BrainParrot

88 రోజుల విరామం తర్వాత కూడా లోక్‌సభను ప్రొరోగ్ చేయకపోవడంపై ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించిన కాంగ్రెస్

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 10 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • లోక్‌సభ ౮౮ రోజులుగా నిరవధికంగా వాయిదా పడి ఉందని, కానీ ప్రొరోగ్ కాలేదని కాంగ్రెస్ నేత జైరాం రమేశ్ సోమవారం ఆరోపించారు. నియోజకవర్గాల పునర్విభజన బిల్లులకు మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీని సమకూర్చుకోవడానికి హోం మంత్రి అమిత్ షాకు సమయం ఇవ్వడమే దీని ఉద్దేశమని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
  • ఇలాంటి విరామం సాధారణంగా రెండు నుంచి నాలుగు రోజులే ఉంటుందని చెప్పడానికి కౌల్, శక్ధర్ రచించిన "ప్రాక్టీస్ అండ్ ప్రొసీజర్ ఆఫ్ పార్లమెంట్" (౮వ ఎడిషన్)ను ఆయన ఉదహరించారు.
  • ప్రతిపక్షాల ఐక్యత ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౧౭న ప్రభుత్వ పన్నాగాలను ఓడించిందని, మళ్లీ ఓడిస్తుందని ఆయన అన్నారు. పునర్విభజనపై అఖిలపక్ష సమావేశం కోరుతూ మల్లికార్జున్ ఖర్గే ఆరు నెలల్లో ప్రధానికి నాలుగుసార్లు లేఖ రాశారని చెప్పారు.
  • ఈ వార్తా కథనంలో కాంగ్రెస్ వాదన మాత్రమే ఉంది. ప్రభుత్వ స్పందన లేదు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — పాలిటీ: పార్లమెంట్ (సమావేశాలు, నిరవధిక వాయిదా, ప్రొరోగేషన్), రాజ్యాంగ సవరణ, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • అధికరణ ౮౫: పార్లమెంట్‌ను రాష్ట్రపతి సమావేశపరుస్తారు, ప్రొరోగ్ చేస్తారు, రద్దు చేస్తారు. రెండు సమావేశాల మధ్య గరిష్ఠ విరామం ఆరు నెలలు.
  • నిరవధిక వాయిదా: సభాధ్యక్షుడు ప్రకటిస్తారు, తదుపరి సిట్టింగ్‌కు తేదీ ఉండదు.
  • ప్రొరోగేషన్: అధికరణ ౮౫(౨)(ఎ) కింద రాష్ట్రపతి చేస్తారు. ఇది సమావేశాన్ని ముగిస్తుంది కానీ సభను రద్దు చేయదు.
  • రద్దు లోక్‌సభకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. రాజ్యసభ శాశ్వత సభ.
  • ప్రొరోగేషన్‌తో పార్లమెంట్‌లో పెండింగ్ బిల్లులు రద్దు కావు. లోక్‌సభ రద్దయినప్పుడు పెండింగ్‌లో ఉన్న అన్ని అంశాలు రద్దవుతాయి.
  • అధికరణ ౩౬౮ కింద రాజ్యాంగ సవరణకు ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం: మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ, అలాగే హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో మూడింట రెండొంతులు.
  • కౌల్, శక్ధర్ రచించిన "ప్రాక్టీస్ అండ్ ప్రొసీజర్ ఆఫ్ పార్లమెంట్" పార్లమెంటరీ విధానంపై ప్రామాణిక గ్రంథం.
  • ౨౦౨౬ నియోజకవర్గాల పునర్విభజన బిల్లులు: రాజ్యాంగ (౧౩౧వ సవరణ) బిల్లు, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన బిల్లు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్టాల (సవరణ) బిల్లు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ప్రొరోగేషన్ లేకుండా నిరవధిక వాయిదా తర్వాత గడిచిన కాలం: ౮౮ రోజులు (సోమవారం చేసిన ఆరోపణ ప్రకారం).
  • ప్రస్తావించిన గ్రంథం: కౌల్, శక్ధర్, ౮వ ఎడిషన్. సాధారణ విరామం రెండు నుంచి నాలుగు రోజులని అది చెబుతోందని శ్రీ రమేశ్ అంటున్నారు.
  • ౨౦౨౬ ఏప్రిల్ ౧౭: ప్రభుత్వ పన్నాగాలను ప్రతిపక్షం ఓడించిన తేదీ.
  • ప్రధాని మోదీకి ఖర్గే లేఖలు: పునర్విభజనపై అఖిలపక్ష సమావేశం కోరుతూ గత ఆరు నెలల్లో నాలుగు.
  • శ్రీ రమేశ్ వాడిన పదాలు: "అత్యంత కళంకిత" మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీ, "బుల్డోజర్ వ్యూహాలు".
  • కథనంలో ప్రభుత్వ స్పందన లేదు, తదుపరి సిట్టింగ్ లేదా ప్రొరోగేషన్ తేదీ కూడా లేదు.
  • ౮౮ రోజుల విరామం అధికరణ ౮౫లోని ఆరు నెలల పరిమితిలోనే ఉంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • పార్లమెంట్ సమావేశాలను రాష్ట్రపతి (మంత్రిమండలి సలహా మేరకు) సమావేశపరుస్తారు, ప్రొరోగ్ చేస్తారు. నిరవధిక వాయిదాను సభాధ్యక్షుడు ప్రకటిస్తారు. ఇది తదుపరి తేదీని నిర్ణయించకుండానే ఒక సమావేశాన్ని ముగిస్తుంది.
  • నిరవధిక వాయిదాకు, ప్రొరోగేషన్‌కు మధ్య కాలంలో సాంకేతికంగా సమావేశం కొనసాగుతున్నట్లే ఉంటుంది. అందువల్ల కొత్తగా పిలుపు ఇవ్వకుండానే సభను త్వరగా తిరిగి సమావేశపరచవచ్చు.
  • కాబట్టి ఈ ఆరోపణ శాసన క్యాలెండర్‌పై కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థకు ఉన్న నియంత్రణ గురించి, సాంకేతిక విరామాన్ని వ్యూహాత్మకంగా వాడుకోవడం గురించి. ఇది పునర్విభజన బిల్లులపై పెద్ద చర్చతో, రాజ్యాంగ సవరణ ఆమోదానికి అవసరమైన ప్రత్యేక మెజారిటీతో ముడిపడి ఉంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: పార్లమెంట్ — సమావేశపరచడం, వాయిదా, ప్రొరోగేషన్, రద్దు (అధికరణ ౮౫); రాజ్యాంగ సవరణ విధానం (అధికరణ ౩౬౮); నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, సమాఖ్యవాదం

నేపథ్యం

పార్లమెంట్ సమావేశాలు: సమావేశపరచడం, వాయిదా, ప్రొరోగేషన్, రద్దు

అధికరణ ౩౬౮ కింద రాజ్యాంగ సవరణ

అదనపు నేపథ్యం

  • Practice on the gap. A Rajya Sabha secretariat publication states that the lag between adjournment sine die and prorogation varies from 2 to 10 days. There are also instances where the House was prorogued on the same or next day. It is a different baseline from the 2–4 days claimed by Mr Ramesh.
  • Reconvening before prorogation. A House adjourned sine die but not prorogued can be reconvened. The reconvened sitting is treated as a second part of the same session and fresh summons are not issued. The Rajya Sabha publication gives examples from 1989, 1990 and 2003–04 where this happened.
  • April 17, 2026 vote. The Constitution (131st Amendment) Bill, 2026 got 298 votes in favour against the required 352 and failed. Out of 528 members present, 298 voted in favour and 230 against.
  • The Delimitation Bill, 2026 and the Union Territories Laws (Amendment) Bill, 2026 became infructuous because they depended on the amendment Bill.
  • The amendment proposed to increase the Lok Sabha from 543 to 850 seats (815 from States, 35 from Union Territories). It also proposed deleting the third proviso to Article 82, which ties the next delimitation to the first Census after 2026. This would allow delimitation on 2011 Census data and end the freeze based on the 1971 Census, which has been in place since the 42nd Amendment (1976).
  • The Bill was also meant to fast-track the 33% women's reservation (106th Amendment, Article 334A). The government wanted it in place by the 2029 elections, while the Opposition wanted reservation delinked from delimitation.
  • Southern States such as Tamil Nadu (TFR 1.7) and Kerala (TFR 1.8) feared losing representation, while high-fertility northern States such as Bihar and UP could gain seats.
  • Government's stated position. Parliamentary Affairs Minister Kiren Rijiju, replying to an earlier letter from Mallikarjun Kharge on prorogation, said no constitutional requirement fixes a period for proroguing after adjournment sine die. He cited past instances of long gaps without prorogation. He also said the government had sought Opposition cooperation on the delimitation Bill.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • శాసన క్యాలెండర్‌పై కార్యనిర్వాహక నియంత్రణ. ప్రొరోగ్ చేయాలా వద్దా అనే నిర్ణయం ప్రభుత్వానిదే. సభను ప్రొరోగ్ చేయకుండా ఉంచడం వల్ల తక్కువ వ్యవధిలో తిరిగి సమావేశపరిచే వెసులుబాటు దక్కుతుందనేది ఆరోపణ. ఇది ఆరోపణ మాత్రమే, కథనం ఉద్దేశాన్ని నిరూపించడం లేదు.
  • పరిగణించవలసిన విధానపరమైన వాస్తవాలు. రాజ్యసభ స్వీయ వివరణలోని ౨–౧౦ రోజులు శ్రీ రమేశ్ చెప్పిన ౨–౪ రోజులకు భిన్నంగా ఉంది. "సాధారణంగా" అనే నియమం ఆనవాయితీయే తప్ప చట్టపరమైన పరిమితి కాదు.
  • సమాఖ్య రక్షణగా ప్రత్యేక మెజారిటీ. పాలకపక్షానికి సంఖ్యాబలం లేనప్పుడు అధికరణ ౩౬౮లోని మూడింట రెండొంతుల నియమం ఆచరణలో ఎలా పనిచేస్తుందో ౨౦౨౬ ఓటింగ్ చూపిస్తుంది (అవసరమైన ౩౫౨కు వ్యతిరేకంగా ౨౯౮).
  • సమాఖ్యపరమైన చీలిక రేఖ. జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు పునర్విభజన "జనాభా శిక్ష" అనే ఆందోళనను కలిగిస్తుంది. అందుకే ప్రతిపక్షం పదేపదే అఖిలపక్ష సమావేశం కోరుతోంది.
  • పార్లమెంటరీ జవాబుదారీతనం. సమావేశాల షెడ్యూల్‌లో మరింత పారదర్శకత, ఎక్కువ సిట్టింగ్‌లు, పెద్ద రాజ్యాంగ మార్పులకు ముందు సంప్రదింపులు అవసరమనే డిమాండ్లు.
  • ముందుకు వెళ్లే మార్గం. ఆనవాయితీ లేదా నియమం ద్వారా పార్లమెంటరీ క్యాలెండర్‌ను నిర్ణయించాలి. అఖిలపక్ష సంప్రదింపులు జరపాలి. పునర్విభజన ప్రతిపాదనల పూర్తి పాఠాన్ని, అంచనాలను విడుదల చేయాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "నిరవధిక వాయిదా, ప్రొరోగేషన్, రద్దు మధ్య తేడాను వివరించండి. ఇటీవలి వివాదాల నేపథ్యంలో, పార్లమెంటరీ క్యాలెండర్‌పై కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నియంత్రణకు రక్షణలు అవసరమా అనే అంశాన్ని చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణలు ౮౧, ౮౨, ౧౭౦ మరియు పునర్విభజన నిలిపివేత (౪౨వ, ౮౪వ సవరణలు); ౧౦౬వ సవరణ (మహిళా రిజర్వేషన్)
  • అధికరణ ౩౬౮ మరియు ప్రాథమిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం
  • ఉమ్మడి సమావేశం (అధికరణ ౧౦౮) మరియు సాధారణ, ద్రవ్య, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుల మధ్య తేడా

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

10 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో