BrainParrot

₹౩౭,౫౦౦ కోట్ల ఉపరితల బొగ్గు/లిగ్నైట్ గ్యాసిఫికేషన్ ప్రాజెక్టుల ప్రోత్సాహక పథకం రెండో రౌండ్ ఎన్‌టీపీసీ లిమిటెడ్ నుంచి రెండు దరఖాస్తులతో ముగిసింది; మూడో రౌండ్ నేడు ప్రారంభం

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ తన బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయురూపీకరణ ప్రోత్సాహక పథకంలోని రౌండ్ ౨ను ముగించింది. యూరియా, మిథనాల్, డైమిథైల్ ఈథర్ (డీఎంఈ) కోసం కేవలం రెండు దరఖాస్తులు వచ్చాయి. రెండూ ఎన్‌టీపీసీ లిమిటెడ్ నుంచే వచ్చాయి. రౌండ్ ౩ ౧౦ నవంబర్ ౨౦౨౬న ప్రారంభమై ౧౧ జనవరి ౨౦౨౭ వరకు కొనసాగుతుంది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ ఆర్థిక వ్యవస్థ — ఇంధన భద్రత, దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయం, పారిశ్రామిక విధానం; జీఎస్౩ పర్యావరణం — స్వచ్ఛ బొగ్గు సాంకేతికత

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ. మంత్రివర్గ ఆమోద తేదీ: ౧౩ మే ౨౦౨౬. వ్యయం: ₹౩౭,౫౦౦ కోట్లు.
  • జాతీయ లక్ష్యం: ౨౦౩౦ నాటికి ౧౦౦ మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు వాయురూపీకరణ సామర్థ్యం.
  • రౌండ్ ౨ దరఖాస్తుల్లో పేర్కొన్న ఉత్పత్తులు: యూరియా, మిథనాల్, డైమిథైల్ ఈథర్ (డీఎంఈ).
  • రౌండ్ ౨లో ఏకైక దరఖాస్తుదారు ఎన్‌టీపీసీ లిమిటెడ్.
  • సింగాస్ వాయురూపీకరణ మధ్యంతర ఉత్పత్తి. ఇది కార్బన్ మోనాక్సైడ్, హైడ్రోజన్‌ల మిశ్రమం.
  • ప్రోత్సాహక లక్షణాలు: ప్లాంట్, యంత్రాల వ్యయంలో ౨౦% వరకు; లక్ష్యాలతో ముడిపడిన నాలుగు సమాన వాయిదాలు; పోటీ బిడ్డింగ్; సాంకేతికత తటస్థత; నాన్-రెగ్యులేటెడ్ సెక్టార్ వేలం చట్రం కింద ౩౦ ఏళ్ల అనుసంధాన కాలపరిమితి.
  • సంస్థల వారీ పరిమితులు: ఒక్కో ప్రాజెక్టుకు ₹౫,౦౦౦ కోట్లు, ఒక్కో ఉత్పత్తికి ₹౯,౦౦౦ కోట్లు (ఎస్ఎన్‌జీ, యూరియా మినహా), ఒక్కో సంస్థా సమూహానికి ₹౧౨,౦౦౦ కోట్లు.
  • పూర్వ పథకాలు: జాతీయ బొగ్గు వాయురూపీకరణ మిషన్ (౨౦౨౧), ౨౦౨౪ జనవరిలో ఆమోదించిన ₹౮,౫౦౦ కోట్ల పథకం.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • రౌండ్ ౨కు రెండు దరఖాస్తులు వచ్చాయి, రెండూ ఎన్‌టీపీసీ లిమిటెడ్ నుంచే.
  • రౌండ్ ౩ వ్యవధి: ౧౦ నవంబర్ ౨౦౨౬న ప్రారంభం, ౧౧ జనవరి ౨౦౨౭న ముగింపు.
  • పథక వ్యయం: ₹౩౭,౫౦౦ కోట్లు. లక్ష్యం: ౨౦౩౦ నాటికి ౧౦౦ మిలియన్ టన్నుల జాతీయ లక్ష్యంలో భాగంగా ఈ పథకం కింద సుమారు ౭౫ మిలియన్ టన్నుల వాయురూపీకరణ.
  • మంత్రివర్గ ప్రకటనలో పేర్కొన్న దిగుమతి ఆధారపడటం: ఎల్ఎన్‌జీ ౫౦% కంటే ఎక్కువ, యూరియా ~౨౦%, అమ్మోనియా ~౧౦౦%, మిథనాల్ ~౮౦–౯౦%.
  • మొదటి రెండు రౌండ్ల అనుభవంపై "ఆధారపడి" రౌండ్ ౩ను ప్రారంభించినట్లు మంత్రిత్వ శాఖ చెబుతోంది. రౌండ్ ౧కు వచ్చిన దరఖాస్తుల సంఖ్యను, రౌండ్ల వారీ ప్రాజెక్టు పరిమాణాలను ప్రకటన వెల్లడించలేదు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

బొగ్గు వాయురూపీకరణలో అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద పాక్షిక ఆక్సీకరణ ద్వారా ఘన బొగ్గును లేదా లిగ్నైట్‌ను సంశ్లేషణ వాయువు (సింగాస్)గా మారుస్తారు. సింగాస్ ఎరువులు (యూరియా, అమ్మోనియా), రసాయనాలు (మిథనాల్, డీఎంఈ), సంశ్లేషిత సహజ వాయువు, విద్యుత్ తయారీకి ముడిపదార్థంగా పనిచేస్తుంది. భారతదేశంలో దేశీయ బొగ్గు నిల్వలు పుష్కలంగా ఉన్నా, వాయువు, అమ్మోనియా, మిథనాల్, యూరియా దిగుమతి చేసుకుంటోంది. అందుకే ఇది ముఖ్యమైనది. అధిక మూలధనం అవసరమైన ఈ సాంకేతికతను లాభసాటిగా మార్చడానికి కాలపరిమితితో కూడిన, పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా ఎంపికయ్యే, లక్ష్యాలతో ముడిపడిన ప్రోత్సాహకాన్ని ప్రభుత్వం సాధనంగా వాడుతోంది. "రౌండ్ల" విధానం వల్ల మంత్రిత్వ శాఖ మళ్లీ మళ్లీ బిడ్డింగ్ అవకాశాలు ఇవ్వగలదు. పెట్టుబడిదారుల ఆసక్తి ఎంత పరిమితంగా ఉండవచ్చో కూడా ఇది బయటపెడుతుంది. ఇక్కడ రౌండ్ ౨లోని రెండు దరఖాస్తులనూ ఒకే ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ దాఖలు చేసింది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: ఇంధన భద్రత, మౌలిక సదుపాయాలు, పారిశ్రామిక విధానం, పెట్టుబడి నమూనాలు; జీఎస్౩ – పర్యావరణం: స్వచ్ఛ బొగ్గు సాంకేతికతలు; ఆత్మనిర్భర్ భారత్

నేపథ్యం

ఉపరితల బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయురూపీకరణ ప్రాజెక్టుల ప్రోత్సాహక పథకం

అదనపు నేపథ్యం

  • బొగ్గు ఉన్న ప్రాంతాల్లో ౨౫ ప్రాజెక్టుల ద్వారా ₹౨.౫–౩.౦ లక్ష కోట్ల పెట్టుబడి, సుమారు ౫౦,౦౦౦ ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉద్యోగాలు వస్తాయని మంత్రివర్గ ప్రకటన అంచనా వేసింది.
  • పథకం కింద బొగ్గు, లిగ్నైట్ వినియోగం ద్వారా ఏటా సుమారు ₹౬,౩౦౦ కోట్ల ఆదాయం వస్తుందని కూడా అంచనా వేసింది.
  • భారతదేశ ఇంధన మిశ్రమంలో బొగ్గు వాటా ౫౫% కంటే ఎక్కువ.
  • యూపీఎస్సీ దృక్పథంతో రాసిన ఒక వివరణాత్మక వ్యాసం ఎత్తిచూపిన సవాళ్లు: అధిక మూలధన వ్యయం, భారతీయ బొగ్గులోని బూడిద శాతం, కర్బన ఉద్గారాల తగ్గింపుపై ఆందోళనలు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఇంధన భద్రత, దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయం: అమ్మోనియా, మిథనాల్, యూరియా, ఎల్ఎన్‌జీ వంటి భారతదేశం ఎక్కువగా దిగుమతి చేసుకునే ఉత్పత్తులుగా దేశీయ బొగ్గును మారుస్తున్నారు. ఇది ధరల షాక్‌లు, సరఫరా అంతరాయాల నుంచి దేశానికి రక్షణ ఇస్తుంది. ఆత్మనిర్భర్ భారత్‌ను కూడా ముందుకు తీసుకెళ్తుంది.
  • పరిమిత భాగస్వామ్యం: రౌండ్ ౨కు రెండు దరఖాస్తులే వచ్చాయి, అవి కూడా ఒకే ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ ఎన్‌టీపీసీ నుంచి. అధిక మూలధన వ్యయం, సాంకేతిక ప్రమాదం, అనిశ్చిత కొనుగోలు హామీల వల్ల ప్రైవేటు ఆసక్తిపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. మూలధన రాయితీలు మాత్రమే పెట్టుబడులను ఆకర్షించగలవా అనేది ప్రస్తుతం చర్చనీయమైన పథక రూపకల్పన ప్రశ్న.
  • ఉత్పత్తుల మిశ్రమం: దరఖాస్తులు యూరియా, మిథనాల్, డీఎంఈలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఇవి ఎరువులు, రసాయనాల దిగుమతి బిల్లులతో నేరుగా ముడిపడి ఉన్నాయి.
  • సాంకేతికత: పథకం సాంకేతికత తటస్థమైనది, దేశీయ సాంకేతికతను ప్రోత్సహిస్తుంది. అధిక బూడిద ఉన్న భారతీయ బొగ్గు, విదేశీ ఈపీసీ సంస్థలపై ఆధారపడటం పునరావృత అవరోధాలు.
  • పర్యావరణ రాజీ: వాయురూపీకరణను నేరుగా మండించడం కంటే శుభ్రమైనదిగా చెబుతారు. అయినా ఇది శిలాజ ఇంధన వనరుపై ఆధారపడటాన్ని స్థిరపరుస్తుంది. భారతదేశ నికర శూన్య ఉద్గార లక్ష్యాలు, బొగ్గు ప్రాంతాలకు న్యాయమైన పరివర్తన వ్యతిరేక దిశలో పనిచేస్తాయి.
  • సమాఖ్య, ప్రాంతీయ కోణం: బొగ్గు ఉన్న ప్రాంతాల్లోని ప్రాజెక్టులు ఉద్యోగాలను, ఆదాయాన్ని తేగలవు. అయితే క్షీణిస్తున్న ఇంధన ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఆధారపడటం కూడా పెరుగుతుంది.
  • అమలు: పదే పదే రౌండ్లు నిర్వహించడం పునరావృత బిడ్డింగ్‌ను, మార్కెట్ అన్వేషణను సూచిస్తోంది. ఎన్‌టీపీసీ కాకుండా ఇతర అర్హ దరఖాస్తుదారులు స్పందిస్తారో లేదో కూడా రౌండ్ ౩ పరీక్షిస్తుంది.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩, ౧౫ మార్కులు:** "బొగ్గు వాయురూపీకరణను ఇంధన భద్రతకు, దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయానికి మార్గంగా చూపుతున్నారు. భారతదేశంలో ఉపరితల బొగ్గు, లిగ్నైట్ వాయురూపీకరణకు ఉన్న ప్రోత్సాహక చట్రాన్ని మూల్యాంకనం చేసి, ౨౦౩౦ లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో ఉన్న ఆర్థిక, పర్యావరణ సవాళ్లను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • జాతీయ బొగ్గు వాయురూపీకరణ మిషన్; వాణిజ్య బొగ్గు తవ్వకాల విధానం, నాన్-రెగ్యులేటెడ్ సెక్టార్ అనుసంధాన వేలాలు
  • ఎరువుల రంగం, యూరియా, అమ్మోనియా దిగుమతులపై ఆధారపడటం; మిథనాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఎల్‌పీజీ మిశ్రమంగా డీఎంఈ
  • ఇంధన భద్రత, భారతదేశ ఇంధన మిశ్రమం, కర్బన ఉద్గారాల తగ్గింపు కట్టుబాట్లు
  • బొగ్గుపై ఆధారపడిన ప్రాంతాలకు న్యాయమైన పరివర్తన

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

10 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో