత్, ఆగ్నేయాసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా కోసం ట్రక్కులు, బస్సులు. యూరప్కు ఎగుమతి చేసే ఉద్దేశంతో మరో ౪,౦౦౦ కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడి ప్రణాళికలో ఉంది.
- లేండర్ ప్రతినిధి బృందాలు: థ్యూరింగెన్, హెసెన్ బృందాలు సందర్శించాయి. లోయర్ సాక్సనీ నుంచి ౬౦ మంది సభ్యుల బృందం (ఎక్కువగా వ్యాపారవేత్తలు) వచ్చే వారం రానుంది. వ్యాపార రంగం స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందానికి సిద్ధమవుతోందని, వ్యాపారం సిద్ధం కావాలని రాజకీయాలు కోరుకుంటున్నాయని రాయబారి దీనిని అర్థం చేసుకుంటున్నారు.
- కోయంబత్తూరు: ఆటోమొబైల్, పరిశుభ్ర సాంకేతికత (పవన ఇంధనం). జెడ్ఎఫ్ పవన విద్యుత్ కేంద్రాలకు పరికరాలను సరఫరా చేస్తుంది.
- హోసూర్: బీఎమ్డబ్ల్యూ–టీవీఎస్ జాయింట్ వెంచర్ ద్వారా ద్విచక్ర వాహనాలు.
- పి-౭౫ఐ: తుది రూపకల్పనను జర్మనీ నుంచి "దించకుండా" భారతీయ, జర్మన్ నౌకా నిర్మాణ సంస్థలు సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ఆరు జలాంతర్గాములనూ భారత్లోనే నిర్మిస్తారు.
- స్థానిక అంశం: మొదటి జలాంతర్గామికి ౪౦%, ఆరో దానికి ౬౦% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ. కాలక్రమేణా భారతీయ సాంకేతికత వాటా పెరుగుతుంది.
- మూడో మార్కెట్ల (ఆగ్నేయాసియా, లాటిన్ అమెరికా) కోసం భారత్లో ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి టీకేఎంఎస్ సిద్ధంగా ఉంది. చాలా లాటిన్ అమెరికా నౌకాదళాలు ౧౯౮౦ల నాటి జర్మన్ జలాంతర్గాములను నడుపుతున్నాయి, వాటిని మార్చాలి, జర్మనీ సొంత సామర్థ్యం పరిమితం.
- భారీ బరువు టార్పెడో: భారత్–జర్మనీ సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేసేందుకు ప్రణాళిక ఉంది; దీనిని రాయబారి నిజమైన ఇండో-జర్మన్ టార్పెడో అంటున్నారు.
- విద్య, చలనశీలత: జర్మన్ విశ్వవిద్యాలయాల్లో భారతీయ విద్యార్థులు (ఆయన తొలి పదవీకాలంలో) ౧౭,౦౦౦ నుంచి తొమ్మిదేళ్లలో ౭౦,౦౦౦కు పెరిగారు, అంటే నాలుగు రెట్లు. దాదాపు సగం మంది చదువు తర్వాత అక్కడే ఉండిపోతున్నారు.
- శ్రమ ఆధారిత (బ్లూ-కాలర్) మార్గం: జర్మన్ కంపెనీలు అందించే వృత్తి శిక్షణ, పెరుగుతున్న సంఖ్యలతో.
- వీసాలు: విద్యార్థి వీసాలతో సహా ఏటా ౬౦,౦౦౦ దీర్ఘకాలిక వీసాలు. ౨౦౨౨ వలస, చలనశీలత ఒప్పందం తర్వాత సుమారు ౧,౮౦,౦౦౦ మంది భారతీయులు జర్మనీకి వెళ్లారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
భాగస్వామ్య దేశాల మధ్య వాణిజ్యంలో పెద్ద వాటాపై స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం సుంకాలను, సుంకేతర అడ్డంకులను తగ్గిస్తుంది. సేవలు, పెట్టుబడి, మూల నిబంధనలు, చలనశీలత, నియంత్రణ సహకారం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. భారత్ను ఎగుమతి కేంద్రంగా వినియోగించుకునే తయారీ రంగ ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడమే భారత్ లక్ష్యం. ఇది మేక్ ఇన్ ఇండియాకు, "చైనా+౧" సరఫరా గొలుసు మార్పుకు సరిపోతుంది. రక్షణ అంశం వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య తరహా సహ-ఉత్పత్తి ఒప్పందం. ఇందులో విదేశీ మూల పరికరాల తయారీదారు, భారతీయ నౌకా నిర్మాణ సంస్థ కలిసి భారత్లో రూపకల్పన చేసి నిర్మిస్తాయి, స్వదేశీ అంశం క్రమంగా పెరుగుతుంది. హరిత అంశం పారిస్ ఒప్పందం, సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల కింద వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతిక సహకారంపై ఆధారపడి ఉంది. భారత్–జర్మనీ సంబంధాలు ఇప్పుడు వాణిజ్యానికే పరిమితం కాకుండా సాంకేతికత, రక్షణ ఉత్పత్తి, ప్రజల చలనశీలతను కూడా కలిగి ఉన్నాయని ఇవి చూపుతాయి.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: ద్వైపాక్షిక/బహుపాక్షిక సమూహాలు, ఒప్పందాలు; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: పారిశ్రామిక విధానం, పెట్టుబడి నమూనాలు, బాహ్య రంగం; జీఎస్౩ – శాస్త్ర సాంకేతికత/భద్రత: రక్షణ ఉత్పత్తిలో స్వదేశీకరణ; జీఎస్౩ – పర్యావరణం: పునరుత్పాదక ఇంధన పరివర్తన.
నేపథ్యం
భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం
ప్రాజెక్ట్ ౭౫(ఐ) (పి-౭౫ఐ) – భారత నౌకాదళ జలాంతర్గామి కార్యక్రమం
హరిత, సుస్థిర అభివృద్ధి భాగస్వామ్యం (జీఎస్డీపీ)
వలస, చలనశీలత భాగస్వామ్య ఒప్పందం (ఎంఎంపీఏ)
అదనపు నేపథ్యం
- పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (పీఐబీ) రికార్డుల ప్రకారం భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం ప్రకటన ౨౭ జనవరి ౨౦౨౬న జరిగింది. భారత్కు ౨౨వ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పంద భాగస్వామిగా ఈయూ నిలిచింది.
- ఈ ఒప్పందం ఈయూ సుంకాల శ్రేణులలో ౯౭%లో ప్రాధాన్య ప్రవేశం ఇస్తుంది, ఇది వాణిజ్య విలువలో ౯౯.౫%ను కవర్ చేస్తుంది. సుంకాల శ్రేణులలో ౭౦.౪% (భారత ఎగుమతుల్లో ౯౦.౭% వాటా) తక్షణ సుంకం రద్దును పొందుతాయి.
- సేవలు, చలనశీలత: ఐదేళ్ల కాలపరిధిలో సామాజిక భద్రత ఒప్పందాలపై చర్చించేందుకు చట్రాన్ని, అలాగే విద్యార్థుల చలనశీలతకు, చదువు తర్వాత పనికి తోడ్పడే చట్రాన్ని భారత్ సాధించింది.
- అధికారిక ఒప్పంద సారాంశం కార్బన్ సరిహద్దు సర్దుబాటు యంత్రాంగం (సీబీఏఎం)కు సంబంధించిన నిబంధనలను (సౌలభ్యం, సాంకేతిక సహకారం, కార్బన్ ధరల యంత్రాంగాల గుర్తింపు), పరస్పర మార్కెట్ ప్రవేశంతో జాగ్రత్తగా సర్దుబాటు చేసిన ఆటో రంగ సరళీకరణను కూడా కవర్ చేస్తుంది.
- ౨౦౨౪–౨౫లో భారత్–ఈయూ వస్తు వాణిజ్యం ౧౧.౫ లక్షల కోట్ల రూపాయలు (౧౩౬.౫౪ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు).
- సంబంధిత స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు: భారత్–ఈఎఫ్టీఏ వాణిజ్య, ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (౨౦౨౪లో సంతకం, ౨౦౨౫ అక్టోబరులో అమలు) పెట్టుబడి ప్రవాహాలకు, ఉద్యోగ కల్పనకు నేరుగా ముడిపడిన కట్టుబాట్లు ఉన్న భారత్ తొలి స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం.
- జీఎస్డీపీ పురోగతి (దృష్టి ఐఏఎస్ వివరణలు): జర్మనీ ౨౦౩౦ వరకు కనీసం ౧౦ బిలియన్ యూరోలకు కట్టుబడింది. ౨౦౨౬ జనవరి నాటికి దాదాపు ౫ బిలియన్ యూరోలు వినియోగించారు లేదా కేటాయించారు.
- అదే వివరణ ప్రస్తావించిన ఘర్షణ అంశాలు: జర్మన్ హరిత సాంకేతికతపై మేధో సంపత్తి వ్యయాలు అధికంగా ఉండటం, ఈయూ పారిశుద్ధ్య, మొక్కల ఆరోగ్య (ఎస్పీఎస్) ప్రమాణాలతో భారత వ్యవసాయ ఎగుమతుల సమస్యలు.
- పి-౭౫ఐ స్థితి: స్పెయిన్ ప్రతిపాదనను కాదని జర్మన్ టైప్-౨౧౪ తదుపరి తరం రూపకల్పనను నౌకాదళం ఎంపిక చేసిందని జీకేటుడే వివరణ తెలిపింది. టీకేఎంఎస్తో కలిసి మజగావ్ డాక్లో నిర్మించే ఆరు హెచ్డీడబ్ల్యూ తరగతి ౨౧౪ జలాంతర్గాముల కోసం సుమారు ౮ బిలియన్ డాలర్ల ఒప్పందాన్ని భారత్, జర్మనీ ఖరారు చేసే దశకు చేరుతున్నాయని జీకేటుడే మరో నివేదిక పేర్కొంది. ప్రస్తుత ఒప్పంద స్థితి విశ్వసనీయ మూలం నుంచి నిర్ధారణ కాలేదు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- తయారీ, ఎగుమతి వేదికగా స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం: రాయబారి చెప్పిన ఈయూకు తిరిగి ఎగుమతి వాదన (౪౫ కోట్ల వినియోగదారులు) ఒప్పంద సుంకాల తగ్గింపును ఆటోమొబైల్, యంత్రాలు, ఔషధాలు, సెమీకండక్టర్లలో ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడులతో ముడిపెడుతుంది. ఆటో సరఫరా గొలుసు ఏకీకరణ రెండు పరిశ్రమలనూ మరింత పోటీ సామర్థ్యంతో నిలుపుతుందన్నది వాదన. ఆధారాలు: భవిష్యత్ యూరప్ ఎగుమతులను లక్ష్యంగా చేసుకున్న డైమ్లర్ ట్రక్స్ ౪,౦౦౦ కోట్ల రూపాయల విస్తరణ, హోసూర్లో బీఎమ్డబ్ల్యూ–టీవీఎస్, కోయంబత్తూరులో జెడ్ఎఫ్.
- రాష్ట్ర స్థాయి పోటీ, సమాఖ్య విధానం: వేతనాలు, ఇంధన ధరలు, రాష్ట్ర ప్రోత్సాహకాల ద్వారా తమిళనాడు పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తోంది. జర్మన్ లేండర్ ప్రతినిధి బృందాలు (థ్యూరింగెన్, హెసెన్, లోయర్ సాక్సనీ) స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంతో పాటు ఉప-జాతీయ స్థాయి దౌత్యం సాగుతున్నట్లు చూపుతున్నాయి. పెట్టుబడి చెన్నై–ఒరగడం పట్టీకి మించి విస్తరిస్తున్నట్లు కోయంబత్తూరు, హోసూర్ చూపుతున్నాయి.
- ఆర్థిక సహాయం నుంచి పరిశ్రమ వైపు మారుతున్న హరిత భాగస్వామ్యం: కొత్త దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని నివారించడానికి భారత్లోనే సౌర ఫలకాలు, బ్యాటరీలు తయారుచేయడంపై ప్రాధాన్యం ఉంది (సరఫరా గొలుసు భద్రత, ఆత్మనిర్భర్ కోణం). ప్రతివాదన: ఏటా ౧ బిలియన్ యూరోల రాయబారి గణాంకం, హరిత సాంకేతికత మేధో సంపత్తి వ్యయాలు నిజమైన సాంకేతికత పంపిణీని పరిమితం చేస్తున్నాయన్న ఆందోళనలకు ఎదురుగా ఉంది (౨బి చూడండి). కార్బన్ అధికంగా వెలువరించే ఎగుమతిదారులకు ఒప్పందంలోని సీబీఏఎం నిబంధనలు ముఖ్యమైనవి.
- షరతులతో కూడిన రక్షణ స్వదేశీకరణ: పి-౭౫ఐ ఉమ్మడి రూపకల్పన, ఆరు జలాంతర్గాముల భారత్లోనే నిర్మాణం, పెరిగే స్థానిక అంశం (౪౦% నుంచి ౬౦%+), మూడో మార్కెట్ల కోసం ఎగుమతి కేంద్రం, ఉమ్మడి భారీ బరువు టార్పెడో అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. పరిశీలించాల్సిన ప్రశ్నలు: రూపకల్పన, మేధో సంపత్తి ఎవరి యాజమాన్యంలో ఉంటాయి, స్థానిక అంశం లక్ష్యాలు నెరవేరతాయా, గత జలాంతర్గామి కార్యక్రమాల్లో జాప్యాలు, హిందూ మహాసముద్రంలో చైనా పెరుగుతున్న జలాంతర్గామి ఉనికికి ఎదురుగా నౌకాదళానికి వ్యూహాత్మక లాభం.
- జనాభా డివిడెండ్, చలనశీలత: విద్యార్థులు (౧౭,౦౦౦ నుంచి ౭౦,౦౦౦), వృత్తి శిక్షణ, ఏటా ౬౦,౦౦౦ దీర్ఘకాలిక వీసాలు భారత్కు నైపుణ్య శ్రామిక శక్తి మార్గాన్ని ఇస్తాయి. సుమారు సగం మంది గ్రాడ్యుయేట్లు అక్కడే ఉండిపోవడం వల్ల మేధో వలస ప్రమాదం, అర్హతల గుర్తింపు సమస్యలు ఉన్నాయి. ఒప్పందంలోని చలనశీలత చట్రం ఎంఎంపీఏను పూర్తి చేస్తుంది.
- విమర్శనాత్మక దృష్టి: ఇది రాయబారి ప్రచార కథనం. మూల నిబంధనలు, ఈయూ ప్రమాణాలు (ఎస్పీఎస్/సీబీఏఎం), భారత దేశీయ పోటీ సామర్థ్యం వంటి అమలు అంశాలపై లాభాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨ (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు) / జీఎస్౩ (ఆర్థిక వ్యవస్థ), ౧౫ మార్కులు:** "భారత్–ఈయూ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం, హరిత ఇంధనం, రక్షణ ఉత్పత్తి, నైపుణ్య చలనశీలతలో భారత్–జర్మనీ సహకారంతో కలిసి, కొనుగోలుదారు–అమ్మకందారు సంబంధం నుంచి వ్యూహాత్మక-పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యం వైపు మార్పును సూచిస్తోంది. అవకాశాలను, సవాళ్లను పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య నమూనా, రక్షణ కొనుగోళ్ల విధానం, రక్షణ రంగంలో మేక్ ఇన్ ఇండియా
- ఈయూ సీబీఏఎం, భారత కార్బన్ క్రెడిట్ వాణిజ్య పథకం
- భారత్–బ్రిటన్ సమగ్ర ఆర్థిక, వాణిజ్య ఒప్పందం, భారత్–ఈఎఫ్టీఏ వాణిజ్య, ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం, భారత్ ఇతర ఇటీవలి స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు, మూల నిబంధనలు, సుంకేతర అడ్డంకులు
- అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి, జాతీయ హరిత హైడ్రోజన్ మిషన్, పారిస్ ఒప్పందం (అధికరణ ౬), ఉమ్మడి కానీ భేదాత్మక బాధ్యతలు, సంబంధిత సామర్థ్యాలు
- హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో జలాంతర్గాముల సమతుల్యత; భారత్ హిందూ-పసిఫిక్ వ్యూహం
- నైపుణ్య వలస ఒప్పందాలు, సామాజిక భద్రత ఒప్పందాలు
అంశాలు: GS2ఆర్థిక వ్యవస్థ
13 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో