ఛత్తీస్గఢ్లోని బస్తర్లో భద్రతా దళాలతో సంభాషణ సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి ప్రసంగం ఆంగ్ల అనువాదం యొక్క తెలుగు రూపం
మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗
సారాంశం
ప్రధానమంత్రి ఛత్తీస్గఢ్లోని బస్తర్లో భద్రతా సిబ్బందితో కలిసి ౨౦౨౬ దీపావళి జరుపుకున్నారు. దేశంలోని ప్రతి జిల్లా నక్సలిజం, మావోయిస్టు ఉగ్రవాదం నుంచి విముక్తి పొందిన తొలి దీపావళి ఇదేనని ప్రకటించారు. బలగాల త్యాగానికి, ప్రభుత్వ విధానానికి, సంకల్పానికి ఈ విజయాన్ని ఆపాదించారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అంతర్గత భద్రతా చట్రం: ఎల్డబ్ల్యూఈని ఎదుర్కొనేందుకు జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక (౨౦౧౫); సమాధాన్ సిద్ధాంతం; భద్రతా సంబంధిత వ్యయ (ఎస్ఆర్ఈ) పథకం (హోం మంత్రిత్వ శాఖ).
- ప్రసంగంలో పేర్కొన్న బలగాలు: సీఆర్పీఎఫ్, కోబ్రా, బీఎస్ఎఫ్, ఐటీబీపీ, ఎస్ఎస్బీ, ఐఆర్బీ, రాష్ట్ర పోలీసులు, బస్తర్ ఫైటర్స్ (మహిళా ఫైటర్లతో సహా) వంటి ప్రత్యేక బలగాలు.
- సంక్షేమ "రంగోలి"గా పేర్కొన్న పథకాల పేర్లు:
- జన్ ధన్ యోజన (బ్యాంకింగ్ అందుబాటు).
- ప్రధానమంత్రి ఆవాస్ యోజన (శాశ్వత గృహాలు).
- ముద్ర యోజన (హామీ రహిత రుణాలు).
- పీఎం స్వనిధి (వీధి వ్యాపారులు).
- ఆయుష్మాన్ భారత్ (ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ).
- ఉచిత ఆహార ధాన్యాలు.
- స్వచ్ఛ్ భారత్ మిషన్.
- హర్ ఘర్ జల్.
- ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రాంతాల కోసం ప్రసంగంలో పేర్కొన్న అభివృద్ధి సాధనాలు: ఏకలవ్య పాఠశాలలు (గిరిజన పిల్లల కోసం), పారిశ్రామిక శిక్షణ సంస్థలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రాలు, పీఎం జన్మన్ యోజన (అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన ప్రాంతాలు: నీరు, విద్యుత్తు, రోడ్లు). లొంగిపోయిన నక్సలైట్ల కోసం ప్రత్యేక పునరావాస పథకాలను కూడా ప్రస్తావించారు.
- నెరవేర్చినట్లు ప్రధానమంత్రి పేర్కొన్న వాగ్దానాలు: అధికరణ ౩౭౦ రద్దు, ప్రతి ఇంటికి మరుగుదొడ్డి, విస్తరించిన టీకా కవరేజీ.
- ఉటంకించిన సంస్కృత సూక్తి: "అభ్యంతరం భయం రక్ష్యం, అసారం బాహ్యతో భయం". దీని అర్థం, బలమైన అంతర్గత భద్రత బయటి ముప్పులను మొద్దుబారుస్తుంది; బలహీన అంతర్గత భద్రత బయటి శత్రువులకు ధైర్యం ఇస్తుంది.
- భౌగోళిక, సంస్థాగత ప్రస్తావనలు: బస్తర్, దంతెవాడ (ఛత్తీస్గఢ్); "బస్తర్ ఒలింపిక్స్" జరుగుతోంది; పేదరిక వాదనకు ఉటంకించిన మూలం ప్రపంచ బ్యాంకు.
- ఒకప్పుడు ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావితమైన రాష్ట్రాలుగా పేర్కొన్నవి: బీహార్, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్.
గణాంకాలు, వివరాలు
- ౨౦౨౬ దీపావళిని, నక్సలిజం, మావోయిస్టు ఉగ్రవాదంపై దశాబ్దాల పోరాటంలో దేశం గెలిచిన ౪౦–౫౦ సంవత్సరాల్లో తొలి దీపావళిగా ప్రధానమంత్రి అభివర్ణించారు. ప్రతి జిల్లా నక్సలిజం నుంచి విముక్తి పొందిన, కోట్లాది పౌరులు దాని భయాన్ని అధిగమించిన తొలి దీపావళి ఇదేనని అన్నారు.
- ఉచ్ఛస్థితిలో ౨౦ రాష్ట్రాల్లో దాదాపు ౨౩౦కి పైగా జిల్లాలు ప్రభావితమయ్యాయి. వేలాది గ్రామాలు, కోట్లాది ప్రజలు చిక్కుకున్నారు. ఒకే సంవత్సరంలో ౨,౦౦౦ వరకు నక్సలైట్ దాడులు జరిగాయి. సూర్యాస్తమయం తర్వాత జీవనం స్తంభించింది. నక్సలైట్లు ప్రజల ఓటు హక్కును కూడా లాగేసుకున్నారు.
- ౨౦౧౦లో దంతెవాడలో జరిగిన ఘటనలు: ఒక ఎన్కౌంటర్లో ౭౬ మంది సీఆర్పీఎఫ్ సిబ్బంది, మరో ఘటనలో ౪౪ మంది పౌరులు మరణించారు.
- ఒక్క ఛత్తీస్గఢ్లోనే దశాబ్దాల్లో ౧,౦౦౦కి పైగా భద్రతా సిబ్బంది మరణించారు. చాలామంది ఐఈడీ పేలుళ్లలో అవయవాలు కోల్పోయారు.
- పేర్కొన్న పోలిక: ౨౦౦౪ నుంచి ౨౦౧౩ వరకు ప్రతి సంవత్సరం హతమైన నక్సలైట్ల కంటే ఎక్కువ మంది భద్రతా సిబ్బంది మరణించారు. నక్సల్ నాయకులు దీనిని తమ విజయంగా భావించారని, గత ప్రభుత్వాలు నక్సలిజాన్ని నయం కాని వ్యాధిగా చూశాయని ప్రధానమంత్రి అన్నారు.
- రాజకీయ సంకల్పం "౨౦౧౪లో పునరుద్ధరించబడింది". ౪౭ సంవత్సరాల తర్వాత మొదటిసారిగా గత సంవత్సరంలో విధి నిర్వహణలో ఒక్క సీఆర్పీఎఫ్ జవాను కూడా మరణించలేదు.
- వాదించిన చర్యలు:
- నక్సలైట్లు, వేర్పాటువాదుల నిధుల వ్యవస్థలకు పెద్ద దెబ్బ.
- నకిలీ కరెన్సీ అనుబంధం ధ్వంసం.
- ఆయుధాల సరఫరా నిలిపివేత, నక్సలైట్ల కదలికలు, నియామకాలపై ఆంక్షలు.
- అవసరమైన ప్రతి నిర్ణయం తీసుకునే స్వేచ్ఛ భద్రతా బలగాలకు.
- ప్రభుత్వం, వ్యవస్థ లోపల "కొందరు వ్యక్తుల" నుంచి వామపక్ష తీవ్రవాదానికి లభించిన మద్దతుకు ముగింపు.
- "ఇప్పటికీ ప్రజలకు తెలియని" అనేక చర్యలు తీసుకున్నారు.
- ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రాంతాల్లో అందించిన అభివృద్ధి:
- పూర్తి భద్రతా ఏర్పాట్లతో నిర్మించిన ౧౫,౦౦౦ కి.మీ.కి పైగా రోడ్లు.
- ౯,౫౦౦కి పైగా మొబైల్ టవర్లు.
- దాదాపు ౧౭౫ ఏకలవ్య పాఠశాలలు.
- దాదాపు ౫౦ ఐటీఐలు.
- దాదాపు ౫౦ నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రాలు.
- వేలాది తపాలా కార్యాలయాలు, బ్యాంకు శాఖలు, ఏటీఎంలు.
- పీఎం జన్మన్ మొదటిసారిగా వేలాది మారుమూల గ్రామాలకు చేరడం.
- పేదరిక వాదన: ౧౨ సంవత్సరాల్లో ౫౦ కోట్ల మంది అత్యంత పేదరికం నుంచి బయటపడ్డారని ప్రపంచ బ్యాంకు పేర్కొందని ప్రధానమంత్రి చెప్పారు. దశాబ్దాల నినాదాలతో దీనిని పోల్చారు.
- అభివృద్ధిని అడ్డుకున్నట్లు పేర్కొన్న నక్సలైట్ల పద్ధతులు: పాఠశాలలను తగలబెట్టడం; ఆసుపత్రులు, వైద్యులు, మందుల దుకాణాలను అడ్డుకోవడం; పోలియో టీకాను నిరోధించడం; మొబైల్ టవర్లను అడ్డుకోవడం; రైలు పట్టాలను పేల్చివేయడం; పరిశ్రమలను ఆపడం.
- బస్తర్లో కొత్త సాధారణ స్థితిగా క్రీడలు: "బస్తర్ ఒలింపిక్స్". పిల్లలు ఇక తుపాకులు పట్టడం లేదు.
- ప్రతికూల, పరిమిత వ్యాఖ్యలు:
- సాయుధ నక్సలైట్లు అడవుల నుంచి కనుమరుగయ్యారు, కానీ "మేధావి నక్సలైట్లు" అనేక సంస్థలను ఆక్రమించారని, పలు రాజకీయ పార్టీల్లోకి చొరబడ్డారని అన్నారు. వారు రాజ్యాంగం, ప్రజాస్వామ్యానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలను రెచ్చగొడతారని పేర్కొన్నారు.
- ప్రసంగం ఈ విజయాన్ని "విరామం కాదు" అంటోంది.
- ముందున్న లక్ష్యాలు పేదరిక నిర్మూలన, మాదకద్రవ్య రహిత భారత్, అభివృద్ధి చెందిన భారత్, స్వయంసమృద్ధ భారత్.
- ప్రసంగం అంతర్గత భద్రత అంకెలకు (ఉదా. "౨౩౦ జిల్లాలు" లేదా ౨౦౦౪–౧౩ పోలిక) మూలాన్ని ఇవ్వలేదు. "నక్సలిజం నుంచి విముక్తి" అంటే ఏమిటో నిర్వచించలేదు, మిగిలిన "మేధావి" ముప్పు విషయంలో ఏం చేస్తారో చెప్పలేదు.
- ప్రసంగంలోని ఇతర సందర్భం: ప్రధానమంత్రి గతంలో కార్గిల్, లెప్చా, సర్ క్రీక్, ఐఎన్ఎస్ విక్రాంత్లలో దీపావళి జరుపుకున్నారు. ౧౪౦ కోట్ల భారతీయుల తరఫున కృతజ్ఞతలు తెలిపారు, "లక్షల" మంది సిబ్బందికి ఘనత ఇచ్చారు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- వామపక్ష తీవ్రవాదాన్ని (ఎల్డబ్ల్యూఈ) సంకర సమస్యగా పరిగణిస్తారు. దీనికి భద్రతా కోణం ఉంది: పోలీసింగ్, సీఏపీఎఫ్ మోహరింపు, నిఘా, నిధుల అడ్డుకట్ట. పాలన, అభివృద్ధి కోణం కూడా ఉంది: స్థానిక సముదాయాల హక్కులు, రోడ్లు, అనుసంధానం, పాఠశాలలు, ఆర్థిక సమ్మిళితత్వం.
- యూపీఎస్సీ ఈ "భద్రత ప్లస్ అభివృద్ధి" నమూనాను, లొంగుబాటు లేదా పునరావాస విధానాన్ని, మూల కారణాలను (గిరిజనుల పరాయీకరణ, భూమి మరియు అటవీ హక్కులు), కేవలం బలగాల ఆధారిత విధానంపై వచ్చే విమర్శలను పరీక్షిస్తుంది.
- పేదరిక వాదన జీఎస్౩లోని పేదరిక కొలమానంతో ముడిపడి ఉంది: పేదరిక రేఖలు, పీపీపీ ఆధారం, అత్యంత పేదరికం, మధ్యస్థ పేదరికం, బహుమితీయ పేదరికం మధ్య తేడా, సంక్షేమ పథకాలు, డీబీటీ ఫలితాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి అనేవి.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – అంతర్గత భద్రత: తీవ్రవాదం, దానికి అభివృద్ధితో ఉన్న సంబంధం; జీఎస్౨ – సంక్షేమ పథకాలు, వాటి పనితీరు; జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: పేదరికం, సమ్మిళిత వృద్ధి.
నేపథ్యం
వామపక్ష తీవ్రవాదం (ఎల్డబ్ల్యూఈ), జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక, ౨౦౧౫
ప్రపంచ బ్యాంకు పేదరికం మరియు సమానత్వ సంక్షిప్త నివేదికలు — పేదరిక వాదనకు మూలం
అదనపు నేపథ్యం
-
ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రచారం అధికారిక స్థితి. ౨౦౨౪ ఆగస్టు ౨౪న, ౨౦౨౬ మార్చి ౩౧ నాటికి దేశాన్ని నక్సల్ రహితం చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యం నిర్దేశించింది. ఆ లక్ష్యం గడువులోనే సాధించినట్లు ఒక పీఐబీ ఫీచర్ చెబుతోంది. ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత జిల్లాలు ౨౦౧౪లో ౧౨౬ నుంచి ౨౦౨౬ మార్చి–ఏప్రిల్ నాటికి సున్నాకు తగ్గాయని కూడా అదే ఫీచర్ పేర్కొంటోంది. భద్రత, అభివృద్ధి మద్దతు కొనసాగింపు కోసం ౩౭ జిల్లాలను "వారసత్వ మరియు ప్రాధాన్య జిల్లాలు"గా వర్గీకరించినట్లు, ఒక జిల్లా "ఆందోళనకర జిల్లా" అని కూడా చెబుతోంది.
-
జిల్లాల సంఖ్యలో ముందస్తు తగ్గుదల. ప్రభావిత జిల్లాలపై హోం మంత్రిత్వ శాఖ సమీక్షలు జాబితాను ౨౦౧౮ ఏప్రిల్లో ౧౨౬ నుంచి ౯౦కి, ౨౦౨౧ జూలైలో ౭౦కి, ౨౦౨౪ ఏప్రిల్లో ౩౮కి తగ్గించాయి.
-
౨౦౨౫ కార్యకలాపాలు. ౨౦౨౫ అక్టోబర్లో హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం ఆ సంవత్సరం ౩౧౨ మంది ఎల్డబ్ల్యూఈ కేడర్ హతమయ్యారు (సీపీఐ (మావోయిస్టు) ప్రధాన కార్యదర్శితో సహా), ౮౩౬ మంది అరెస్టయ్యారు, ౧,౬౩౯ మంది లొంగిపోయారు.
-
విశ్లేషకులు ఎత్తిచూపిన కొనసాగుతున్న పాలనా లోపాలు. వీటిలో భూమి పరాయీకరణ, సామాజిక బహిష్కరణ, అటవీ హక్కుల చట్టం, పెసా అమలులో అసమర్థత ఉన్నాయి. సల్వా జుడుం వంటి విధానాల్లో కనిపించిన రాజ్య దౌర్జన్యం కూడా వీటిలో ఉంది.
-
ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల కార్యక్రమం. కీలక సామాజిక రంగాల్లో వెనుకబడిన జిల్లాలను వేగంగా మార్చేందుకు ఇది ౨౦౧౮లో ప్రారంభమైంది.
-
౨౦౨౬ అక్టోబర్ ప్రపంచ బ్యాంకు సంక్షిప్త నివేదిక. ౨౦౧౧ నుంచి ౨౦౨౩ మధ్య అంచనా ప్రకారం ౪౯౬ మిలియన్ల మంది పేదరికం నుంచి బయటపడ్డారని, అత్యంత పేదరికం రేటు ౨౭.౧% నుంచి ౨.౬%కి తగ్గిందని ఇది తెలియజేస్తుంది.
- అత్యంత పేదరికాన్ని రోజుకు ౩ డాలర్ల వద్ద, (మధ్యస్థ) పేదరికాన్ని దిగువ-మధ్య ఆదాయ రేఖ అయిన రోజుకు ౪.౨౦ డాలర్ల వద్ద కొలుస్తారు; రెండూ ౨౦౨౧ పీపీపీ ప్రకారం. ౪౯౬ మిలియన్ల అంకెను రోజుకు ౪.౨౦ డాలర్ల దిగువ-మధ్య ఆదాయ రేఖ వద్ద పేర్కొన్నారు.
- ఈ తగ్గుదలకు ప్రధానంగా వినియోగ వృద్ధి, పెరిగిన ఉపాధి (ముఖ్యంగా మహిళల్లో), ఆహార సబ్సిడీలతో సహా విస్తరించిన సామాజిక బదిలీలు కారణమని సంక్షిప్త నివేదిక పేర్కొంటోంది.
- అంచనాలు గృహ వినియోగ సర్వేలపై ఆధారపడతాయని, ఇటీవలి కొన్ని లాభాలు కొలమాన పద్ధతుల్లో మార్పులను ప్రతిబింబించవచ్చని కూడా హెచ్చరిస్తోంది.
మెయిన్స్ కోణాలు
- గెలిపించే నమూనాగా భద్రత ప్లస్ అభివృద్ధి.
- ప్రసంగం రెండింటిని జతచేస్తుంది. ఒకటి, నిధులు, సరఫరా వ్యవస్థల కోత (నకిలీ కరెన్సీ, ఆయుధాల సరఫరా, నియామకాలు) మరియు బలగాలకు ఎక్కువ కార్యాచరణ స్వేచ్ఛ. రెండవది, ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో రోడ్లు, ౯,౫౦౦కి పైగా టవర్లు, ఏకలవ్య పాఠశాలలు, ఐటీఐలు, బ్యాంకింగ్ నిర్మాణం.
- ఇది ౨౦౧౫ జాతీయ విధానంలోని బహుముఖ రూపకల్పనతో, సమాధాన్లోని "ఆర్థిక సహాయానికి ప్రవేశం లేకుండా చేయడం" అంశంతో సరిపోలుతుంది.
- తిరుగుబాటుదారుల వ్యూహంగా అభివృద్ధి నిరాకరణ. ప్రసంగంలోని జాబితా: పాఠశాలలను తగలబెట్టడం, టీకాలు, టవర్లను అడ్డుకోవడం, రైలు పట్టాలను పేల్చడం. అందువల్ల రోడ్లు, టవర్లు, పాఠశాలలు సంక్షేమంతో పాటు భద్రతా మౌలిక సదుపాయాలుగా కూడా పనిచేస్తాయి. ఇది నక్సలిజంపై పోరాటాన్ని పేదరికంపై పోరాటంతో ప్రధానమంత్రి ముడిపెట్టడానికి సంబంధించినది.
- సంక్షేమ అందజేత మరియు పేదరిక తగ్గింపు. ప్రసంగం జన్ ధన్, పీఎంఏవై, ముద్ర, స్వనిధి, ఆయుష్మాన్ భారత్, ఉచిత ధాన్యాలు, స్వచ్ఛ్ భారత్, హర్ ఘర్ జల్లకు ఘనత ఇస్తుంది. ప్రపంచ బ్యాంకు సంక్షిప్త నివేదిక మాత్రం వినియోగ వృద్ధి, ఉపాధి, ఆహార సబ్సిడీలతో సహా సామాజిక బదిలీలకు ఘనత ఇస్తుంది.
- సమాధానంలో ఉండాల్సిన హెచ్చరికలు.
- ప్రధాన అంకె ౪౯౬ మిలియన్లను రోజుకు ౪.౨౦ డాలర్ల దిగువ-మధ్య ఆదాయ రేఖ వద్ద పేర్కొన్నారు, అయితే అత్యంత పేదరికాన్ని రోజుకు ౩ డాలర్ల వద్ద కొలుస్తారు.
- సర్వే, కొలమాన మార్పులు పోల్చదగిన స్థితిని ప్రభావితం చేస్తాయని ప్రపంచ బ్యాంకు హెచ్చరిస్తోంది.
- పేదరికం, నక్సలిజం వాదనలను వేర్వేరుగా మూల్యాంకనం చేయాలి.
- మూల కారణాలపై నిరంతర శ్రద్ధ అవసరం. భూమి పరాయీకరణ, బహిష్కరణ, అటవీ హక్కుల చట్టం, పెసా బలహీన అమలును విశ్లేషకులు ఎత్తిచూపుతారు. బలప్రయోగంతో కూడిన రాజ్య చర్య వికటించవచ్చని సల్వా జుడుం చూపిస్తుంది. శాశ్వత శాంతి గిరిజన హక్కులు, న్యాయం అందుబాటు, లొంగిపోయిన కేడర్ పునరావాసం, మంచి స్థానిక పాలనపై ఆధారపడుతుంది. వారసత్వ మరియు ప్రాధాన్య జిల్లాల వంటి అధికారిక వర్గాలు బలోపేతం ఇంకా సాగుతోందని సూచిస్తాయి.
- "మేధావి నక్సలిజం" మరియు ప్రజాస్వామ్య వేదిక. సంస్థలు, రాజకీయ పార్టీల్లోని భావజాల సానుభూతిపరుల గురించి ప్రసంగం హెచ్చరిస్తుంది. విశ్లేషణాత్మక సమాధానం హింసాత్మక తీవ్రవాదాన్ని, దాని మద్దతు వ్యవస్థలను చట్టబద్ధమైన అసమ్మతి, ప్రజాస్వామ్య చర్చ నుంచి వేరుచేయాలి. న్యాయవ్యవస్థ, స్వేచ్ఛాయుత పత్రికా రంగం, రాజ్యాంగ రక్షణల పాత్రను పేర్కొనాలి.
- సంస్థాగత, నైతిక కోణం (జీఎస్౪ కేస్ వినియోగం). ప్రసంగం త్యాగాన్ని (ఒక్క ఛత్తీస్గఢ్లోనే ౧,౦౦౦కి పైగా మరణాలు), లొంగిపోయిన కేడర్ పునరావాసాన్ని దృష్టికి తెస్తుంది. బలగాలకు "కార్యాచరణ స్వేచ్ఛ" వినియోగాన్ని కూడా స్పృశిస్తుంది, ఇది జవాబుదారీతనం ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది.
- సమాఖ్య సహకారం. ఎల్డబ్ల్యూఈ రాష్ట్ర జాబితా అంశం (పోలీసు మరియు ప్రజా శాంతిభద్రతలు). కేంద్రం సీఏపీఎఫ్ మోహరింపు, ఎస్ఆర్ఈ తిరిగి చెల్లింపు, నిఘా సమాచార పంపిణీ ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది. రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం సహకార సమాఖ్యవాదానికి ఒక నమూనా.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౩ (అంతర్గత భద్రత), ౧౫ మార్కులు:** "౨౦౧౫ జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక భద్రతా చర్యలను అభివృద్ధితో, స్థానిక సముదాయాల హక్కుల పరిరక్షణతో కలపాలని కోరింది. ఈ విధానం వామపక్ష తీవ్రవాద స్థితిని ఎలా మార్చిందో పరిశీలించండి, తిరిగి పుంజుకోకుండా నిరోధించడానికి ఏం చేయాలో చర్చించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- అటవీ హక్కుల చట్టం, ౨౦౦౬, మరియు పెసా (౧౯౯౬): గిరిజనుల భూమి, అటవీ హక్కులు.
- ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల కార్యక్రమం; ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూళ్లు.
- పేదరిక కొలమానం: పేదరిక రేఖలు, పీపీపీ, బహుమితీయ పేదరిక సూచిక, హెచ్సీఈఎస్ సమాచారం.
- కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగాలు, పోలీసు మరియు ప్రజా శాంతిభద్రతలపై కేంద్ర–రాష్ట్ర విభజన.
- లొంగుబాటు, పునరావాస విధానం; ఇతర అంతర్గత భద్రతా ముప్పులు (ఉగ్రవాదం, సైబర్).
అంశాలు: GS3
8 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో